{"id":6854,"date":"2024-09-25T20:12:11","date_gmt":"2024-09-25T20:12:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6854"},"modified":"2024-09-25T20:12:11","modified_gmt":"2024-09-25T20:12:11","slug":"misupplysingar-rangupplysingar-meinupplysingar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/25\/misupplysingar-rangupplysingar-meinupplysingar\/","title":{"rendered":"Misuppl\u00fdsingar, ranguppl\u00fdsingar, meinuppl\u00fdsingar"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g a\u00f0 vakin var athygli \u00e1 \u00f3kunnuglegum or\u00f0um \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>n\u00fdlega: \u201e\u00cd yfirl\u00fdsingu segir hann a\u00f0 umm\u00e6lin s\u00e9u bygg\u00f0 \u00e1 misuppl\u00fdsingum og a\u00f0 h\u00fan beri \u00ed raun mikla vir\u00f0ingu fyrir Harris. Ranguppl\u00fdsinga um fj\u00f6lskyldus\u00f6gu Harris hefur g\u00e6tt \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum vestanhafs.\u201c \u00dearna koma fyrir tv\u00f6 n\u00fdleg \u00ed\u00f0or\u00f0 sem ekki eru \u00ed almennum or\u00f0ab\u00f3kum en er hins vegar a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0asafninu <em>Al\u00fej\u00f3\u00f0astj\u00f3rnm\u00e1l og stj\u00f3rnm\u00e1lafr\u00e6\u00f0i <\/em>\u00ed <em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/\">\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/a><\/em>. Skilgreining \u00e1 <em>misuppl\u00fdsingar <\/em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/927328\">er<\/a> 'rangar uppl\u00fdsingar sem deilt er \u00e1n \u00e1setnings um a\u00f0 valda ska\u00f0a', <em>ranguppl\u00fdsingar <\/em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/927836\">eru<\/a> 'rangar uppl\u00fdsingar sem deilt er til a\u00f0 valda ska\u00f0a', og vi\u00f0 b\u00e6tast \u00feri\u00f0ja or\u00f0i\u00f0, <em>meinuppl\u00fdsingar<\/em>, sem <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/927323\">eru<\/a> 'r\u00e9ttar uppl\u00fdsingar sem deilt er til a\u00f0 valda ska\u00f0a'.<\/p>\n<p>\u00deessi or\u00f0 v\u00edsa til grundvallarhugtaka \u00e1 svi\u00f0i <em>uppl\u00fdsinga\u00f3rei\u00f0u <\/em>(<em>information disorder<\/em>) og eru \u00fe\u00fd\u00f0ingar \u00e1 ensku or\u00f0unum <em>misinformation<\/em>, <em>disinformation<\/em> og <em>malinformation<\/em>. Forskeyti\u00f0 <em>mis-<\/em> hefur \u00fdmsar merkingar en \u00fearna er merkingin samb\u00e6rileg vi\u00f0 merkingu \u00feess \u00ed <em>misskilningur <\/em>sem m\u00e1 or\u00f0a sem 'rangur skilningur sem skapast \u00e1n \u00feess a\u00f0 blekkingum s\u00e9 beitt'. Or\u00f0i\u00f0 <em>ranguppl\u00fdsingar <\/em>\u00e1 s\u00e9r l\u00edka hli\u00f0st\u00e6\u00f0u \u00ed <em>rangskilningur <\/em>sem er mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft en \u00fe\u00f3 <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/244907\/merkja\/rangskilningur\">a\u00f0 finna<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00cd <em>\u00cdslenskri samheitaor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 einnig gefi\u00f0 sem samheiti vi\u00f0 <em>misskilningur<\/em> en <em>rangur <\/em>tengist \u00fe\u00f3 miklu fremur \u00e6tlun en <em>mis-<\/em> eins og sj\u00e1 m\u00e1 af samheitunum <em>falsa\u00f0ur<\/em>, <em>falskur<\/em>, <em>loginn<\/em>. Merkingin \u00ed <em>mein- <\/em>er svo auglj\u00f3s \u00fat fr\u00e1 nafnor\u00f0inu <em>mein<\/em>.<\/p>\n<p>Uppl\u00fdsinga\u00f3rei\u00f0a og falsfr\u00e9ttir eru mj\u00f6g til umr\u00e6\u00f0u \u00feessi misseri og nau\u00f0synlegt a\u00f0 hafa \u00edslensk or\u00f0 yfir helstu <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=83511\">hugt\u00f6k<\/a> \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i, og umr\u00e6dd or\u00f0 eru \u00feegar komin \u00ed nokkra notkun. Vitanlega m\u00e1 deila um hversu vel heppnu\u00f0 \u00feau s\u00e9u \u2013 \u00fea\u00f0 fer oft ekki s\u00e9rlega vel a\u00f0 b\u00e6ta einkv\u00e6\u00f0u forskeyti e\u00f0a forli\u00f0 framan vi\u00f0 or\u00f0 sem er me\u00f0 einkv\u00e6tt forskeyti e\u00f0a forli\u00f0 fyrir. En \u00fea\u00f0 er varla v\u00f6l \u00e1 \u00f6\u00f0ru grunnor\u00f0i en <em>uppl\u00fdsingar <\/em>\u00fearna og val forli\u00f0anna er e\u00f0lilegt eins og h\u00e9r hefur veri\u00f0 raki\u00f0. Svo er r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 ekki eiga \u00f6ll \u00ed\u00f0or\u00f0 erindi inn \u00ed almenna umr\u00e6\u00f0u og eftir er a\u00f0 koma \u00ed lj\u00f3s hversu v\u00ed\u00f0t\u00e6k notkun or\u00f0anna <em>misuppl\u00fdsingar<\/em>, <em>ranguppl\u00fdsingar <\/em>og <em>meinuppl\u00fdsingar <\/em>ver\u00f0ur. En ver\u00f0i \u00feau notu\u00f0 eitthva\u00f0 a\u00f0 r\u00e1\u00f0i venjumst vi\u00f0 \u00feeim \u00f6rugglega flj\u00f3tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g a\u00f0 vakin var athygli \u00e1 \u00f3kunnuglegum or\u00f0um \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi n\u00fdlega: \u201e\u00cd yfirl\u00fdsingu segir hann a\u00f0 umm\u00e6lin s\u00e9u bygg\u00f0 \u00e1 misuppl\u00fdsingum og a\u00f0 h\u00fan beri \u00ed raun mikla vir\u00f0ingu fyrir Harris. Ranguppl\u00fdsinga um fj\u00f6lskyldus\u00f6gu Harris hefur g\u00e6tt \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum vestanhafs.\u201c \u00dearna koma fyrir tv\u00f6 n\u00fdleg \u00ed\u00f0or\u00f0 sem ekki eru \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6854","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6854"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6855,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6854\/revisions\/6855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}