{"id":6849,"date":"2024-09-24T21:03:49","date_gmt":"2024-09-24T21:03:49","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6849"},"modified":"2024-09-24T21:03:49","modified_gmt":"2024-09-24T21:03:49","slug":"eg-get-svarid-fyrir-thad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/24\/eg-get-svarid-fyrir-thad\/","title":{"rendered":"\u00c9g get svari\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi h\u00e9r fyrr \u00ed dag sag\u00f0ist h\u00f6fundur vera hissa \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk seg\u00f0ist oft <em>geta svari\u00f0 fyrir eitthva\u00f0 <\/em>\u201e\u00feegar lj\u00f3st m\u00e1 vera af samhenginu a\u00f0 \u00fea\u00f0 er rei\u00f0ub\u00fai\u00f0 a\u00f0 leggja ei\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 eins og segir\u201c. Sambandi\u00f0 <em>sverja fyrir <\/em>er sk\u00fdrt 'neita e-u me\u00f0 ei\u00f0i' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>og var \u00e1\u00f0ur \u2013 fyrir daga DNA-pr\u00f3fa \u2013 ekki s\u00edst nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>sverja fyrir barn<\/em>, \u00fe.e. 'sverja a\u00f0 ma\u00f0ur v\u00e6ri ekki fa\u00f0ir a\u00f0 barni'. En \u00fe\u00f3tt s\u00f6gnin <em>sverja<\/em> merki upphaflega \u201avinna ei\u00f0\u2018 er h\u00fan \u00ed venjulegu m\u00e1li oftast notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'fullyr\u00f0a, vera alveg viss um, standa fast \u00e1' \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>\u00e9g get <\/em>(<em>svo<\/em>) svari\u00f0 \u00fea\u00f0 \u2013 s\u00fa merking er reyndar talin \u201e\u00f3formleg\u201c b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40616\">og<\/a> <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem \u00e1tt er vi\u00f0 \u00ed \u00e1\u00f0urnefndu innleggi eru v\u00e6ntanlega setningar eins og \u00feessi \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2004: \u201e\u00c9g er b\u00fain me\u00f0 einhverjar 50 bla\u00f0s\u00ed\u00f0ur \u00ed b\u00f3kinni og get svari\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00e9g skil \u00fea\u00f0 sem \u00e9g er a\u00f0 lesa.\u201c Upphaflega merkingin \u00ed <em>sverja fyrir <\/em>er 'neita' eins og \u00e1\u00f0ur segir en af samhenginu er lj\u00f3st a\u00f0 lesarinn skilur textann sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00dea\u00f0 m\u00e1 \u00fev\u00ed segja a\u00f0 sambandi\u00f0 s\u00e9 \u00fearna nota\u00f0 \u00ed \u00fever\u00f6fugri merkingu vi\u00f0 or\u00f0ab\u00f3karsk\u00fdringuna, \u00fe.e. \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>sverja<\/em>. \u00dea\u00f0 er ekki n\u00fdtt og \u00e1st\u00e6\u00f0una m\u00e1 tr\u00falega rekja til neitandi merkingar <em>sverja fyrir<\/em>. \u00cd m\u00f6rgum af eldri d\u00e6mum um sambandi\u00f0 er tv\u00f6f\u00f6ld neitun sem l\u00edklega ruglar m\u00e1lnotendur \u00ed r\u00edminu, ef svo m\u00e1 segja, og veldur \u00fev\u00ed a\u00f0 fari\u00f0 er a\u00f0 skilja <em>sverja fyrir <\/em>eins og <em>sverja<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd \u00fe\u00fdddri s\u00f6gu \u00ed <em>Hauki <\/em>1900 segir: \u201eHann [\u2026] fann loks \u00ed koffortinu hennar \u00fdmsa muni, er h\u00fan gat svari\u00f0 fyrir, a\u00f0 h\u00fan hef\u00f0i aldrei \u00e1\u00f0ur sje\u00f0.\u201c Ef <em>svari\u00f0 fyrir <\/em>merkir h\u00e9r 'neita\u00f0' inniheldur m\u00e1lsgreinin tv\u00f6falda neitun (<em>svari\u00f0 fyrir <\/em>og <em>aldrei<\/em>) og merkir 'er h\u00fan gat neita\u00f0 a\u00f0 h\u00fan hef\u00f0i aldrei \u00e1\u00f0ur s\u00e9\u00f0'. Neitanirnar ey\u00f0a \u00e1hrifum hvor annarrar og \u00fev\u00ed ver\u00f0ur merkingin \u00ed raun a\u00f0 h\u00fan j\u00e1ta\u00f0i a\u00f0 hafa s\u00e9\u00f0 munina. Samhengi\u00f0 s\u00fdnir hins vegar a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1 setningin ekki a\u00f0 merkja, og \u00ed annarri \u00fe\u00fd\u00f0ingu s\u00f6gunnar \u00ed <em>Heimilisvininum <\/em>1910 segir: \u201eHann [\u2026] fann fj\u00f6lda gripa \u00ed kistu hennar, er h\u00fan gat svari\u00f0 fyrir a\u00f0 hafa nokkru sinni s\u00e9\u00f0 \u00e1 \u00e6vi sinni.\u201c \u00dearna er engin neitun \u00ed aukasetningunni og lj\u00f3st a\u00f0 <em>svari\u00f0 fyrir <\/em>er nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'neita' \u2013 \u00f6fugt vi\u00f0 fyrra d\u00e6mi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Su\u00f0urlandi <\/em>1913 segir: \u201eEkki get eg svari\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0, a\u00f0 h\u00e9r sj\u00e1ist ekki vatnsdropi.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1942 segir: \u201eEn \u00feau skj\u00f6l voru ekki h\u00e9r, \u00fea\u00f0 get \u00e9g svari\u00f0 fyrir.