{"id":7072,"date":"2024-11-24T11:27:01","date_gmt":"2024-11-24T11:27:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7072"},"modified":"2024-11-24T15:49:07","modified_gmt":"2024-11-24T15:49:07","slug":"bondahjon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/11\/24\/bondahjon\/","title":{"rendered":"B\u00f3ndahj\u00f3n"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var n\u00fdlega spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 \u201ever\u00f0a m\u00e1lvenja\u201c a\u00f0 tala um <em>b\u00f3nda <\/em>\u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>b\u00e6ndur<\/em> \u00ed fleirt\u00f6lu. Tilefni\u00f0 var <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242653646d\/eldri-madur-a-gamalli-corollu-ognadi-ekki-lifi-hjona-a-nyjum-ram\">fr\u00e9tt<\/a> \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>\u00fear sem or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> kom nokkrum sinnum fyrir, t.d. \u00ed \u201eHann l\u00fdsti akstri s\u00ednum ekki sem \u00f3gnv\u00e6nlegum l\u00edkt og b\u00f3ndahj\u00f3nin ger\u00f0u\u201c. \u00dear sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a <em>hj\u00f3n<\/em>, karl og konu, m\u00e6tti vissulega vir\u00f0ast r\u00f6kr\u00e9ttara a\u00f0 nota \u00fearna eignarfall fleirt\u00f6lu \u00ed fyrri li\u00f0 samsetningarinnar og segja <em>b\u00e6ndahj\u00f3n<\/em>. Hvoruga myndina, <em>b\u00f3ndahj\u00f3n <\/em>e\u00f0a <em>b\u00e6ndahj\u00f3n<\/em>, er \u00fe\u00f3 a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>e\u00f0a <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er myndin <em>b\u00f3ndahj\u00f3n <\/em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/223353\">flettior\u00f0<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 sem s\u00fdnir a\u00f0 h\u00fan er a.m.k. hundra\u00f0 \u00e1ra g\u00f6mul \u2013 <em>b\u00e6ndahj\u00f3n <\/em>er \u00fear hins vegar ekki a\u00f0 finna.<\/p>\n<p>B\u00e1\u00f0ar myndirnar eru \u00fe\u00f3 gamlar \u00ed m\u00e1linu og elstu d\u00e6mi um \u00fe\u00e6r \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>fr\u00e1 svipu\u00f0um t\u00edma. \u00cd <em>V\u00edkverja <\/em>1874 er tala\u00f0 um \u201eeinst\u00f6k heimili, \u00fear sem b\u00f3ndahj\u00f3nin v\u00e6ru s\u00e9rlega vel fallin til a\u00f0 ala upp b\u00f6rn og segja \u00feeim til\u201c og \u00ed <em>Nor\u00f0lingi <\/em>1878 segir: \u201eM\u00e1nudaginn 9. j\u00fal\u00ed seinastl. h\u00e9ldu b\u00e6ndahj\u00f3nin Klemens Klemensson og Ingibj\u00f6rg \u00deorleifsd\u00f3ttir gullbr\u00fa\u00f0kaup sitt a\u00f0 B\u00f3lsta\u00f0arhl\u00ed\u00f0.\u201c S\u00ed\u00f0arnefnda myndin er \u00fe\u00f3 t\u00f6luvert algengari \u2013 um hana eru 400 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> en r\u00fam 230 um \u00fe\u00e1 fyrrnefndu. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er munurinn hlutfallslega minni \u2013 74 d\u00e6mi um <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> en 106 um <em>b\u00e6ndahj\u00f3n<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 jafnvel \u00fe\u00f3tt myndin <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> teldist \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c hefur h\u00fan fyrir l\u00f6ngu unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 og hl\u00fdtur a\u00f0 teljast r\u00e9tt m\u00e1l.<\/p>\n<p>En \u00ed \u00feessu tilviki \u00fearf samt ekki a\u00f0 v\u00edsa til hef\u00f0ar heldur er myndin <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> fullkomlega e\u00f0lileg og r\u00f6kr\u00e9tt. \u00cd fyrsta lagi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed fornu m\u00e1li var eignarfall fleirt\u00f6lu af <em>b\u00f3ndi <\/em>ekki <em>b\u00e6nda<\/em> eins og n\u00fa er, heldur <em>b\u00f3nda<\/em> \u2013 myndin <em>b\u00e6nda <\/em>var ekki or\u00f0in algeng fyrr en um 1400 eins og \u00e9g <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/223353\">skrifa\u00f0i<\/a> n\u00fdlega um. \u00dea\u00f0 er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einsd\u00e6mi a\u00f0 gamlar beygingarmyndir var\u00f0veitist \u00ed samsettum or\u00f0um, og \u00fev\u00ed er ekki \u00f3hugsandi a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> hafi veri\u00f0 mynda\u00f0 \u00e1\u00f0ur en breytingin var\u00f0 og fyrri hluti or\u00f0sins s\u00e9 \u00fev\u00ed \u00ed raun eignarfall fleirt\u00f6lu. Vissulega vir\u00f0ast engin d\u00e6mi vera um or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00f3ndahj\u00f3n <\/em>eldri en fr\u00e1 seinni hluta n\u00edtj\u00e1ndu aldar, en \u00feess eru fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi a\u00f0 or\u00f0 lifi \u00ed m\u00e1linu \u00ed fleiri aldir \u00e1n \u00feess a\u00f0 komast \u00e1 papp\u00edr \u2013 e\u00f0a skinn.