{"id":7148,"date":"2025-02-24T09:41:38","date_gmt":"2025-02-24T09:41:38","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7148"},"modified":"2025-02-24T09:41:38","modified_gmt":"2025-02-24T09:41:38","slug":"vorum-okkur-a-orokstuddum-kreddum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/02\/24\/vorum-okkur-a-orokstuddum-kreddum\/","title":{"rendered":"V\u00f6rum okkur \u00e1 \u00f3r\u00f6kstuddum kreddum"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 langri \u00e6vi hefur s\u00edast inn \u00ed mig mikill fj\u00f6ldi bo\u00f0or\u00f0a og reglna um hva\u00f0 s\u00e9 tali\u00f0 r\u00e9tt og vanda\u00f0 m\u00e1l. Sumt af \u00feessu l\u00e6r\u00f0i \u00e9g \u00ed sk\u00f3la, anna\u00f0 hef \u00e9g lesi\u00f0, og enn anna\u00f0 hef \u00e9g heyrt fr\u00e1 einhverjum sem t\u00f6ldu sig \u00feess umkomin a\u00f0 hafa vit fyrir \u00f6\u00f0rum. Lengi vel f\u00f3r \u00e9g umhugsunar- og athugasemdalaust eftir \u00feessum bo\u00f0um, jafnvel l\u00f6ngu eftir a\u00f0 \u00e9g hvarf fr\u00e1 strangri m\u00e1lv\u00f6ndunarstefnu. En \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 hef \u00e9g fari\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a margt af \u00feessu me\u00f0 gagnr\u00fdnum augum og \u00fe\u00e1 kemst \u00e9g a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 margt af \u00fev\u00ed er l\u00f6ngu \u00farelt, anna\u00f0 byggt \u00e1 h\u00e6pnum forsendum, og enn anna\u00f0 \u00e1tti s\u00e9r aldrei neina sto\u00f0 og vir\u00f0ist vera byggt \u00e1 einhverjum misskilningi e\u00f0a kreddum einstakra m\u00e1lvanda. Um margt af \u00feessu hef \u00e9g skrifa\u00f0 \u00e1 \u00feessum vettvangi.<\/p>\n<p>Um helgina var \u00e9g a\u00f0 lesa b\u00f3k \u00fear sem miki\u00f0 var vitna\u00f0 \u00ed bl\u00f6\u00f0 fr\u00e1 fyrstu \u00e1ratugum tuttugustu aldar. \u00dear s\u00e1 \u00e9g tala\u00f0 um \u201efj\u00f6lda \u00fej\u00f3\u00f0erna\u201c og kipptist a\u00f0eins vi\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 mig r\u00e1ma\u00f0i \u00ed a\u00f0 <em>\u00fej\u00f3\u00f0erni <\/em>v\u00e6ri eitt \u00feeirra or\u00f0a sem \u00e9g hef\u00f0i einhvern t\u00edma l\u00e6rt a\u00f0 \u00e6tti ekki a\u00f0 nota \u00ed fleirt\u00f6lu. \u00deetta sta\u00f0festist \u00feegar \u00e9g fletti upp \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>\u00fear sem segir: \u201eM\u00e6lt er me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <strong>\u00fej\u00f3\u00f0erni<\/strong> sem sjaldnast \u00ed fleirt\u00f6lu. Stundum ver\u00f0ur \u00fe\u00f3 ekki komist hj\u00e1 \u00fev\u00ed eins og \u00ed setningunni: <em>55 manns af 15 \u00fej\u00f3\u00f0ernum.<\/em>\u201c \u00deetta er nokku\u00f0 s\u00e9rkennileg framsetning og slegi\u00f0 \u00far og \u00ed \u2013 ekkert kemur fram um \u00e1st\u00e6\u00f0ur \u00feess a\u00f0 \u00e6skilegt s\u00e9 a\u00f0 for\u00f0ast fleirt\u00f6luna af <em>\u00fej\u00f3\u00f0erni<\/em>, en svo teki\u00f0 fram a\u00f0 stundum s\u00e9 \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 nota hana \u2013 og \u00fe\u00e1 v\u00e6ntanlega ekki rangt.<\/p>\n<p>L\u00edklega m\u00e1 rekja \u00feetta til molanna \u201eG\u00e6tum tungunnar\u201c sem svonefnd \u201e\u00c1hugasamt\u00f6k um \u00edslenskt m\u00e1l\u201c, sem Helgi H\u00e1lfdanarson st\u00f3\u00f0 \u00e1 bak vi\u00f0, birtu \u00ed dagbl\u00f6\u00f0um \u00e1 \u00e1runum 1982-1983. \u00cd einum sl\u00edkum mola sem <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1580945?iabr=on#page\/n43\/mode\/1up\/\">birtist<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983 segir: \u201e<strong>Sagt var: <\/strong>\u00dear b\u00faa menn af \u00fdmsum \u00fej\u00f3\u00f0ernum. <strong>R\u00e9tt v\u00e6ri: <\/strong>\u2026 menn af <em>\u00fdmsu \u00fej\u00f3\u00f0erni<\/em>.