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1943 segir: \u201e\u00c9g get svari\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0, a\u00f0 aldrei hefur m\u00e9r dotti\u00f0 til hugar a\u00f0 \u00e9g mundi f\u00e1 konur handa sonum m\u00ednum \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1953 segir: \u201e\u00c9g get svari\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0, a\u00f0 hann man ekki meira.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1953 segir: \u201eJ\u00e1, \u00fea\u00f0 get \u00e9g svari\u00f0 fyrir, a\u00f0 \u00feetta hefur engin gert fyrr.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1954 segir: \u201e\u00dea\u00f0 h\u00e9lt \u00e9g a\u00f0 \u00e9g g\u00e6ti svari\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00e9g \u00e6tti ekki eftir a\u00f0 skrifa \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0viljann.\u201c \u00cd <em>F\u00e1lkanum <\/em>1961 segir: \u201eHann gat svari\u00f0 fyrir, a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri ekki fr\u00e1 T\u00fcbingen.\u201c \u00cd \u00f6llum \u00feessum d\u00e6mum er tv\u00f6f\u00f6ld neitun og <em>sverja fyrir <\/em>merkir sama og <em>sverja<\/em>.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 eru l\u00edka g\u00f6mul d\u00e6mi um a\u00f0 <em>geta<\/em> <em>svari\u00f0 fyrir <\/em>merki sama og <em>sverja<\/em> \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur neitun s\u00e9 \u00ed m\u00e1lsgreininni. \u00cd <em>Syrpu <\/em>1915 segir: \u201e\u00c9g g\u00e6tti a\u00f0 Stewart og hef\u00f0i geta\u00f0 svari\u00f0 fyrir a\u00f0 hann sag\u00f0i sannleikann, eins og vi\u00f0 hinir.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1919 segir: \u201e\u00deetta er verk \u00feessarar dj\u00f6fullegu Estellu, \u00fea\u00f0 get eg svari\u00f0 fyrir, hr\u00f3pa\u00f0i Kathleen upp.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1940 segir: \u201e\u00deegar \u00e9g lag\u00f0i mig fyrir eftir h\u00e1degi\u00f0, var a\u00f0allei\u00f0slan loku\u00f0, \u00fea\u00f0 get \u00e9g svari\u00f0 fyrir.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1950 segir: \u201eh\u00fan hef\u00f0i geta\u00f0 svari\u00f0 fyrir a\u00f0 h\u00fan s\u00e1 sn\u00f6ggvast, \u00e1 broti \u00far sek\u00fandu, Ros\u00f6nnu breg\u00f0a fyrir.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1951 segir: \u201eG\u00e6tir \u00fe\u00fa ekki svari\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00feetta er Norma?\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1959 segir: \u201e\u00deeir settust \u00e1 akurinn hj\u00e1 m\u00e9r, \u00fea\u00f0 get \u00e9g svari\u00f0 fyrir.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>geta svari\u00f0 fyrir <\/em>var \u00fev\u00ed nota\u00f0 \u00ed tveimur mismunandi merkingum alla tuttugustu \u00f6ldina, \u00fdmist 'neita' e\u00f0a 'fullyr\u00f0a, sverja', en s\u00ed\u00f0arnefnda \u2013 og yngri \u2013 merkingin hefur \u00fe\u00f3 sm\u00e1m saman veri\u00f0 a\u00f0 s\u00e6kja \u00ed sig ve\u00f0ri\u00f0 og er n\u00fa greinlega a\u00f0almerking sambandsins. H\u00fan er notu\u00f0 \u00ed langflestum d\u00e6mum \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00fe. \u00e1 m. \u00a0\u00f6llum d\u00e6mum af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum sem eru meginhluti d\u00e6manna \u2013 \u00feetta samband er greinilega miki\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i. Oftast er lj\u00f3st af samhengi og setningager\u00f0 um hvora merkinguna er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 s\u00fa eldri tekur t.d. frekar me\u00f0 s\u00e9r vi\u00f0tengingarh\u00e1tt e\u00f0a nafnh\u00e1tt en hin frams\u00f6guh\u00e1tt. Stundum koma \u00fe\u00f3 b\u00e1\u00f0ar merkingar til greina og \u00fea\u00f0 er vissulega \u00f3heppilegt en vi\u00f0 \u00fev\u00ed er l\u00edti\u00f0 a\u00f0 gera.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi h\u00e9r fyrr \u00ed dag sag\u00f0ist h\u00f6fundur vera hissa \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk seg\u00f0ist oft geta svari\u00f0 fyrir eitthva\u00f0 \u201e\u00feegar lj\u00f3st m\u00e1 vera af samhenginu a\u00f0 \u00fea\u00f0 er rei\u00f0ub\u00fai\u00f0 a\u00f0 leggja ei\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 eins og segir\u201c. Sambandi\u00f0 sverja fyrir er sk\u00fdrt 'neita e-u me\u00f0 ei\u00f0i' \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k og var [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6849","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6849"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6850,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6849\/revisions\/6850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}