{"id":6892,"date":"2024-10-03T23:42:01","date_gmt":"2024-10-03T23:42:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6892"},"modified":"2024-10-04T09:20:18","modified_gmt":"2024-10-04T09:20:18","slug":"kottur-uti-i-myri-setti-upp-a-sig-styri-eda-a-ser","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/03\/kottur-uti-i-myri-setti-upp-a-sig-styri-eda-a-ser\/","title":{"rendered":"K\u00f6ttur \u00fati \u00ed m\u00fdri, setti upp \u00e1 sig st\u00fdri \u2013 e\u00f0a \u00e1 s\u00e9r?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum spannst \u00ed kv\u00f6ld \u00e1hugaver\u00f0 umr\u00e6\u00f0a af innleggi um a\u00f0 \u00ed barna\u00fe\u00e6tti \u00ed <em>R\u00edkis\u00fatvarpinu <\/em>hef\u00f0i veri\u00f0 sagt \u201eK\u00f6ttur \u00fati \u00ed m\u00fdri, setti upp \u00e1 sig st\u00fdri\u201c sem innleggsh\u00f6fundur taldi a\u00f0 \u00e6tti vitanlega a\u00f0 vera <em>setti upp \u00e1 s\u00e9r st\u00fdri<\/em>, sperrti st\u00fdri\u00f0 (r\u00f3funa) upp \u00ed loft \u2013 <em>setti upp st\u00fdri\u00f0 <strong>\u00e1 s\u00e9r<\/strong><\/em>. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist r\u00f6kr\u00e9tt, og vissulega eru prentu\u00f0 d\u00e6mi um \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 <em>s\u00e9r <\/em>miklu eldri en d\u00e6mi um \u00feolfalli\u00f0 <em>sig<\/em> \u2013 <em>setti upp \u00e1 s\u00e9r st\u00fdri<\/em> kemur t.d. fyrir \u00ed <em>\u00cdslenskum \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gum og \u00e6fint\u00fdrum <\/em>J\u00f3ns \u00c1rnasonar fr\u00e1 1862. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 \u00e1 prenti um <em>setti upp \u00e1 sig st\u00fdri<\/em> er n\u00e6rri hundra\u00f0 \u00e1rum yngra, fr\u00e1 1955. B\u00e6\u00f0i \u00fat fr\u00e1 aldri d\u00e6ma og \u00fev\u00ed hva\u00f0 er \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c vir\u00f0ist \u00fev\u00ed enginn vafi \u00e1 a\u00f0 <em>setti upp \u00e1 sig st\u00fdri <\/em>er seinni t\u00edma breyting \u2013 sumum g\u00e6ti fundist \u00fea\u00f0 vera afb\u00f6kun.<\/p>\n<p>En prentu\u00f0 d\u00e6mi segja ekki alla s\u00f6guna, s\u00e9rstaklega ekki \u00ed tilvikum eins og \u00feessu sem eru d\u00e6miger\u00f0 fyrir munnlega geymd. \u00c1 vefnum <em><a href=\"https:\/\/ismus.is\/leit\/k%C3%B6ttur%20%C3%BAti%20%C3%AD%20m%C3%BDri\">\u00cdsm\u00fas<\/a> <\/em>er h\u00e6gt a\u00f0 hlusta \u00e1 uppt\u00f6kur \u00far \u00fej\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0asafni \u00c1rnastofnunar af vi\u00f0t\u00f6lum vi\u00f0 f\u00f3lk sem sumt var f\u00e6tt \u00e1 seinustu \u00e1ratugum n\u00edtj\u00e1ndu aldar og svo nokku\u00f0 fram \u00e1 \u00fe\u00e1 tuttugustu. \u00cd m\u00f6rgum af \u00feessum uppt\u00f6kum er f\u00f3lk be\u00f0i\u00f0 um a\u00f0 fara me\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gur, kve\u00f0linga og \u00feulur sem \u00fea\u00f0 \u00feekki, og romsan <em>k\u00f6ttur \u00fati \u00ed m\u00fdri <\/em>kemur fyrir \u00ed <a href=\"https:\/\/ismus.is\/leit\/k%C3%B6ttur%20%C3%BAti%20%C3%AD%20m%C3%BDri\">h\u00e1tt \u00ed fimmt\u00edu uppt\u00f6kum<\/a>. \u00cd f\u00e1einum \u00feeirra er a\u00f0eins haft <em>k\u00f6ttur \u00fati \u00ed m\u00fdri, setti upp st\u00fdri<\/em> \u2013 hvorki <em>\u00e1 s\u00e9r <\/em>n\u00e9 <em>\u00e1 sig<\/em>. En <em>setti upp \u00e1 <strong>s\u00e9r<\/strong> st\u00fdri<\/em> er mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft, kemur a\u00f0eins fyrir \u00ed tveimur uppt\u00f6kum, s\u00fdndist m\u00e9r \u2013 \u00ed \u00f6llum hinum, h\u00e1tt \u00e1 fj\u00f3r\u00f0a tug, er <em>setti upp \u00e1 <strong>sig<\/strong> st\u00fdri<\/em>.