{"id":7003,"date":"2024-10-28T14:32:08","date_gmt":"2024-10-28T14:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7003"},"modified":"2024-10-28T14:32:08","modified_gmt":"2024-10-28T14:32:08","slug":"adlogun-tokuords-tank","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/28\/adlogun-tokuords-tank\/","title":{"rendered":"A\u00f0l\u00f6gun t\u00f6kuor\u00f0s: tank"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd textanum \u201eHann var einusinni l\u00edtill\u201c \u00far rev\u00edunni \u201eFornar dygg\u00f0ir\u201c sem flutt var \u00ed Reykjav\u00edk 1938 koma fyrir eftirfarandi l\u00ednur: \u201eHann var \u00e1\u00f0ur miklu grennri, hann var \u00e1\u00f0ur barasta slank, \/ en hann er or\u00f0inn eins og tunna, e\u00f0a eins og ol\u00edutank.\u201c \u00dea\u00f0 sem \u00fearna er \u00e1hugaver\u00f0ast fr\u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i er or\u00f0i\u00f0 <em>ol\u00edutank<\/em>. \u00dea\u00f0 er nefnilega gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig t\u00f6kuor\u00f0 sem festast \u00ed m\u00e1linu a\u00f0lagast reglum m\u00e1lsins sm\u00e1tt og sm\u00e1tt, beygingarlega og hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/20246\">tali\u00f0<\/a> a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>tank <\/em>\u00ed <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/41206\">merkingunni<\/a> 'st\u00f3rt loka\u00f0 \u00edl\u00e1t undir v\u00f6kva' s\u00e9 komi\u00f0 \u00far ensku en l\u00edklega \u00ed gegnum d\u00f6nsku. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1916: \u201eR\u00e9tt \u00e1 eftir var gefin skipun um \u00fea\u00f0 fr\u00e1 br\u00fanni, a\u00f0 losa sj\u00f3 \u00far \u201etank\u201c nr. 2.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>eru <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/20246\">nefndar<\/a> \u00ferj\u00e1r myndir or\u00f0sins <em>\u2013 tank<\/em>, <em>tanki<\/em> og <em>tankur<\/em>. Vitanlega er or\u00f0i\u00f0 endingarlaust \u00ed ensku og d\u00f6nsku, og \u00feannig er \u00fea\u00f0 l\u00edka \u00ed elstu \u00edslensku d\u00e6munum. \u00dea\u00f0 s\u00e9st reyndar ekki \u00ed d\u00e6minu \u00far <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1916 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fear er or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gufalli sem getur vel veri\u00f0 endingarlaust, en \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1917 segir: \u201eTank fyrir 4 sm\u00e1l. af ol\u00edu.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1930 segir: \u201eTali\u00f0 er, a\u00f0 tank me\u00f0 \u201enafta gasoline\u201c hafi sprungi\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1939 segir: \u201eN\u00fdr ol\u00edutank \u00ed Keflav\u00edk.\u201c Vi\u00f0 \u00feetta m\u00e1 b\u00e6ta d\u00e6minu \u00far \u201eFornum dygg\u00f0um\u201c h\u00e9r a\u00f0 framan. En annars eru flest d\u00e6min um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feolfalli og \u00fe\u00e1gufalli og \u00fev\u00ed ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja til um nefnifallsmyndina \u2013 \u00fdmsar myndir g\u00e6tu tilheyrt hverri \u00e1\u00f0urnefndra mynda sem er.<\/p>\n<p>\u00deegar t\u00f6kuor\u00f0 kemur inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 f\u00e6r \u00fea\u00f0 alltaf eitthvert kyn. Oft fellur stofnger\u00f0 \u00feess betur a\u00f0 einu kyni en \u00f6\u00f0ru, e\u00f0a \u00fatilokar eitt e\u00f0a fleiri kyn. Or\u00f0 me\u00f0 stofnger\u00f0ina <em>-ank- <\/em>getur t.d. varla lent \u00ed kvenkyni nema \u00fe\u00e1 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 breyta <em>a<\/em> \u00ed <em>\u00f6<\/em>, eins og \u00ed <em>h\u00f6nk<\/em>. Aftur \u00e1 m\u00f3ti g\u00e6ti sl\u00edkt or\u00f0 lent \u00ed hvorugkyni, sbr. <em>bank<\/em>, en karlkyni\u00f0 var\u00f0 \u00fe\u00f3 fyrir valinu \u00ed <em>tank <\/em>\u2013 e.t.v. fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 d\u00f6nsku \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 er samkyns, <em>tank<\/em>(<em>en<\/em>). En til a\u00f0 laga sig a\u00f0 m\u00e1linu beygingarlega \u00fearf karlkynsor\u00f0 me\u00f0 \u00feessa stofnger\u00f0 a\u00f0 f\u00e1 endingu \u00ed nefnifalli eint\u00f6lu, og \u00fea\u00f0 getur veri\u00f0 anna\u00f0hvort <em>-i <\/em>(veik beyging), eins og <em>banki<\/em>, e\u00f0a <em>-ur<\/em> (sterk beyging). Fj\u00f6ldi d\u00e6ma er um hvort tveggja, en vegna samfalls beygingarmynda er oft \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 nefnifallsmynd \u00fat fr\u00e1 mynd \u00ed texta.