{"id":6887,"date":"2024-10-02T21:04:42","date_gmt":"2024-10-02T21:04:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6887"},"modified":"2024-10-04T16:48:37","modified_gmt":"2024-10-04T16:48:37","slug":"a-vetrin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/02\/a-vetrin\/","title":{"rendered":"\u00c1 vetrin"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri sta\u00f0bundi\u00f0 a\u00f0 segja <em>\u00e1 vetrin <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00e1 veturna<\/em>. \u00deetta samband er nefnt \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 og merkt talm\u00e1l (\u201epop.\u201c) og myndin <em>vetrin <\/em>er gefin sem \u201esta\u00f0bundin\u201c \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um sambandi\u00f0 er \u00ed v\u00edsitas\u00edub\u00f3k fr\u00e1 1575: \u201e[Tveggja] m\u00e1na\u00f0a beit \u00f6llu sau\u00f0f\u00e9 \u00e1 vetrin \u00ed Sandfellshl\u00ed\u00f0.\u201c Elstu <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/536667\">d\u00e6min<\/a> um sambandi\u00f0 (sem er alloft rita\u00f0 <em>\u00e1 vetrinn<\/em>) \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed um mi\u00f0ja 19. \u00f6ld, en skiptar sko\u00f0anir eru um uppruna \u00feess. \u00cd b\u00f3kinni <em>Hugur og tunga <\/em>fr\u00e1 1926 segir Alexander J\u00f3hannesson: \u201eAf samr\u00e6mis\u00e1st\u00e6\u00f0um [\u2026] er algengt \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0arm\u00e1li a\u00f0 segja: [\u2026] \u00e1 vetrin \u00ed sta\u00f0 \u00e1 veturna (til samr\u00e6mis vi\u00f0 \u00e1 sumrin) [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>\u00cd ritd\u00f3mi um b\u00f3kina \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>sama \u00e1r <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4652938?iabr=on#page\/n236\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Jakob J\u00f3h. Sm\u00e1ri a\u00f0 Alexander skilji \u201eor\u00f0atilt\u00e6ki\u00f0 <em>\u00e1 vetrin<\/em> sem samr\u00e6mismynd vi\u00f0 <em>\u00e1 sumrin<\/em>, og getur veri\u00f0, a\u00f0 m\u00e1lvitund s\u00ed\u00f0ari alda manna hafi teki\u00f0 \u00fea\u00f0 svo, en \u00fear hygg \u00e9g, a\u00f0 upprunalega s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a r\u00e9tt \u00feolfall eint\u00f6lu me\u00f0 \u00e1kv. greini (\u00ed fornm\u00e1li <em>\u00e1 vetrinn<\/em>).\u201c Sambandi\u00f0 <em>\u00e1 vetrin<\/em>(<em>n<\/em>) vir\u00f0ist reyndar ekki koma fyrir \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00fear m\u00e1 hins vegar finna d\u00e6mi um <em>vetrin<\/em>(<em>n<\/em>) me\u00f0 forsetningunum <em>um <\/em>og <em>of <\/em>en \u00ed \u00feeim er <em>vetrin<\/em>(<em>n<\/em>) \u00feolfall eint\u00f6lu eins og kemur fram hj\u00e1 Jakobi Sm\u00e1ra. \u00cd \u00f6llum d\u00e6mum \u00far s\u00ed\u00f0ari alda m\u00e1li um <em>\u00e1 vetrin<\/em>(<em>n<\/em>) er hins vegar um \u00feolfall fleirt\u00f6lu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 eins og \u00ed <em>\u00e1 sumrin<\/em>. \u00c9g s\u00e9 \u00feess vegna ekki alveg hvernig \u00feolfall eint\u00f6lu g\u00e6ti legi\u00f0 a\u00f0 baki sambandinu <em>\u00e1 vetrin<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um kom fram a\u00f0 <em>\u00e1 vetrin <\/em>v\u00e6ri vel \u00feekkt \u00e1 Su\u00f0urlandi og austur \u00e1 fj\u00f6r\u00f0um, og \u00fdmsar heimildir tengja or\u00f0alagi\u00f0 vi\u00f0 Su\u00f0urland. \u00cd grein \u00ed <em>Degi <\/em>1922 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2639870?