<\/p>\n<p>Af \u00feessu er lj\u00f3st a\u00f0 <em>setti upp \u00e1 <strong>sig<\/strong> st\u00fdri <\/em>hefur veri\u00f0 vel \u00feekkt og \u00fatbreitt \u2013 miklu \u00fatbreiddara en <em>setti upp \u00e1 <strong>s\u00e9r <\/strong>st\u00fdri <\/em>\u2013 \u00e1 fyrri hluta tuttugustu aldar. \u00dea\u00f0 kemur m\u00e9r svo sem ekki \u00e1 \u00f3vart \u2013 \u00e9g l\u00e6r\u00f0i \u00feetta \u00feannig fyrir meira en sext\u00edu \u00e1rum og \u00fea\u00f0 hefur aldrei hvarfla\u00f0 a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 eitthva\u00f0 v\u00e6ri athugavert e\u00f0a \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c vi\u00f0 \u00feolfalli\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r d\u00e6migert fyrir hvers kyns or\u00f0asamb\u00f6nd, v\u00edsur og romsur sem vi\u00f0 l\u00e6rum \u00ed \u00e6sku. Vi\u00f0 l\u00e6rum \u00feetta eins og p\u00e1fagaukar en erum ekkert a\u00f0 greina \u00fea\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilega e\u00f0a merkingarlega og uppg\u00f6tvum svo kannski \u00e1 fullor\u00f0insaldri \u2013 e\u00f0a ekki \u2013 a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0um misskili\u00f0 \u00feetta e\u00f0a afbaka\u00f0 \u00e1 einhvern h\u00e1tt. Vi\u00f0 \u00feekkjum \u00f6rugglega flest einhver d\u00e6mi um \u00feetta fr\u00e1 okkur sj\u00e1lfum e\u00f0a \u00f6\u00f0rum.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er samt ekki endilega \u00fear me\u00f0 sagt a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c vi\u00f0 <em>setti upp \u00e1 sig st\u00fdri<\/em> e\u00f0a \u00fea\u00f0 s\u00e9 einhver \u201eafb\u00f6kun\u201c. \u00dea\u00f0 eru til samb\u00f6nd \u00ed m\u00e1linu sem eru ekki \u00f3svipu\u00f0, eins og <em>setja upp \u00e1 sig hundshaus<\/em>, <em>setja upp \u00e1 sig spekingssvip<\/em>, <em>setja upp \u00e1 sig sn\u00fa\u00f0<\/em> o.fl. Merkingin \u00ed <em>setja upp \u00e1 sig st\u00fdri <\/em>er hli\u00f0st\u00e6\u00f0 \u2013 \u00e9g hef a.m.k. alltaf skili\u00f0 \u00feetta svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 l\u00fdsti hroka e\u00f0a yfirl\u00e6ti kattarins, frekar en vera myndr\u00e6n l\u00fdsing \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hann sperri r\u00f3funa upp \u00ed lofti\u00f0. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur er lj\u00f3st a\u00f0 <em>setti upp \u00e1 sig st\u00fdri <\/em>er a\u00f0almyndin \u00e1 seinni \u00e1rum \u2013 \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 ekki nema 70 \u00e1ra g\u00f6mul \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru d\u00e6min um hana \u00e1l\u00edka m\u00f6rg og um <em>setti upp \u00e1 s\u00e9r st\u00fdri<\/em>, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru t\u00f6luvert fleiri d\u00e6mi um \u00feolfalli\u00f0. B\u00e1\u00f0ar ger\u00f0irnar hlj\u00f3ta auglj\u00f3slega a\u00f0 teljast r\u00e9ttar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum spannst \u00ed kv\u00f6ld \u00e1hugaver\u00f0 umr\u00e6\u00f0a af innleggi um a\u00f0 \u00ed barna\u00fe\u00e6tti \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu hef\u00f0i veri\u00f0 sagt \u201eK\u00f6ttur \u00fati \u00ed m\u00fdri, setti upp \u00e1 sig st\u00fdri\u201c sem innleggsh\u00f6fundur taldi a\u00f0 \u00e6tti vitanlega a\u00f0 vera setti upp \u00e1 s\u00e9r st\u00fdri, sperrti st\u00fdri\u00f0 (r\u00f3funa) upp \u00ed loft \u2013 setti upp st\u00fdri\u00f0 \u00e1 s\u00e9r. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist r\u00f6kr\u00e9tt, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6892","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6892"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6894,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892\/revisions\/6894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}