{"id":7037,"date":"2024-11-02T15:56:24","date_gmt":"2024-11-02T15:56:24","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7037"},"modified":"2024-11-02T15:56:24","modified_gmt":"2024-11-02T15:56:24","slug":"endurvinnsla-orda-tomthusskattur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/11\/02\/endurvinnsla-orda-tomthusskattur\/","title":{"rendered":"Endurvinnsla or\u00f0a: t\u00f3mth\u00fasskattur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00fasn\u00e6\u00f0isstefnu Samfylkingarinnar fyrir v\u00e6ntanlegar Al\u00feingiskosningar <a href=\"https:\/\/xs.is\/framkvaemdaplan\">segir<\/a>: \u201eHeimilum sveitarf\u00e9l\u00f6gum a\u00f0 leggja svokalla\u00f0an t\u00f3mth\u00fasskatt \u00e1 t\u00f3mar \u00edb\u00fa\u00f0ir.\u201c \u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>t\u00f3mth\u00fasskattur<\/em> s\u00e9 n\u00fdtt \u00ed m\u00e1linu er ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja anna\u00f0 en \u00fea\u00f0 s\u00e9 mj\u00f6g gagns\u00e6tt, en hins vegar getur \u00fea\u00f0 trufla\u00f0 f\u00f3lk a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>t\u00f3mth\u00fas <\/em>er fyrir \u00ed m\u00e1linu \u00ed allt annarri merkingu, 'b\u00fa sem hefur hvorki j\u00f6r\u00f0 n\u00e9 skepnur, \u00feurrab\u00fa\u00f0' eins og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/42149\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u2013 \u00fear sem \u00fea\u00f0 er a\u00f0 v\u00edsu merkt \u201egamalt\u201c. Or\u00f0i\u00f0 er a\u00f0allega \u00feekkt \u00ed samsetningunni <em>t\u00f3mth\u00fasma\u00f0ur <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61360\">sk\u00fdrt<\/a> 'sj\u00f3ma\u00f0ur e\u00f0a daglaunama\u00f0ur \u00ed verst\u00f6\u00f0 e\u00f0a kaupt\u00fani sem hefur ekki afnot af j\u00f6r\u00f0, \u00feurrab\u00fa\u00f0arma\u00f0ur' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u2013 og einnig merkt \u00fear \u201egamalt\u201c.<\/p>\n<p>\u00c9g er almennt s\u00e9\u00f0 hlynntur \u00fev\u00ed a\u00f0 endurn\u00fdta or\u00f0 sem hafa loki\u00f0 hlutverki s\u00ednu \u00ed fyrri merkingu. Um \u00feetta eru \u00fdmis d\u00e6mi \u00ed m\u00e1linu, \u00feekktust l\u00edklega <em>s\u00edmi <\/em>sem merkti '\u00fer\u00e1\u00f0ur' \u00ed fornu m\u00e1li og <em>skj\u00e1r <\/em>sem \u00e1\u00f0ur merkti 'gegns\u00e6 himna \u00ed glugga, notu\u00f0 \u00ed sta\u00f0 r\u00fa\u00f0u'. N\u00fdlegt d\u00e6mi er svo <em>bur <\/em>sem \u00e1\u00f0ur var karlkynsor\u00f0 og merkti 'sonur' en var n\u00fdlega gert a\u00f0 hvorugkynsor\u00f0i \u00ed merkingunni 'afkv\u00e6mi til a\u00f0 nota \u00ed kennin\u00f6fnum. Vissulega hefur sl\u00edk endurn\u00fdting stundum m\u00e6tt andst\u00f6\u00f0u \u2013Helgi H\u00e1lfdanarson skrifa\u00f0i t.d. <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1451586#page\/n15\/mode\/1up\">grein<\/a> sem h\u00e9t \u201eOr\u00f0 \u00e1 glapstigum\u201c gegn hinni n\u00fdju merkingu or\u00f0sins <em>skj\u00e1r<\/em>, og \u00fdmsar athugasemdir voru l\u00edka ger\u00f0ar vi\u00f0 breytinguna \u00e1 or\u00f0inu <em>bur<\/em>, enda \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 hafi \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 bundi\u00f0 vi\u00f0 sk\u00e1ldam\u00e1l og sennilega aldrei veri\u00f0 hluti af daglegu m\u00e1li.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt or\u00f0in <em>t\u00f3mth\u00fas<\/em>,<em> t\u00f3mth\u00fasma\u00f0ur <\/em>og <em>t\u00f3mth\u00fasb\u00fdli <\/em>s\u00e9u sjaldg\u00e6f \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, og ekki notu\u00f0 nema \u00ed s\u00f6gulegu samhengi, eru \u00feau vissulega ekki alveg horfin \u00far m\u00e1linu. \u00dev\u00ed m\u00e1 spyrja hvort r\u00e9ttl\u00e6tanlegt s\u00e9 a\u00f0 taka upp or\u00f0i\u00f0 <em>t\u00f3mth\u00fasskattur <\/em>\u00fear sem fyrri hlutinn er sameiginlegur eldri or\u00f0unum en tengist \u00feeim ekki merkingarlega. \u00deetta er vissulega \u00e1litam\u00e1l, en \u00ed m\u00ednum huga sn\u00fdst \u00fea\u00f0 fyrst og fremst um \u00fea\u00f0 hvort l\u00edklegt s\u00e9 a\u00f0 \u00feetta geti valdi\u00f0 misskilningi \u2013 g\u00e6ti f\u00f3lk sem l\u00e6rir n\u00fdja or\u00f0i\u00f0 en \u00feekkir ekki \u00feau g\u00f6mlu misskili\u00f0 \u00feau ef \u00fea\u00f0 rekst \u00e1 \u00feau \u00ed textum? \u00c9g held ekki \u2013 \u00e9g s\u00e9 ekki a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 f\u00e1 nokkra merkingu, r\u00e9tta e\u00f0a ranga, \u00ed g\u00f6mlu or\u00f0in \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed n\u00fdja og f\u00f3lk muni \u00fev\u00ed fletta \u00feeim upp \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum eins og \u00fea\u00f0 hef\u00f0i \u00feurft a\u00f0 gera hvort e\u00f0 er.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00fasn\u00e6\u00f0isstefnu Samfylkingarinnar fyrir v\u00e6ntanlegar Al\u00feingiskosningar segir: \u201eHeimilum sveitarf\u00e9l\u00f6gum a\u00f0 leggja svokalla\u00f0an t\u00f3mth\u00fasskatt \u00e1 t\u00f3mar \u00edb\u00fa\u00f0ir.\u201c \u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 t\u00f3mth\u00fasskattur s\u00e9 n\u00fdtt \u00ed m\u00e1linu er ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja anna\u00f0 en \u00fea\u00f0 s\u00e9 mj\u00f6g gagns\u00e6tt, en hins vegar getur \u00fea\u00f0 trufla\u00f0 f\u00f3lk a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 t\u00f3mth\u00fas er fyrir \u00ed m\u00e1linu \u00ed allt annarri merkingu, 'b\u00fa sem hefur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7037","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7037"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7038,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7037\/revisions\/7038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}