{"id":7102,"date":"2025-01-08T13:14:19","date_gmt":"2025-01-08T13:14:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7102"},"modified":"2025-01-08T13:16:10","modified_gmt":"2025-01-08T13:16:10","slug":"famennur-kuastofn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/01\/08\/famennur-kuastofn\/","title":{"rendered":"F\u00e1mennur k\u00faastofn"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r spurt hvort til v\u00e6ri l\u00fdsingaror\u00f0 samb\u00e6rilegt vi\u00f0 <em>f\u00e1mennur <\/em>\u201esem n\u00e6r yfir a\u00f0rar tegundir en mannskepnuna?\u201c. Fyrirspyrjanda fannst til d\u00e6mis <em>f\u00e1mennur k\u00faastofn <\/em>ekki hlj\u00f3ma g\u00e1fulega, enda er r\u00f3tin <em>-menn-<\/em> \u00ed seinni hluta or\u00f0sins s\u00fa sama og \u00ed or\u00f0inu <em>ma\u00f0ur<\/em> og <em>f\u00e1mennur <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/10791\">sk\u00fdrt<\/a> 'me\u00f0 f\u00e1u f\u00f3lki' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e1 samt finna d\u00e6mi um a\u00f0 <em>f\u00e1mennur stofn <\/em>s\u00e9 nota\u00f0 um anna\u00f0 en f\u00f3lk. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1965 segir t.d.: \u201e\u00fe\u00f3 \u00feykir \u00fea\u00f0 alltaf nokkrum t\u00ed\u00f0indum s\u00e6ta ef ernir sj\u00e1st utan varpst\u00f6\u00f0vanna s\u00f6kum \u00feess hve f\u00e1mennur stofninn er or\u00f0inn.\u201c \u00cd <em>Degi <\/em>1994 segir: \u201eR\u00edki\u00f0 veitir geitaeigendum styrk til a\u00f0 halda um 200 geitur \u00ed landinu en skyldleikar\u00e6ktun skapar vandam\u00e1l \u00ed svo f\u00e1mennum stofni.\u201c<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00feessi d\u00e6mi hlj\u00f3mi kannski \u00f3e\u00f0lilega \u00ed eyrum flestra eru \u00feau \u00ed raun hli\u00f0st\u00e6\u00f0 \u00feeirri \u00fer\u00f3un sem hefur or\u00f0i\u00f0 \u00ed fj\u00f6lda samsettra or\u00f0a sem hafa slitna\u00f0 a\u00f0 meira e\u00f0a minna leyti fr\u00e1 uppruna s\u00ednum. H\u00e9r hefur oft veri\u00f0 teki\u00f0 d\u00e6mi af or\u00f0inu <em>eldh\u00fas<\/em> sem er ekki lengur s\u00e9rstakt <em>h\u00fas<\/em> (og oft ekki einu sinni s\u00e9rstakt herbergi) og \u00fear sem yfirleitt brennur ekki lengur <em>eldur<\/em> \u2013 or\u00f0i\u00f0 merkir bara 'sta\u00f0ur \u00fear sem matseld fer fram'. \u00dea\u00f0 m\u00e1 alveg hugsa s\u00e9r og er ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 <em>f\u00e1mennur <\/em>fari sm\u00e1tt og sm\u00e1tt a\u00f0 merkja 'me\u00f0 f\u00e1um einstaklingum' \u00ed sta\u00f0 'me\u00f0 f\u00e1u f\u00f3lki' og \u00feessir einstaklingar geti veri\u00f0 b\u00e6\u00f0i f\u00f3lk og d\u00fdr, og jafnvel hlutir. Sl\u00edk \u00fer\u00f3un v\u00e6ri hvorki einsd\u00e6mi n\u00e9 \u00f3e\u00f0lileg \u00e1 nokkurn h\u00e1tt, heldur d\u00e6miger\u00f0 fyrir \u00fea\u00f0 hvernig merking or\u00f0a breytist i\u00f0ulega.