{"id":6945,"date":"2024-10-19T16:23:13","date_gmt":"2024-10-19T16:23:13","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6945"},"modified":"2024-10-19T19:11:03","modified_gmt":"2024-10-19T19:11:03","slug":"gerum-islenskuna-ad-kosningamali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/19\/gerum-islenskuna-ad-kosningamali\/","title":{"rendered":"Gerum \u00edslenskuna a\u00f0 kosningam\u00e1li"},"content":{"rendered":"<p>\u00de\u00f3tt oft s\u00e9 l\u00f6g\u00f0 \u00e1herslu \u00e1 gildi og mikilv\u00e6gi \u00edslenskrar tungu og menningar \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1laumr\u00e6\u00f0u skorar \u00feetta ekki h\u00e1tt \u00feegar kj\u00f3sendur eru spur\u00f0ir hva\u00f0a m\u00e1l \u00feeim \u00feyki mikilv\u00e6gust \u2013 \u00ed k\u00f6nnun Pr\u00f3sents \u00ed \u00e1g\u00fast nefndu a\u00f0eins 2% \u00fe\u00e1tttakenda menningarm\u00e1l sem eitt af mikilv\u00e6gustu m\u00e1lunum. Vissulega m\u00e1 a\u00f0 einhverju leyti fella m\u00e1li\u00f0 og menninguna undir menntam\u00e1l sem 25% nefndu, og mannr\u00e9ttindam\u00e1l sem 14% nefndu \u2013 og a\u00f0 sumra mati l\u00edklega undir m\u00e1lefni fl\u00f3ttaf\u00f3lks sem 11% nefndu. En eftir stendur a\u00f0 \u00edslensk tunga \u00fat af fyrir sig er ekki ofarlega \u00ed huga kj\u00f3senda sem mikilv\u00e6gt m\u00e1l. N\u00fa er hins vegar kominn fram <a href=\"https:\/\/www.ritstjori.is\/p\/eg-by-mig-fram\">frambj\u00f3\u00f0andi<\/a> sem vill breyta \u00feessu og gera \u00edslensku a\u00f0 kosningam\u00e1li. \u00dea\u00f0 er gott, en \u00f6llu m\u00e1li skiptir \u00e1 hva\u00f0a forsendum.<\/p>\n<p>Frambj\u00f3\u00f0andinn sakar f\u00e1farandi r\u00edkisstj\u00f3rn um a\u00f0 \u201emissa gj\u00f6rsamlega stj\u00f3rn \u00e1 \u00e1standinu\u201c, hafa sofi\u00f0 \u00e1 ver\u00f0inum og horft a\u00f0ger\u00f0alaus upp \u00e1 \u201emeirih\u00e1ttar hrun \u00ed st\u00f6\u00f0u \u00edslenskrar tungu \u00e1 m\u00f6rgum svi\u00f0um\u201c enda \u201esannleikurinn s\u00e1 a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld hafa ekki komist n\u00e1l\u00e6gt \u00fev\u00ed a\u00f0 tryggja a\u00f0 innflytjendur \u00ed \u00edslenskt samf\u00e9lag tileinki s\u00e9r tungum\u00e1li\u00f0 upp til h\u00f3pa\u201c. \u00dea\u00f0 er sitthva\u00f0 til \u00ed \u00feessu \u2013 \u00e9g hef oft <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/03\/storatak-i-islenskukennslu-nuna\/\">skrifa\u00f0<\/a> h\u00e9r um nau\u00f0syn \u00feess a\u00f0 setja meira f\u00e9 \u00ed \u00edslenskukennslu og <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/17\/andvaraleysi-og-abyrgdarleysi-stjornvalda\/\">gagnr\u00fdnt<\/a> stj\u00f3rnv\u00f6ld fyrir a\u00f0ger\u00f0aleysi og metna\u00f0arleysi \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i. En reyndar ver\u00f0ur ekki heldur s\u00e9\u00f0 a\u00f0 stj\u00f3rnarandsta\u00f0an hafi beitt s\u00e9r fyrir auknu f\u00e9 til \u00feessara m\u00e1la a\u00f0 fr\u00e1talinni breytingartill\u00f6gu P\u00edrata vi\u00f0 fj\u00e1rlagafrumvarp \u00feessa \u00e1rs sem var <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/thingstorf\/thingmalin\/atkvaedagreidsla\/?nnafnak=65685\">felld<\/a> \u2013 og \u00feingmenn Mi\u00f0flokksins studdu ekki.<\/p>\n<p>Eins og \u00e9g hef <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/10\/fjarlagafrumvarpid-fra-sjonarholi-islenskunnar\/\">skrifa\u00f0<\/a> h\u00e9r um kemur \u00edslenskan a\u00f0eins betur \u00fat \u00far fj\u00e1rlagafrumvarpi n\u00e6sta \u00e1rs en undanfarin \u00e1r \u00fe\u00f3tt miklu meira \u00feurfi a\u00f0 koma til. \u00dea\u00f0 er sannarlega ekki h\u00e6gt a\u00f0 hr\u00f3sa fr\u00e1farandi r\u00edkisstj\u00f3rn fyrir frammist\u00f6\u00f0u \u00e1 svi\u00f0i \u00edslenskukennslu, en \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 h\u00fan hafi brug\u00f0ist \u00edslenskunni algerlega. H\u00fan hefur \u00fer\u00e1tt fyrir allt vari\u00f0 meira f\u00e9 til stu\u00f0nings \u00edslenskunni en nokkur \u00f6nnur r\u00edkisstj\u00f3rn me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hrinda af sta\u00f0 og fj\u00e1rmagna \u2013 \u00ed g\u00f3\u00f0ri s\u00e1tt allra flokka \u2013 metna\u00f0arfulla m\u00e1lt\u00e6kni\u00e1\u00e6tlun sem er alger forsenda fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslenskan ver\u00f0i gjaldgeng og lifi af \u00ed \u00feeirri stafr\u00e6nu ver\u00f6ld sem vi\u00f0 lifum \u00ed. M\u00e1lt\u00e6knin mun gagnast almenningi \u00e1 \u00f3tal svi\u00f0um, veldur algerri byltingu \u00ed l\u00edfsg\u00e6\u00f0um margra h\u00f3pa fatla\u00f0s f\u00f3lks, n\u00fdtist vi\u00f0 \u00edslenskukennslu o.fl.