{"id":7125,"date":"2025-01-28T13:06:02","date_gmt":"2025-01-28T13:06:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7125"},"modified":"2025-01-28T14:05:17","modified_gmt":"2025-01-28T14:05:17","slug":"hatt-verd-ha-verd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/01\/28\/hatt-verd-ha-verd\/","title":{"rendered":"H\u00e1tt ver\u00f0 \u2013 h\u00e1 ver\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 hefur lengi veri\u00f0 bo\u00f0a\u00f0 a\u00f0 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>ver\u00f0 <\/em>s\u00e9 \u201eekki til\u201c \u00ed fleirt\u00f6lu og \u00fev\u00ed eigi ekki a\u00f0 tala um<em> m\u00f6rg ver\u00f0<\/em>, <em>h\u00e1 ver\u00f0<\/em>, <em>l\u00e1g ver\u00f0<\/em> o.s.frv. \u00cd d\u00e1lknum \u201eM\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Degi <\/em>1993 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2702364?iabr=on#page\/n13\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eFram til \u00feessa hefur \u00fea\u00f0 veri\u00f0 vond \u00edslenska a\u00f0 tala um m\u00f6rg ver\u00f0. [\u2026]. Vi\u00f0 getum tala\u00f0 um margs konar ver\u00f0, breytilegt ver\u00f0, \u00fdmiss konar ver\u00f0 en ekki m\u00f6rg ver\u00f0.\u201c \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201eOr\u00f0ab\u00f3kin\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1996 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1859698?iabr=on#page\/n32\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> J\u00f3n A\u00f0alsteinn J\u00f3nsson a\u00f0 <em>ver\u00f0 <\/em>v\u00e6ri \u201eupphaflega eint\u00f6luor\u00f0\u201c og \u00ed annarri grein \u00ed bla\u00f0inu litlu s\u00ed\u00f0ar <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1860630?iabr=on#page\/n32\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> hann a\u00f0 fleirtalan v\u00e6ri \u201evissulega [\u2026] ung \u00ed m\u00e1linu.\u201c \u00cd b\u00f3kinni <em>\u00cdslenskt m\u00e1lfar<\/em> amast \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson einnig vi\u00f0 fleirt\u00f6lunni en segir: \u201eE\u00f0li \u00feess er eintala, \u00fe\u00f3tt formi\u00f0 banni ekki fleirt\u00f6lumynd, enda kemur \u00fea\u00f0 fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>Fleirt\u00f6luna er m.a. a\u00f0 finna \u00ed <em>Laxd\u00e6lu<\/em>: \u201e\u00feessi hross f\u00e6r\u00f0 \u00fe\u00fa aldrei, \u00fe\u00f3tt \u00fe\u00fa bj\u00f3\u00f0ir vi\u00f0 \u00ferenn ver\u00f0.\u201c \u00cd <em>\u00d3lafs s\u00f6gu helga <\/em>segir: \u201e\u00e9g skyldi margf\u00f6ldum ver\u00f0um \u00fej\u00f3nustu y\u00f0ra kaupa.\u201c \u00cd <em>R\u00f3mverja s\u00f6gu <\/em>segir: \u201eMun hann \u00fea\u00f0 og m\u00f6rgum ver\u00f0um kaupa.\u201c \u00cd <em>Biskupas\u00f6gum <\/em>J\u00f3ns Halld\u00f3rssonar fr\u00e1 fyrri hluta 18. aldar segir: \u201ehva\u00f0 hann fala\u00f0i af \u00f6\u00f0rum og f\u00e9kk, borga\u00f0i hann jafnvel tvennum ver\u00f0um.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1857 segir: \u201e\u00ed sumar munu \u00feau flest hafa veri\u00f0 svo borgu\u00f0, a\u00f0 meiri matv\u00e6li hef\u00f0i m\u00e1tt f\u00e1 fyrir ver\u00f0in jafnvel af innlendum matv\u00e6lum.\u201c \u00cd <em>\u00c6gi <\/em>1908 segir: \u201eHversu mj\u00f6g framlei\u00f0sla f\u00e9lagsins skara\u00f0i fram \u00far allri norskri v\u00f6ru samskonar a\u00f0 g\u00e6\u00f0um, s\u00e9st \u00e1 samanbur\u00f0i \u00e1 ver\u00f0unum.\u201c \u00cd <em>Morgni <\/em>1923 segir: \u201eK\u00e1putau m\u00f6rg ver\u00f0 og litir.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>DV <\/em>1986 skrifar Eir\u00edkur Brynj\u00f3lfsson um or\u00f0 eins og <em>flug <\/em>og <em>ver\u00f0<\/em> og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2511250?iabr=on#page\/n26\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00dea\u00f0 er ekkert sem m\u00e6lir \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed a\u00f0 nota \u00feessi or\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu og segja m\u00f6rg flug, m\u00f6rg ver\u00f0. Engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur er oft amast vi\u00f0 fleirt\u00f6lu \u00feessara or\u00f0a. \u00c1st\u00e6\u00f0an er au\u00f0vita\u00f0 s\u00fa a\u00f0 menn eru \u00f3vanir \u00fev\u00ed.