{"id":6820,"date":"2024-09-15T22:27:29","date_gmt":"2024-09-15T22:27:29","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6820"},"modified":"2024-09-16T08:43:43","modified_gmt":"2024-09-16T08:43:43","slug":"ad-sammaelast","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/15\/ad-sammaelast\/","title":{"rendered":"A\u00f0 samm\u00e6la(st)"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd grein \u00ed <em>Heimildinni <\/em>\u00e1 f\u00f6studaginn stendur: \u201e\u201eSt\u00f3ra m\u00e1li\u00f0 eru efnahagsm\u00e1lin,\u201c \u00fatsk\u00fdr\u00f0i \u00feingma\u00f0ur Vi\u00f0reisnar \u00ed sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum R\u00daV s\u00ed\u00f0ar um kv\u00f6ldi\u00f0. Vi\u00f0 hli\u00f0 hans st\u00f3\u00f0 umhverfis-, orku- og loftslagsr\u00e1\u00f0herrann og samm\u00e6lti.\u201c \u00c9g staldra\u00f0i vi\u00f0 s\u00ed\u00f0asta or\u00f0i\u00f0, <em>samm\u00e6lti<\/em>, sem kom m\u00e9r \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir \u2013 \u00fe\u00f3tt mi\u00f0myndin <em>samm\u00e6last <\/em>s\u00e9 vissulega algeng er germyndina <em>samm\u00e6la <\/em>ekki a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. H\u00fan kemur \u00fe\u00f3 <a href=\"https:\/\/biblian.is\/gudbrandsbiblia\/?s=samp%C3%ADnast\">fyrir<\/a> \u00ed <em>Gu\u00f0brandsbibl\u00edu <\/em>fr\u00e1 1584: \u201e\u00feeir h\u00f6f\u00f0u samm\u00e6lt me\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 \u00feeir vildu koma og samp\u00ednast honum.\u201c \u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi m\u00e1 einnig finna um germyndina \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> en eing\u00f6ngu \u00ed afturbeyg\u00f0ri notkun sem jafngildir mi\u00f0myndinni \u2013 \u201eMenn hafa frj\u00e1lsar hendur me\u00f0 a\u00f0 samm\u00e6la sig me\u00f0 t\u00edma\u201c segir t.d. \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1981.<\/p>\n<p>Nokkur <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/397084\">d\u00e6mi<\/a> um <em>samm\u00e6last <\/em>fr\u00e1 17. og 18. \u00f6ld eru \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar en elsta d\u00e6mi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1868. En s\u00f6gnin er fremur sjaldg\u00e6f lengi vel \u2013 a\u00f0eins um hundra\u00f0 d\u00e6mi um hana \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>fram til 1970. Eftir \u00fea\u00f0 fj\u00f6lgar d\u00e6mum \u00f6rt og \u00fe\u00f3 einkum eftir 1990, og alls eru d\u00e6min \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>r\u00famlega 2.600. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min h\u00e1tt \u00ed sj\u00f6 \u00fe\u00fasund \u00feannig a\u00f0 \u00feetta er greinilega or\u00f0 \u00e1 hra\u00f0ri upplei\u00f0. En merking sagnarinnar hefur reyndar breyst. \u00cd fyrstu tveim \u00fatg\u00e1fum <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 1963 og 1983 er h\u00fan sk\u00fdr\u00f0 '\u00e1kve\u00f0a stefnum\u00f3t vi\u00f0 e-n' \u2013 <em>samm\u00e6last e-m<\/em>, <em>samm\u00e6last vi\u00f0 e-n<\/em> \u2013 og \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er h\u00fan <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/246509\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'aftale M\u00f8de el. F\u00f8lgeskab med hinanden', \u00fe.e. 'koma s\u00e9r saman um stefnum\u00f3t e\u00f0a samfylgd'.<\/p>\n<p>\u00deessi merking s\u00e9st gl\u00f6ggt \u00ed flestum eldri d\u00e6mum um s\u00f6gnina. \u00cd d\u00e6minu \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1868 segir: \u201e\u00deeir \u00feingmenn, er \u00e1\u00f0ur eru nefndir, og me\u00f0 \u00feeim \u00ferett\u00e1n bla\u00f0aritendur fr\u00e1 Par\u00edsarborg, samm\u00e6ltust til fer\u00f0ar og komu til Kaupmannahafnar \u00ed mi\u00f0jum \u00e1g\u00fastm\u00e1nu\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1895 segir: \u201e\u00deegar f\u00f3lk var fer\u00f0b\u00fai\u00f0 f\u00f3r \u00fea\u00f0 a\u00f0 samm\u00e6last og \u00e1ttu \u00fe\u00e1 \u00fdmsir samlei\u00f0, sem n\u00e6rri m\u00e1 geta.\u201c \u00cd <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1911 segir: \u201eVi\u00f0 samm\u00e6ltumst, \u00feessir s\u00f6mu \u00fer\u00edr sem hausti\u00f0 \u00e1\u00f0ur, og \u00e1kv\u00e1\u00f0um a\u00f0 gista \u00e1 Dynjanda.