{"id":7060,"date":"2024-11-10T11:06:58","date_gmt":"2024-11-10T11:06:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7060"},"modified":"2024-11-10T11:34:31","modified_gmt":"2024-11-10T11:34:31","slug":"i-odrum-og-betra-heimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/11\/10\/i-odrum-og-betra-heimi\/","title":{"rendered":"\u201e\u00cd \u00f6\u00f0rum og betra heimi\u201c"},"content":{"rendered":"<p>L\u00ednurnar \u201eef andana langar \u00ed \u00f6l og v\u00edn \/ \u00ed \u00f6\u00f0rum og betra heimi\u201c er a\u00f0 finna \u00ed lj\u00f3\u00f0inu \u201e\u00cd b\u00edl\u201c eftir \u00d6rn Arnarson. N\u00fdlega var h\u00e9r spurt hvort or\u00f0myndin <em>betra <\/em>v\u00e6ri r\u00e9tt. \u00deetta er e\u00f0lileg spurning \u2013 mi\u00f0stig l\u00fdsingaror\u00f0a \u00ed karlkyni er venjulega eins \u00ed \u00f6llum f\u00f6llum \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li og \u00fea\u00f0 er eina beygingin sem <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/g%C3%B3%C3%B0ur\">gefin er upp<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>. \u00dev\u00ed hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 \u00fearna st\u00e6\u00f0i <em>betr<strong>i<\/strong> heimi<\/em> en ekki <em>betr<strong>a<\/strong> heimi<\/em>. Samt sem \u00e1\u00f0ur er lj\u00f3st a\u00f0 <em>betr<strong>a<\/strong> heimi<\/em> er hvorki prentvilla n\u00e9 einsd\u00e6mi \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru alls tv\u00f6 hundru\u00f0 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 samband \u00ed \u00feolfalli og \u00fe\u00e1gufalli, dreif\u00f0 yfir s\u00ed\u00f0ustu h\u00e1lfa a\u00f0ra \u00f6ld. Um <em>betr<strong>i <\/strong>heimi<\/em> eru aftur \u00e1 m\u00f3ti 1.400 d\u00e6mi. Hundra\u00f0 d\u00e6mi eru um eignarfalli\u00f0 <em>betr<strong>a<\/strong> heims<\/em>, en t\u00e6p \u00ferj\u00fa hundru\u00f0 um <em>betr<strong>i<\/strong> heims<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd fornu m\u00e1li enda\u00f0i nefnifall karlkynsor\u00f0a \u00ed mi\u00f0stigi \u00e1 <em>-i <\/em>eins og \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, en aukaf\u00f6llin endu\u00f0u aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00e1 <em>-a<\/em> \u2013 mi\u00f0stigi\u00f0 af <em>g\u00f3\u00f0ur <\/em>beyg\u00f0ist \u00fev\u00ed <em>betr<strong>i<\/strong> \u2013 betr<strong>a<\/strong> <\/em>\u2013 <em>betr<strong>a<\/strong> <\/em>\u2013 <em>betr<strong>a<\/strong><\/em>. \u00deetta f\u00f3r a\u00f0 breytast \u00e1 16. \u00f6ld og \u00e1 18. \u00f6ld vir\u00f0ist beygingin a\u00f0 mestu komin \u00ed \u00fea\u00f0 horf sem algengast er \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li eftir \u00fev\u00ed sem Bj\u00f6rn Karel \u00de\u00f3r\u00f3lfsson segir \u00ed b\u00f3kinni <em>Um \u00edslenskar or\u00f0myndir \u00e1 14. og 15. \u00f6ld og breytingar \u00feeirra \u00far fornm\u00e1linu<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslenzkri m\u00e1lmyndal\u00fdsingu <\/em>fr\u00e1 1861 segir Halld\u00f3r Kr. Fri\u00f0riksson: \u201eN\u00fa l\u00e1tum vjer \u00f6ll f\u00f6llin \u00ed eint\u00f6lu \u00ed karlkyni endast \u00e1 <em>ari<\/em>.\u201c Sama segir <em>Valt\u00fdr Gu\u00f0mundsson <\/em>\u00ed <em>Islandsk Grammatik <\/em>fr\u00e1 1922. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist samt lj\u00f3st a\u00f0 eldri beygingin hefur alltaf lifa\u00f0 a\u00f0 einhverju leyti og hefur veri\u00f0 me\u00f0 t\u00f6luver\u00f0u l\u00edfsmarki fram undir \u00feetta.<\/p>\n<p>\u00dearna er \u00fe\u00f3 \u00fdmislegt sem \u00feyrfti a\u00f0 sko\u00f0a n\u00e1nar. Ekki er \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 misjafnt eftir l\u00fdsingaror\u00f0um, og eins vir\u00f0ist eldri beygingin \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i vera hlutfallslega algengari \u00ed \u00fe\u00e1gufalli en eignarfalli. En hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur eru aukaf\u00f6ll me\u00f0 <em>-a<\/em> greinilega \u00e1 undanhaldi. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 650 d\u00e6mi um sambandi\u00f0 <em>betr<strong>i<\/strong> heimi<\/em> en a\u00f0eins \u00e1tta um <em>betr<strong>a<\/strong> heimi<\/em>, \u00fear af \u00ferj\u00fa \u00far textum fr\u00e1 \u00fev\u00ed fyrir mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld \u2013 og hundra\u00f0 d\u00e6mi um <em>betr<strong>i<\/strong> heims <\/em>en sj\u00f6 um <em>betr<strong>a<\/strong> heims<\/em>. Vegna \u00feess a\u00f0 <em>betr<strong>a <\/strong><\/em>\u00ed aukaf\u00f6llum er hin forna beyging, sem vir\u00f0ist hafa lifa\u00f0 a\u00f0 einhverju marki og a.m.k. veri\u00f0 t\u00f6luvert notu\u00f0 undanfarna h\u00e1lfa a\u00f0ra \u00f6ld, finnst m\u00e9r samt ekki koma til greina a\u00f0 telja hana ranga \u00fe\u00f3tt ekki s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 m\u00e6la s\u00e9rstaklega me\u00f0 henni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00ednurnar \u201eef andana langar \u00ed \u00f6l og v\u00edn \/ \u00ed \u00f6\u00f0rum og betra heimi\u201c er a\u00f0 finna \u00ed lj\u00f3\u00f0inu \u201e\u00cd b\u00edl\u201c eftir \u00d6rn Arnarson. N\u00fdlega var h\u00e9r spurt hvort or\u00f0myndin betra v\u00e6ri r\u00e9tt. \u00deetta er e\u00f0lileg spurning \u2013 mi\u00f0stig l\u00fdsingaror\u00f0a \u00ed karlkyni er venjulega eins \u00ed \u00f6llum f\u00f6llum \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li og \u00fea\u00f0 er eina beygingin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7060","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7060","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7060"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7062,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7060\/revisions\/7062"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}