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um var nefnt a\u00f0 hugsanlegt v\u00e6ri a\u00f0 tala um <em>f\u00e1li\u00f0a\u00f0an k\u00faastofn<\/em> og \u00fe\u00f3tt <em>f\u00e1li\u00f0a\u00f0ur <\/em>s\u00e9 vissulega <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/10775\">sk\u00fdrt<\/a> 'sem hefur f\u00e1a menn\u2018' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> eru \u00feess m\u00f6rg d\u00e6mi a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um <em>f\u00e1li\u00f0a\u00f0an stofn <\/em>\u00fdmissa d\u00fdrategunda. \u00cd umr\u00e6\u00f0u um rj\u00fapuna \u00ed <em>Samvinnunni <\/em>1948 segir t.d. \u201esj\u00e1lfsagt a\u00f0 <em>vernda<\/em> \u00feann f\u00e1li\u00f0a\u00f0a stofn, sem eftir var\u201c. \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1950 segir um sama efni: \u201evi\u00f0 vildum stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 s\u00e1 f\u00e1li\u00f0a\u00f0i stofn, sem eftir var, fengi a\u00f0 vaxa upp sem fyrst.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1973 segir: \u201eL\u00edfi\u00f0 \u00ed \u00fe\u00fdzku sk\u00f3gunum var\u00f0 \u00feessum f\u00e1li\u00f0a\u00f0a stofni \u00fevottabjarna sannk\u00f6llu\u00f0 parad\u00eds.\u201c \u00cd <em>N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum <\/em>2013 segir: \u201eSk\u00fdringin \u00e1 \u00fev\u00ed er l\u00edklega n\u00e1tengd f\u00e1t\u00e6klegri f\u00e1nu og tilt\u00f6lulega f\u00e1li\u00f0u\u00f0um stofnum villtra spend\u00fdra.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd fornu m\u00e1li eru or\u00f0in <em>f\u00e1mennur <\/em>og <em>f\u00e1li\u00f0a\u00f0ur<\/em> ekki notu\u00f0 um h\u00f3pa, heldur um konunga e\u00f0a a\u00f0ra h\u00f6f\u00f0ingja og v\u00edsa til herafla \u00feeirra \u2013 \u201eHergeir konungur var f\u00e1li\u00f0a\u00f0ur\u201c <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c147690\">segir<\/a> t.d. \u00ed einu handriti <em>H\u00e1lfdanar s\u00f6gu Eysteinssonar<\/em> en \u00ed \u00f6\u00f0ru handriti segir \u201eHergeir konungur var f\u00e1mennur\u201c. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>f\u00e1li\u00f0a\u00f0ur <\/em>er komi\u00f0 lengra fr\u00e1 uppruna s\u00ednum en <em>f\u00e1mennur<\/em> en s\u00ed\u00f0arnefnda or\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 fari\u00f0 a\u00f0 fjarl\u00e6gjast upprunann nokku\u00f0 ef vel er a\u00f0 g\u00e1\u00f0. \u00dea\u00f0 er t.d. mj\u00f6g algengt a\u00f0 tala um <em>f\u00e1mennan h\u00f3p f\u00f3lks <\/em>e\u00f0a <em>f\u00e1mennan h\u00f3p manna<\/em> en \u00ed raun og veru \u00e6tti <em>f\u00e1mennan h\u00f3p <\/em>a\u00f0 vera n\u00f3g ef merkingin 'ma\u00f0ur' er innifalin \u00ed <em>f\u00e1mennur<\/em>. T\u00ed\u00f0ni sambandanna <em>f\u00e1mennur h\u00f3pur f\u00f3lks <\/em>\/ <em>manna <\/em>bendir til \u00feess a\u00f0 tengslin vi\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>s\u00e9u eitthva\u00f0 farin a\u00f0 dofna \u00ed huga m\u00e1lnotenda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r spurt hvort til v\u00e6ri l\u00fdsingaror\u00f0 samb\u00e6rilegt vi\u00f0 f\u00e1mennur \u201esem n\u00e6r yfir a\u00f0rar tegundir en mannskepnuna?\u201c. Fyrirspyrjanda fannst til d\u00e6mis f\u00e1mennur k\u00faastofn ekki hlj\u00f3ma g\u00e1fulega, enda er r\u00f3tin -menn- \u00ed seinni hluta or\u00f0sins s\u00fa sama og \u00ed or\u00f0inu ma\u00f0ur og f\u00e1mennur er sk\u00fdrt 'me\u00f0 f\u00e1u f\u00f3lki' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. \u00dea\u00f0 m\u00e1 samt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7102","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7102"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7105,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7102\/revisions\/7105"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}