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0urlandi <\/em>1912 segir: \u201eHann haf\u00f0i samm\u00e6lst vi\u00f0 Hermann Stoll \u00e1 Br\u00fa 8 \u00e1g\u00fast, til \u00feess a\u00f0 ver\u00f0a samfer\u00f0a \u00feenna sjaldfarna fjallveg.\u201c \u00cd <em>Sunnudagsbla\u00f0i T\u00edmans <\/em>1970 segir: \u201eSamm\u00e6ltust \u00feeir svo daginn eftir \u00e1 sama sta\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>En \u00ed \u00feri\u00f0ju \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 2002 er s\u00f6gnin hins vegar sk\u00fdr\u00f0 'taka sameiginlega \u00e1kv\u00f6r\u00f0un um e-\u00f0' og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er h\u00fan <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/34416\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> '\u00e1kve\u00f0a (e-\u00f0) \u00ed sameiningu'. \u00deessari merkingu breg\u00f0ur vissulega fyrir \u00ed g\u00f6mlum d\u00e6mum, t.d. d\u00e6minu \u00far <em>Gu\u00f0brandsbibl\u00edu <\/em>sem vitna\u00f0 var til h\u00e9r a\u00f0 framan. Sama gildir um d\u00e6mi \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1869: \u201eSumir segja, a\u00f0 stj\u00f3rnin sje farin a\u00f0 sj\u00e1 sitt \u00f3v\u00e6nna, \u00fev\u00ed h\u00fan hafi fengi\u00f0 a\u00f0 vita, a\u00f0 Czekar og P\u00f3lverjar i Galiz\u00edu sje farnir a\u00f0 samm\u00e6last um r\u00e1\u00f0in.\u201c Eldri merking sagnarinnar er \u00ed raun hlutmengi af \u00feeirri n\u00fdrri. B\u00e1\u00f0ar fela \u00ed s\u00e9r sameiginlega \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, en \u00ed n\u00fdrri merkingunni getur s\u00fa \u00e1kv\u00f6r\u00f0un var\u00f0a\u00f0 hva\u00f0 sem er \u2013 \u00ed \u00feeirri eldri var\u00f0ar h\u00fan hins vegar \u00e6vinlega fer\u00f0 e\u00f0a stefnum\u00f3t.<\/p>\n<p>Lengi framan af er eldri merkingin r\u00e1\u00f0andi \u00ed d\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> \u00fe\u00f3tt v\u00ed\u00f0ari merkingunni breg\u00f0i fyrir st\u00f6ku sinnum. H\u00fan ver\u00f0ur hins vegar sm\u00e1tt og sm\u00e1tt meira \u00e1berandi upp \u00far 1970, samfara fj\u00f6lgun d\u00e6ma um s\u00f6gnina, og eftir 1990 \u00feegar d\u00e6mum snarfj\u00f6lgar er eldri merkingin s\u00e1rasjaldg\u00e6f. En \u00ed germyndard\u00e6minu \u00far <em>Heimildinni <\/em>sem vitna\u00f0 var til \u00ed upphafi er um \u00feri\u00f0ju merkinguna a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 \u00fear er s\u00f6gnin notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'samsinna'. \u00dea\u00f0 er sjaldg\u00e6ft en \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi. \u00cd <em>Br\u00e6\u00f0rabandinu <\/em>1985 segir: \u201eD\u00f3mnum yfir honum og \u00feeim sem samm\u00e6ltu honum var fulln\u00e6gt \u00e1 skj\u00f3tan og \u00e1hrifar\u00edkan h\u00e1tt.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1988 segir: \u201e\u201eAlveg \u00f6rugglega,\u201c samm\u00e6ltu \u00feau.\u201c \u00deessi notkun er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r r\u00f6kr\u00e9tt \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00e9g m\u00e6li s\u00e9rstaklega me\u00f0 henni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd grein \u00ed Heimildinni \u00e1 f\u00f6studaginn stendur: \u201e\u201eSt\u00f3ra m\u00e1li\u00f0 eru efnahagsm\u00e1lin,\u201c \u00fatsk\u00fdr\u00f0i \u00feingma\u00f0ur Vi\u00f0reisnar \u00ed sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum R\u00daV s\u00ed\u00f0ar um kv\u00f6ldi\u00f0. Vi\u00f0 hli\u00f0 hans st\u00f3\u00f0 umhverfis-, orku- og loftslagsr\u00e1\u00f0herrann og samm\u00e6lti.\u201c \u00c9g staldra\u00f0i vi\u00f0 s\u00ed\u00f0asta or\u00f0i\u00f0, samm\u00e6lti, sem kom m\u00e9r \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir \u2013 \u00fe\u00f3tt mi\u00f0myndin samm\u00e6last s\u00e9 vissulega algeng er germyndina samm\u00e6la ekki a\u00f0 finna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6820","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6820"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6823,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6820\/revisions\/6823"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}