\u201c Engin r\u00f6k eru f\u00e6r\u00f0 fyrir \u00feessu, fremur en flestu \u00f6\u00f0ru \u00ed umr\u00e6ddum molum. En \u00feegar molunum var safna\u00f0 saman \u00ed kveri\u00f0 <em>G\u00e6tum tungunnar <\/em>\u00e1ri\u00f0 1984 haf\u00f0i or\u00f0alaginu veri\u00f0 breytt \u2013 \u00fear segir ekki lengur \u201e<strong>R\u00e9tt v\u00e6ri<\/strong>\u201c heldur \u201e<strong>Sumir segja fremur<\/strong>\u201c. \u00dea\u00f0 er vitanlega grundvallarbreyting \u2013 \u00fear me\u00f0 er \u00feetta ekki lengur spurning um \u201er\u00e9tt\u201c e\u00f0a \u201erangt\u201c, heldur um smekk og ekkert vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 athuga.<\/p>\n<p>Elstu d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fej\u00f3\u00f0erni <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 fyrri hluta 19. aldar og elstu d\u00e6mi um fleirt\u00f6lumyndir \u00feess litlu yngri. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1842 segir: \u201eEn er Noregur aptur komst undan D\u00f6num 1814 og var\u00f0 r\u00edki \u00fataf fyrir sig, hlutu \u00fej\u00f3\u00f0ernin aptur a\u00f0 taka til a\u00f0 a\u00f0skiljast\u201c. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1865 segir: \u201e\u00dear sem eitt fylki deilist milli \u00fej\u00f3\u00f0erna, bryddir jafnan \u00e1 \u00e1skilna\u00f0i \u00ed flestum m\u00e1lum.\u201c \u00cd <em>Gefn <\/em>1871 segir: \u201el\u00f6g og landsdeiling raska ekki \u00fej\u00f3\u00f0ernunum.\u201c \u00cd <em>T\u00edmariti hins \u00edslenzka b\u00f3kmentaf\u00e9lags <\/em>1880 segir: \u201e\u00fear er \u00e1\u00feekkur munur og \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0ernum s\u00f6mu kynkv\u00edslar.\u201c \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1885 segir: \u201eHinir vilja efla sjerveldi\u00f0, e\u00f0[a] sj\u00e1lfsforr\u00e6\u00f0i landanna og me\u00f0 \u00fev\u00ed l\u00f6ghelga jafnrjetti allra \u00fej\u00f3\u00f0ernanna.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>er <em>\u00fej\u00f3\u00f0erni <\/em>gefi\u00f0 athugasemdalaust b\u00e6\u00f0i \u00ed eint\u00f6lu og fleirt\u00f6lu, og \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er fleirtalan einnig gefin athugasemdalaust. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 aftur \u00e1 m\u00f3ti eing\u00f6ngu gefi\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 einhvern t\u00edma um mi\u00f0ja tuttugustu \u00f6ld hafi or\u00f0i\u00f0 til s\u00fa kredda a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 v\u00e6ri \u201eekki til \u00ed fleirt\u00f6lu\u201c. \u00c9g hef hvergi fundi\u00f0 neinn r\u00f6kstu\u00f0ning fyrir \u00feeirri kreddu og \u00e1tta mig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 hverju h\u00fan byggist. En \u00feetta er eitt af m\u00f6rgum d\u00e6mum um \u00fea\u00f0 sem \u00e9g nefndi \u00ed upphafi \u2013 kredda sem af einhverjum \u00f3skiljanlegum \u00e1st\u00e6\u00f0um kemst \u00e1 flot og hver \u00e9ta s\u00ed\u00f0an upp eftir \u00f6\u00f0rum, og ver\u00f0ur a\u00f0 bo\u00f0or\u00f0i um hva\u00f0 s\u00e9 \u201er\u00e9tt\u201c og hva\u00f0 \u201erangt\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 langri \u00e6vi hefur s\u00edast inn \u00ed mig mikill fj\u00f6ldi bo\u00f0or\u00f0a og reglna um hva\u00f0 s\u00e9 tali\u00f0 r\u00e9tt og vanda\u00f0 m\u00e1l. Sumt af \u00feessu l\u00e6r\u00f0i \u00e9g \u00ed sk\u00f3la, anna\u00f0 hef \u00e9g lesi\u00f0, og enn anna\u00f0 hef \u00e9g heyrt fr\u00e1 einhverjum sem t\u00f6ldu sig \u00feess umkomin a\u00f0 hafa vit fyrir \u00f6\u00f0rum. Lengi vel f\u00f3r \u00e9g umhugsunar- [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7148","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7148"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7149,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148\/revisions\/7149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}