<\/p>\n<p>L\u00edklegast er \u00fe\u00f3 a\u00f0 <em>b\u00f3nda-<\/em> s\u00e9 \u00fearna eignarfall eint\u00f6lu, en \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem g\u00e6ti virst \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i er \u00fea\u00f0 fullkomlega e\u00f0lileg or\u00f0myndun og \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0. Fj\u00f6ldi d\u00e6ma er um a\u00f0 eignarfall eint\u00f6lu s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed samsetningum \u00fear sem fleirtala v\u00e6ri \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c. \u00deetta er einkum algengt \u00ed veikum kvenkynsor\u00f0um, svo sem <em>stj\u00f6rnusko\u00f0un<\/em>, <em>gr\u00e1f\u00edkjukaka<\/em>, <em>perutr\u00e9<\/em> o.s.frv., en kemur \u00fe\u00f3 einnig fyrir \u00ed fj\u00f6lda annarra tilvika. Nefna m\u00e1 or\u00f0 eins og <em>landsleikur<\/em> \u00fear sem \u00e6vinlega eru tv\u00f6 landsli\u00f0 a\u00f0 spila saman og \u00fev\u00ed m\u00e6tti segja a\u00f0 *<em>landaleikur <\/em>v\u00e6ri r\u00f6kr\u00e9ttara or\u00f0. \u00de\u00f3tt svo geti virst a\u00f0 \u201er\u00f6kr\u00e9ttara\u201c v\u00e6ri a\u00f0 nota fleirt\u00f6lu \u00ed samsetningum me\u00f0 -<em>hj\u00f3n<\/em> \u00e1 \u00fea\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0 einfaldlega ekki vi\u00f0 \u00fearna \u2013 m\u00f6rg samsett or\u00f0 eru \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c en samt fullkomlega vi\u00f0urkennd.<\/p>\n<p>En svo er or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00f3ndahj\u00f3n <\/em>ekki einu sinni \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c ef betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0. Eins og bent var \u00e1 \u00ed umr\u00e6\u00f0um \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum eru or\u00f0 eins og <em>prestshj\u00f3n<\/em>, <em>l\u00e6knishj\u00f3n<\/em>, <em>kaupmannshj\u00f3n<\/em> og fleiri sl\u00edk mj\u00f6g algeng, \u00fe\u00f3tt talsvert hafi dregi\u00f0 \u00far t\u00ed\u00f0ni \u00feeirra \u00e1 seinni \u00e1rum. \u00dearna er notu\u00f0 eintala \u00ed fyrri li\u00f0, enda hj\u00f3nin kennd vi\u00f0 starf annars \u00feeirra \u2013 \u00e1\u00f0ur \u00e6vinlega karlsins \u2013 \u00feau eru ekki b\u00e6\u00f0i prestar, l\u00e6knar e\u00f0a kaupmenn. Or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00f3ndi<\/em> var til skamms t\u00edma n\u00e6r eing\u00f6ngu nota\u00f0 um karlinn \u2013 kona hans var ekki <em>b\u00f3ndi<\/em>, heldur <em>h\u00fasfreyja<\/em>. \u00deess vegna er eintalan \u00ed <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> \u00ed fullkomnu samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00f6nnur or\u00f0 af \u00feessu tagi. Vissulega m\u00e1 segja a\u00f0 <em>b\u00e6ndahj\u00f3n <\/em>s\u00e9 \u00ed betra samr\u00e6mi vi\u00f0 n\u00fat\u00edma hugmyndir og m\u00e1lnotkun, en \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 <em>b\u00f3ndahj\u00f3n<\/em> s\u00e9 rangt m\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var n\u00fdlega spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 \u201ever\u00f0a m\u00e1lvenja\u201c a\u00f0 tala um b\u00f3nda \u00ed sta\u00f0inn fyrir b\u00e6ndur \u00ed fleirt\u00f6lu. Tilefni\u00f0 var fr\u00e9tt \u00ed V\u00edsi \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 b\u00f3ndahj\u00f3n kom nokkrum sinnum fyrir, t.d. \u00ed \u201eHann l\u00fdsti akstri s\u00ednum ekki sem \u00f3gnv\u00e6nlegum l\u00edkt og b\u00f3ndahj\u00f3nin ger\u00f0u\u201c. \u00dear sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a hj\u00f3n, karl [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7072","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7072"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7077,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072\/revisions\/7077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}