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt ekki muni miklu vir\u00f0ist veika myndin <em>tanki <\/em>vera eldri. \u00cd <em>V\u00ed\u00f0i <\/em>1931 segir: \u201eAllt \u00ed einu kom leki \u00e1 bens\u00edntankann.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0umanninum <\/em>1932 segir: \u201eVi\u00f0 einn \u201ebens\u00edntankann\u201c st\u00f6\u00f0vast ein bifrei\u00f0in.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1943 segir: \u201e\u00cd sumar var bygg\u00f0ur tanki fyrir ol\u00edu.\u201c Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um sterku myndina <em>tankur <\/em>er \u00ed <em>V\u00e9lstj\u00f3raritinu <\/em>1936: \u201eHva\u00f0 mundi ol\u00edan vega miki\u00f0, ef tankurinn er fullur?\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1940 segir: \u201eTankurinn \u00e1tti a\u00f0 vera n\u00e6stum samlitur sandinum.\u201c Sterka beygingin var\u00f0 ofan \u00e1 og er n\u00fa n\u00e6r einh\u00f6f\u00f0 og s\u00fa veika er l\u00edklega a\u00f0 mestu horfin \u00far m\u00e1linu en \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2017 er \u00fe\u00f3 fyrirs\u00f6gnin \u201eHlj\u00f3mleikar \u00ed ol\u00edutanka\u201c og \u00ed fr\u00e9ttinni segir: \u201eUndanfarin misseri hefur veri\u00f0 unni\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 gera tankann manngengan.\u201c<\/p>\n<p>En til a\u00f0 fella t\u00f6kuor\u00f0i\u00f0 <em>tank<\/em> fullkomlega a\u00f0 \u00edslensku \u00feurfti l\u00edka a\u00f0 a\u00f0laga \u00fea\u00f0 hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega. Megin\u00feorri \u00cdslendinga ber or\u00f0 me\u00f0 hlj\u00f3\u00f0ar\u00f6\u00f0inni <em>-ank- <\/em>ekki fram me\u00f0 <em>a<\/em>, heldur me\u00f0 tv\u00edhlj\u00f3\u00f0inu <em>\u00e1 <\/em>\u2013 <em>-\u00e1nk-<\/em>. Framan af hefur <em>tank <\/em>\u00fe\u00f3 v\u00e6ntanlega veri\u00f0 bori\u00f0 fram me\u00f0 <em>a <\/em>eins og r\u00e1\u00f0a m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed d\u00e6minu \u00far \u201eFornum dygg\u00f0um\u201c r\u00edmar (<em>ol\u00edu<\/em>)<em>tank <\/em>\u00e1 m\u00f3ti danska t\u00f6kuor\u00f0inu <em>slank<\/em> sem \u00e9g held a\u00f0 hafi alltaf veri\u00f0 bori\u00f0 fram me\u00f0 <em>a<\/em>. M\u00e9r finnst <em>tankur <\/em>me\u00f0 <em>a <\/em>en ekki <em>\u00e1 <\/em>hlj\u00f3ma mj\u00f6g kunnuglega og held a\u00f0 s\u00e1 frambur\u00f0ur hafi t\u00ed\u00f0kast lengi og v\u00ed\u00f0a \u2013 mun v\u00ed\u00f0ar en \u00ed heimkynnum einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0arins \u00e1 Vestfj\u00f6r\u00f0um. En n\u00faor\u00f0i\u00f0 er <em>tankur <\/em>l\u00edklega yfirleitt <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/41206\">bori\u00f0 fram<\/a> <em>t\u00e1nkur<\/em>, me\u00f0 <em>\u00e1<\/em>, eins og vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast. \u00dear me\u00f0 hefur \u00feetta t\u00f6kuor\u00f0 laga\u00f0 sig fullkomlega a\u00f0 m\u00e1linu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd textanum \u201eHann var einusinni l\u00edtill\u201c \u00far rev\u00edunni \u201eFornar dygg\u00f0ir\u201c sem flutt var \u00ed Reykjav\u00edk 1938 koma fyrir eftirfarandi l\u00ednur: \u201eHann var \u00e1\u00f0ur miklu grennri, hann var \u00e1\u00f0ur barasta slank, \/ en hann er or\u00f0inn eins og tunna, e\u00f0a eins og ol\u00edutank.\u201c \u00dea\u00f0 sem \u00fearna er \u00e1hugaver\u00f0ast fr\u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i er or\u00f0i\u00f0 ol\u00edutank. \u00dea\u00f0 er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7003","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7004,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7003\/revisions\/7004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}