\u201c \u00cd andsvari vi\u00f0 \u00e1\u00f0urnefndum skrifum J\u00f3ns A\u00f0alsteins J\u00f3nssonar <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1860258?iabr=on#page\/n20\/mode\/1up\">sag\u00f0i<\/a> Jakob Bj\u00f6rnsson \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1996: \u201eEf svar \u00feitt er a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0an s\u00e9 s\u00fa, a\u00f0 fyrstnefndu \u00ferj\u00fa or\u00f0in [<em>brag\u00f0<\/em>, <em>ver\u00f0<\/em>, <em>v\u00edn<\/em>] hafi til \u00feessa ekki t\u00ed\u00f0kast a\u00f0 hafa \u00ed fleirt\u00f6lu, \u00fe\u00e1 get \u00e9g ekki teki\u00f0 \u00fea\u00f0 sem gilda \u00e1st\u00e6\u00f0u. \u00dea\u00f0 jafngilti \u00fev\u00ed \u00ed raun a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 geti aldrei teki\u00f0 breytingum nema til hins verra og a\u00f0 skilyr\u00f0islaust eigi \u00fev\u00ed a\u00f0 berjast gegn \u00f6llum breytingum \u00e1 \u00fev\u00ed. En einungis dau\u00f0 tungum\u00e1l taka engum breytingum.\u201c<\/p>\n<p>Eins og \u00ed m\u00f6rgum or\u00f0um sem fremur hafa veri\u00f0 notu\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu en fleirt\u00f6lu er sk\u00fdringarinnar \u00e1 deilum um \u00feetta a\u00f0 leita \u00ed merkingartilbrig\u00f0um or\u00f0sins <em>ver\u00f0<\/em>. \u00dea\u00f0 merkir annars vegar 'ver\u00f0m\u00e6ti, ver\u00f0gildi, ver\u00f0lag' og \u00ed \u00feeirri merkingu er \u00fea\u00f0 a\u00f0eins nota\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu. En \u00fea\u00f0 merkir l\u00edka 'upph\u00e6\u00f0 sem grei\u00f0a \u00fearf fyrir v\u00f6ru og \u00fej\u00f3nustu, \u00fea\u00f0 sem eitthva\u00f0 kostar' eins og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/45121\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og \u00ed \u00feeirri merkingu er e\u00f0lilegt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu. \u00dea\u00f0 er misskilningur a\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda merkingin s\u00e9 n\u00fdjung \u2013 or\u00f0i\u00f0 haf\u00f0i \u00feessar mismunandi merkingar \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li eins og sj\u00e1 m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed <em>Ordbog over det norr\u00f8ne prosasprog<\/em> er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o85844\">sk\u00fdrt<\/a> annars vegar 'v\u00e6rdi, pris, udbytte, ydelse' og hins vegar 'betaling, k\u00f8besum, kompensation'.<\/p>\n<p>\u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>er fleirt\u00f6lunni ekki hafna\u00f0 me\u00f0 \u00f6llu \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/66034\">talin \u00f3\u00e6skileg<\/a>: \u201e<strong>Gott ver\u00f0<\/strong>, <strong>l\u00e1gt ver\u00f0<\/strong>, <strong>h\u00e1tt ver\u00f0<\/strong>. S\u00ed\u00f0ur \u201eg\u00f3\u00f0 ver\u00f0\u201c, \u201el\u00e1g ver\u00f0\u201c, \u201eh\u00e1 ver\u00f0\u201c, \u00fe\u00f3 vir\u00f0ist ekki alltaf h\u00e6gt a\u00f0 komast hj\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <strong>ver\u00f0<\/strong> \u00ed fleirt\u00f6lu. Til a\u00f0 mynda \u00ed setningunni: <em>\u00f6ll ver\u00f0 eru \u00e1n vir\u00f0isaukaskatts<\/em>.\u201c Afs\u00f6kunart\u00f3nninn \u00ed \u00feessu er athyglisver\u00f0ur \u2013 \u201e\u00fe\u00f3 vir\u00f0ist ekki alltaf h\u00e6gt a\u00f0 komast hj\u00e1 \u00fev\u00ed\u201c. En hvers vegna \u00ed \u00f3sk\u00f6punum \u00e6tti a\u00f0 leitast vi\u00f0 a\u00f0 komast hj\u00e1 \u00fev\u00ed? Eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram hefur or\u00f0i\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 haft tv\u00f6 merkingartilbrig\u00f0i og fleirtala alltaf veri\u00f0 notu\u00f0 af \u00f6\u00f0ru \u00feeirra. Eina \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 vilja \u201ekomast hj\u00e1\u201c henni er s\u00fa sko\u00f0un sem einhvern veginn hefur komist \u00e1 flot a\u00f0 fleirtalan s\u00e9 \u201er\u00f6ng\u201c. En \u00fea\u00f0 er sem s\u00e9 misskilningur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 hefur lengi veri\u00f0 bo\u00f0a\u00f0 a\u00f0 nafnor\u00f0i\u00f0 ver\u00f0 s\u00e9 \u201eekki til\u201c \u00ed fleirt\u00f6lu og \u00fev\u00ed eigi ekki a\u00f0 tala um m\u00f6rg ver\u00f0, h\u00e1 ver\u00f0, l\u00e1g ver\u00f0 o.s.frv. \u00cd d\u00e1lknum \u201eM\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed Degi 1993 segir: \u201eFram til \u00feessa hefur \u00fea\u00f0 veri\u00f0 vond \u00edslenska a\u00f0 tala um m\u00f6rg ver\u00f0. [\u2026]. Vi\u00f0 getum tala\u00f0 um margs konar ver\u00f0, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7125","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7125","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7125"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7125\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7127,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7125\/revisions\/7127"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}