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\/\">segir<\/a> J\u00f3hann Sveinsson fr\u00e1 Fl\u00f6gu: \u201eAftur hygg eg, a\u00f0 \u00f3v\u00ed\u00f0a \u00e1 landinu s\u00e9 m\u00e1li\u00f0 meir afskr\u00e6mt en sumsta\u00f0ar \u00e1 Su\u00f0urlandi. [\u2026] Einnig segja menn \u00fear: \u00bb\u00e1 vetrin\u00ab, eins og v\u00e9r segjum \u00e1 \u00bbsumrin.\u00ab\u201c \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201eOr\u00f0ab\u00f3kin\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1989 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1712886?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> J\u00f3n A\u00f0alsteinn J\u00f3nsson: \u201e\u00dea\u00f0 er vel \u00feekkt um Su\u00f0urland a.m.k. a\u00f0 segja: <em>\u00e1 vetrin<\/em> \u00ed sta\u00f0 hins upprunalega: <em>\u00e1 veturna<\/em>. D\u00e6mi eru samt v\u00ed\u00f0ar a\u00f0.\u201c \u00cd grein \u00ed <em>\u00cdslensku m\u00e1li <\/em>2007 um or\u00f0asafn sem J\u00f3nas J\u00f3nasson fr\u00e1 Hrafnagili safna\u00f0i \u00ed Rang\u00e1rvallas\u00fdslu \u00e1 \u00e1runum 1884-1885 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5415470?iabr=on#page\/n163\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Gu\u00f0r\u00fan Kvaran: \u201e\u00de\u00e1 t\u00f3k J\u00f3nas [\u2026] eftir a\u00f0 sagt v\u00e6ri <em>\u00e1 vetrin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00e1 vetrum<\/em>.\u201c<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00feetta segir Gu\u00f0r\u00fan a\u00f0 ekki s\u00e9 \u201eh\u00e6gt a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 notkunin <em>\u00e1 vetrin<\/em> s\u00e9 sta\u00f0bundin. D\u00e6mi finnast \u00far \u00f6llum landsfj\u00f3r\u00f0ungum\u201c. M\u00e9r finnst samt allt benda til \u00feess a\u00f0 sambandi\u00f0 hafi veri\u00f0 meira nota\u00f0 \u00e1 Su\u00f0urlandi en annars sta\u00f0ar. En \u00fea\u00f0 var ekki bara nota\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi \u2013 \u00ed b\u00f3k Birnu Arnbj\u00f6rnsd\u00f3ttur, <em>North American Icelandic: the life of a language<\/em> fr\u00e1 2006, <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5415492?iabr=on#page\/n185\/mode\/1up\/\">kemur fram<\/a> a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00e1 vetrin <\/em>hafi veri\u00f0 algengt \u00ed vestur\u00edslensku og fj\u00f6ldi d\u00e6ma um sambandi\u00f0 \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>sta\u00f0festir \u00fea\u00f0. En \u00feetta samband var langalgengast \u00e1 fyrstu \u00e1ratugum tuttugustu aldar en hefur s\u00ed\u00f0an veri\u00f0 \u00e1 h\u00e6gri ni\u00f0urlei\u00f0 og vir\u00f0ist vera a\u00f0 hverfa \u00far m\u00e1linu \u2013 s\u00e1raf\u00e1 d\u00e6mi fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og n\u00e6r engin \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri sta\u00f0bundi\u00f0 a\u00f0 segja \u00e1 vetrin \u00ed sta\u00f0 \u00e1 veturna. \u00deetta samband er nefnt \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924 og merkt talm\u00e1l (\u201epop.\u201c) og myndin vetrin er gefin sem \u201esta\u00f0bundin\u201c \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um sambandi\u00f0 er \u00ed v\u00edsitas\u00edub\u00f3k fr\u00e1 1575: \u201e[Tveggja] m\u00e1na\u00f0a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6887","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6887"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6897,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887\/revisions\/6897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}