<\/p>\n<p>Bar\u00e1tta fyrir \u00edslenskunni er sannarlega mikilv\u00e6g, en \u00fea\u00f0 er hins vegar ekki heppilegt e\u00f0a skynsamlegt a\u00f0 reka hana undir formerkjum andst\u00f6\u00f0u gegn inngildingu og fj\u00f6lmenningu. <em>Inngilding<\/em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/12\/adfor-ad-inngildingu\/\">gengur \u00fat \u00e1<\/a> a\u00f0 \u00f6ll s\u00e9u me\u00f0 og f\u00e1i noti\u00f0 s\u00edn, \u00f3h\u00e1\u00f0 uppruna, kyni, h\u00e6fni e\u00f0a f\u00f6tlun, og bar\u00e1tta gegn henni er ekki l\u00edkleg til a\u00f0 auka \u00e1huga innflytjenda \u00e1 a\u00f0 l\u00e6ra \u00edslensku. S\u00fa bar\u00e1tta gerir ekki anna\u00f0 en klj\u00fafa samf\u00e9lagi\u00f0, b\u00faa til m\u00e1lfarslega l\u00e1gst\u00e9tt, auka \u00fatlendingaand\u00fa\u00f0 og efla flokkadr\u00e6tti. \u00c1 endanum t\u00f6pum vi\u00f0 \u00f6ll \u00e1 \u00feessu, b\u00e6\u00f0i \u00cdslendingar og innflytjendur \u2013 og ekki s\u00edst \u00edslenskan. Gerum \u00edslenskuna endilega a\u00f0 kosningam\u00e1li, en <strong>ekki<\/strong> \u00e1 forsendum \u00feess sem <strong>ekki<\/strong> hefur veri\u00f0 gert \u2013 l\u00e1tum gert vera gert og \u00e9ti\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e9ti\u00f0 er, eins og Bangsapabbi sag\u00f0i.<\/p>\n<p>Gerum \u00edslenskuna \u00feess \u00ed sta\u00f0 a\u00f0 kosningam\u00e1li \u00e1 forsendum \u00feess sem <strong>\u00fearf a\u00f0 gera<\/strong> og <strong>h\u00e6gt er a\u00f0 gera<\/strong> \u2013 \u00fear \u00e6ttu \u00f6ll d\u00fdrin \u00ed sk\u00f3ginum a\u00f0 geta veri\u00f0 vinir. \u00c1 afm\u00e6lism\u00e1l\u00feingi \u00cdslenskrar m\u00e1lnefndar fyrr \u00ed vikunni t\u00f3k menningar- og vi\u00f0skiptar\u00e1\u00f0herra undir \u00fea\u00f0 a\u00f0 ekki hef\u00f0i veri\u00f0 n\u00f3g a\u00f0 gert \u00ed kennslu \u00edslensku sem annars m\u00e1ls og hvatti til \u00feess a\u00f0 r\u00e1\u00f0ist yr\u00f0i \u00ed st\u00f3r\u00e1tak \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i. M\u00e1lt\u00e6kni\u00e1\u00e6tlunin hefur s\u00fdnt hvers vi\u00f0 erum megnug \u00feegar ger\u00f0 er v\u00f6ndu\u00f0 og \u00edtarleg \u00e1\u00e6tlun sem fylgt er eftir me\u00f0 umtalsver\u00f0u fj\u00e1rmagni og g\u00f3\u00f0u samstarfi allra sem m\u00e1li\u00f0 var\u00f0ar. \u00deetta \u00e6tti a\u00f0 ver\u00f0a kosningam\u00e1l \u2013 en ekki m\u00e1l sem deilt er um, ekki m\u00e1l \u00fear sem flokkarnir keppast vi\u00f0 a\u00f0 yfirbj\u00f3\u00f0a hver annan. \u00deetta \u00e6tti a\u00f0 vera sameiginlegt kosningam\u00e1l\u00a0 allra flokka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00de\u00f3tt oft s\u00e9 l\u00f6g\u00f0 \u00e1herslu \u00e1 gildi og mikilv\u00e6gi \u00edslenskrar tungu og menningar \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1laumr\u00e6\u00f0u skorar \u00feetta ekki h\u00e1tt \u00feegar kj\u00f3sendur eru spur\u00f0ir hva\u00f0a m\u00e1l \u00feeim \u00feyki mikilv\u00e6gust \u2013 \u00ed k\u00f6nnun Pr\u00f3sents \u00ed \u00e1g\u00fast nefndu a\u00f0eins 2% \u00fe\u00e1tttakenda menningarm\u00e1l sem eitt af mikilv\u00e6gustu m\u00e1lunum. Vissulega m\u00e1 a\u00f0 einhverju leyti fella m\u00e1li\u00f0 og menninguna undir menntam\u00e1l [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6945","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6945","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6945"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6950,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6945\/revisions\/6950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}