{"id":7022,"date":"2024-10-30T23:16:36","date_gmt":"2024-10-30T23:16:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7022"},"modified":"2024-10-31T09:11:38","modified_gmt":"2024-10-31T09:11:38","slug":"medan-ondin-thoktir-i-vitunum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/30\/medan-ondin-thoktir-i-vitunum\/","title":{"rendered":"Me\u00f0an \u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir \u00ed vitunum"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2024\/10\/29\/lifid_hja_okkur_var_hrunid\/\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>mbl.is <\/em>\u00ed g\u00e6r er tala\u00f0 um \u201edag sem Au\u00f0i l\u00ed\u00f0ur ekki \u00far minni \u00e1 me\u00f0an \u00f6ndin \u00feaktir \u00ed vitum hennar\u201c. Myndin <em>\u00feaktir <\/em>vaf\u00f0ist greinilega fyrir sumum og var spurt um merkingu \u00feessarar setningar \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum, en \u00ed umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 \u00fearna \u00e6tti a\u00f0 vera <em>\u00fe\u00f6ktir<\/em> en ekki <em>\u00feaktir<\/em>. \u00deetta er sem s\u00e9 s\u00f6gnin <em>\u00fe\u00f6kta<\/em> sem er sk\u00fdr\u00f0 'blakta dauflega, vera um \u00fea\u00f0 bil a\u00f0 slokkna' og 'vera um \u00fea\u00f0 bil a\u00f0 deyja' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er svo sem ekkert undarlegt a\u00f0 \u00feessi s\u00f6gn skyldi vefjast fyrir b\u00e6\u00f0i bla\u00f0amanni og lesendum \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan vir\u00f0ist n\u00e1nast vera horfin \u00far m\u00e1linu \u2013 og hefur svo sem aldrei veri\u00f0 algeng. A\u00f0eins um fj\u00f6rut\u00edu d\u00e6mi eru um hana \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, a\u00f0eins n\u00edu d\u00e6mi \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, og hana er ekki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki n\u00fdtt a\u00f0 bla\u00f0amenn skripli \u00e1 sk\u00f6tu \u00ed me\u00f0f\u00f6rum \u00feessarar sagnar eins og fram kemur \u00ed pistli sem B.E. (sem var dr. Bjarni Einarsson handritafr\u00e6\u00f0ingur) <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2895264?iabr=on#page\/n10\/mode\/1up\/\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljann <\/em>1984: \u201eUm daginn heyr\u00f0ist \u00ed \u00fatvarpsfr\u00e9ttum a\u00f0 Sverrir Hermannsson i\u00f0na\u00f0arr\u00e1\u00f0herra hef\u00f0i komist svo a\u00f0 or\u00f0i \u00ed umr\u00e6\u00f0um \u00e1 al\u00feingi, a\u00f0 enn \u201eh\u00f6kti l\u00edfsandi \u00ed n\u00f6sum n\u00faverandi r\u00edkisstj\u00f3rnar\u201c. Sverrir er kunnur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 breg\u00f0a fyrir sig skemmtilegum or\u00f0atilt\u00e6kjum, en \u00fearna hefur honum or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00ed messunni, ef r\u00e9tt er eftir haft. Reyndar kom fyrst \u00ed hugann grunur um a\u00f0 fr\u00e9ttama\u00f0ur hef\u00f0i \u00fearna s\u00f6kum misheyrnar (og f\u00e1kunn\u00e1ttu) skipt um sagnor\u00f0 og teki\u00f0 upp alkunnugt or\u00f0 \u00ed sta\u00f0 sjaldg\u00e6fs, \u00fe.e. \u00fe\u00f6ktir. Sl\u00edks eru m\u00f6rg d\u00e6mi.\u201c \u00deessi grunur reyndist r\u00e9ttur \u2013 Sverrir <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/raeda\/107\/33.html?lthing=107&amp;rnr=33\">sag\u00f0i<\/a> <em>\u00fe\u00f6ktir<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/24067\">kemur fram<\/a> a\u00f0 s\u00f6gnin <em>\u00fe\u00f6kta <\/em>sj\u00e1ist fyrst \u00ed heimildum \u00e1 sautj\u00e1ndu \u00f6ld en \u00e9g hef ekki fundi\u00f0 eldri d\u00e6mi um hana en \u201e\u00e1 me\u00f0an \u00fe\u00f6kti eitthva\u00f0 t\u00f6luvert eptir \u00ed H\u00f6fn af \u00cdslendingum af \u00fev\u00ed tagi\u201c \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1912. S\u00f6gnin er <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/258759\/merkja\/%C3%BE%C3%B6kta\">gefin<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 \u00ed samb\u00f6ndunum <em>\u00fea\u00f0 \u00fe\u00f6ktir \u00e1 bl\u00e1skarinu<\/em> 'lj\u00f3si\u00f0 \u00e1 kertinu er a\u00f0 slokkna', <em>\u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir a\u00f0eins fyrir brj\u00f3stinu \u00e1 e-m<\/em> 'er \u00ed andarslitrunum' og <em>\u00fea\u00f0 \u00fe\u00f6ktir \u00e1 fl\u00f6skunni<\/em> '\u00fea\u00f0 er sm\u00e1vegis eftir \u00ed fl\u00f6skunni'. \u00cd \u00e1\u00f0urnefndum pistli \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1984 segir Bjarni Einarsson a\u00f0 sagnor\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00f6kta<\/em> \u201evir\u00f0ist n\u00fa vera or\u00f0i\u00f0 f\u00e1g\u00e6tt \u00ed m\u00e6ltu m\u00e1li, en hefur til skamms t\u00edma veri\u00f0 vel \u00feekkt \u00ed vissum samb\u00f6ndum\u201c \u2013 og nefnir s\u00f6mu samb\u00f6nd og \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>En fyrir utan d\u00e6mi\u00f0 \u00far <em>Sunnanfara <\/em>eru elstu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um s\u00f6gnina \u00far <em>Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u f\u00f3lki <\/em>Halld\u00f3rs Laxness fr\u00e1 1934-1935: \u201eh\u00e9r stend \u00e9g me\u00f0an \u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir \u00ed vitunum \u00e1 m\u00e9r\u201c og \u201eMa\u00f0ur \u00e1 \u00fe\u00f3 altaf \u00f6ndina sem \u00fe\u00f6ktir \u00ed vitunum \u00e1 manni\u201c. Halld\u00f3r nota\u00f0i \u00feetta samband einnig \u00ed <em>H\u00fasi sk\u00e1ldsins<\/em> 1939: \u201emiki\u00f0 hva\u00f0 \u00f6ndin \u00fe\u00f6kti \u00ed vitunum \u00e1 \u00fev\u00ed.\u201c \u00cd n\u00e6r \u00f6llum d\u00e6mum um <em>\u00fe\u00f6kta <\/em>er h\u00fan notu\u00f0 \u00ed sambandinu <em>\u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir \u00ed vitunum <\/em>\u2013 me\u00f0 sm\u00e1v\u00e6gilegum tilbrig\u00f0um svo sem <em>\u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir \u00ed n\u00f6sunum<\/em>, <em>\u00f6ndin \u00fe\u00f6ktir \u00ed brj\u00f3sti<\/em>,<em> golan \u00fe\u00f6ktir \u00ed vitum manns <\/em>og <em>andinn \u00fe\u00f6ktir<\/em>. M\u00f6rg \u00feessara d\u00e6ma eru tilvitnanir \u00ed Halld\u00f3r og hvort sem hann er upphafsma\u00f0ur \u00feessa or\u00f0asambands e\u00f0a ekki vir\u00f0ist a.m.k. lj\u00f3st a\u00f0 flest d\u00e6min m\u00e1 rekja til hans beint e\u00f0a \u00f3beint.<\/p>\n<p>F\u00e1ein <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/607285\">d\u00e6mi<\/a> eru \u00fe\u00f3 um a\u00f0ra notkun sagnarinnar, merkinguna 'blakta dauflega'. \u00cd <em>Frelsis\u00e1lfunni <\/em>eftir J\u00f3hannes \u00far K\u00f6tlum fr\u00e1 1951 segir: \u201e\u00d3feigur Snorrason \u00fe\u00f6ktir \u00ed bekknum eins og stir\u00f0na\u00f0 hr\u00f6r.\u201c \u00cd <em>\u00dar sn\u00f6ru fuglarans <\/em>eftir Sigur\u00f0 A. Magn\u00fasson fr\u00e1 1986 segir: \u201eS\u00e1 urmull af skynsemi sem enn blakti \u00ed heilab\u00fainu.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1986 segir: \u201e\u00de\u00e1 kviknu\u00f0u hugmyndir sem enn \u00fe\u00f6kta \u00ed margs manns huga.\u201c \u00cd <em>Vestfirska fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>1994 segir: \u201edrusluverk sem h\u00e9kk yfir mi\u00f0jum gatnam\u00f3tum Hafnarstr\u00e6tis og Austurvegar og \u00fe\u00f6kti \u00fear \u00ed ve\u00f0ri og vindum.\u201c Merkingin '\u00fea\u00f0 er sm\u00e1vegis eftir \u00ed fl\u00f6skunni' kemur l\u00edka fyrir \u00ed <em>Hl\u00ed\u00f0arbr\u00e6\u00f0rum <\/em>eftir Eyj\u00f3lf Gu\u00f0mundsson fr\u00e1 1953: \u201eOg Gr\u00edmur b\u00e6tti kaffi\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed sem \u00fe\u00f6kti \u00ed l\u00f6gg \u00e1 kaffibr\u00fanni fl\u00f6sku.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 mbl.is \u00ed g\u00e6r er tala\u00f0 um \u201edag sem Au\u00f0i l\u00ed\u00f0ur ekki \u00far minni \u00e1 me\u00f0an \u00f6ndin \u00feaktir \u00ed vitum hennar\u201c. Myndin \u00feaktir vaf\u00f0ist greinilega fyrir sumum og var spurt um merkingu \u00feessarar setningar \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum, en \u00ed umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 \u00fearna \u00e6tti a\u00f0 vera \u00fe\u00f6ktir en ekki \u00feaktir. \u00deetta er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7022","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7022"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7024,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022\/revisions\/7024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}