{"id":7162,"date":"2025-03-11T15:42:17","date_gmt":"2025-03-11T15:42:17","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7162"},"modified":"2025-03-11T15:42:17","modified_gmt":"2025-03-11T15:42:17","slug":"henni-elnar-sottin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/03\/11\/henni-elnar-sottin\/","title":{"rendered":"Henni elnar s\u00f3ttin"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega skrifa\u00f0i \u00e9g um or\u00f0alagi\u00f0 <em>daglegar \u00f3n\u00e1\u00f0ir <\/em>sem var nota\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/erlent\/2025\/03\/06\/mette_marit_elnar_sottin\/\">fr\u00e9<\/a>tt \u00e1 <em>mbl.is<\/em> og vakti athygli \u00fdmissa, og komst a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u a\u00f0 \u00feessi notkun myndarinnar <em>\u00f3n\u00e1\u00f0ir<\/em> styddist vi\u00f0 gamla hef\u00f0 og \u00e6tti fullan r\u00e9tt \u00e1 s\u00e9r. En \u00feetta er ekki \u00fea\u00f0 eina \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt sem hefur veri\u00f0 til umr\u00e6\u00f0u \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum. Fyrirs\u00f6gn fr\u00e9ttarinnar var \u201eMette-Marit elnar s\u00f3ttin\u201c og upphafssetningin \u201eNorsku kr\u00f3nprinsessunni Mette-Marit hefur elna\u00f0 lungnas\u00f3ttin sem hana hrj\u00e1ir\u201c. S\u00f6gnin <em>elna <\/em>er vissulega sjaldg\u00e6f en \u00fe\u00f3 g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu og <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/3112\">merkir<\/a> 'vaxa, aukast'. Sum \u00feeirra sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00feetta k\u00f6nnu\u00f0ust ekkert vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>elna s\u00f3ttin<\/em> en \u00f6nnur s\u00f6g\u00f0ust eing\u00f6ngu \u00feekkja \u00fea\u00f0 um <em>l\u00e9ttas\u00f3tt<\/em> \u2013 \u00feegar kona v\u00e6ri a\u00f0 \u00fev\u00ed komin a\u00f0 f\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o17800\">kemur fyrir<\/a> \u00ed fornu m\u00e1li og \u00fe\u00e1 alltaf \u00ed sambandinu <em>elna s\u00f3tt<\/em>, \u00fdmist \u00ed merkingunni 'ver\u00f0a veikari' e\u00f0a 'n\u00e1lgast f\u00e6\u00f0ingu'. \u201eEn er s\u00f3ttist hafi\u00f0, \u00fe\u00e1 elna\u00f0i s\u00f3tt \u00e1 hendur Kveld-\u00dalfi\u201c segir \u00ed <em>Egils s\u00f6gu Skallagr\u00edmssonar<\/em> og \u201eN\u00fa elnar Lofth\u00e6nu s\u00f3tt, og h\u00fan var\u00f0 l\u00e9ttari a\u00f0 sveinbarni\u201c segir \u00ed <em>\u00d6rvar-Odds s\u00f6gu<\/em>. S\u00f6gnin vir\u00f0ist alla t\u00ed\u00f0 einkum hafa veri\u00f0 notu\u00f0 \u00ed \u00feessu sambandi \u00fe\u00f3tt st\u00f6ku d\u00e6mi megi finna um hana \u00ed \u00f6\u00f0ru samhengi \u2013 \u201eS\u00edldarafli virtist vera a\u00f0 elna\u201c segir \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1885, \u201eskilna\u00f0arhugsunin er \u00fe\u00f3 farin a\u00f0 elna s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri\u00f0\u201c segir \u00ed <em>\u00c1rvakri <\/em>1914, \u201ehl\u00fdtur si\u00f0leysi\u00f0 a\u00f0 elna \u00ed \u00f3eir\u00f0unum\u201c segir \u00ed <em>Snorra Sturlusyni <\/em>eftir Sigur\u00f0 Nordal. En \u00ed venjulegu n\u00fat\u00edmam\u00e1li eru varla d\u00e6mi um s\u00f6gnina \u00ed \u00f6\u00f0ru sambandi en <em>elna s\u00f3ttin<\/em> (e\u00f0a <em>sj\u00fakd\u00f3murinn<\/em>).<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/250636\/merkja\/s%C3%B3tt\">ger\u00f0ur munur<\/a> \u00e1 <em>s\u00f3tt <\/em>\u00ed merkingunni 'sj\u00fakd\u00f3mur' (<em>Sygdom<\/em>) og \u00ed s\u00e9rh\u00e6f\u00f0u merkingunni 'hitas\u00f3tt' (<em>Feber<\/em>) og d\u00e6mi\u00f0 <em>honum elna\u00f0i s\u00f3ttin <\/em>er a\u00f0 finna vi\u00f0 seinni merkinguna. \u00dea\u00f0 kemur heim og saman vi\u00f0 a\u00f0 sambandi\u00f0 vir\u00f0ist yfirleitt hafa veri\u00f0 nota\u00f0 um frekar br\u00e1\u00f0 og skammvinn veikindi. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1833 segir: \u201es\u00f3ttin elna\u00f0i, og kon\u00fangr l\u00e1 fleiri d\u00e6gr \u00ed andarslitrunum.\u201c \u00cd <em>I\u00f0unni <\/em>1886 segir: \u201eUm n\u00f3ttina eptir var\u00f0 h\u00fan veik, og tvo hina n\u00e6stu daga elna\u00f0i s\u00f3tt hennar, og anda\u00f0ist h\u00fan \u00e1 \u00feri\u00f0ja degi.\u201c \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1891 segir: \u201eS\u00f3tt hans elna\u00f0i br\u00e1tt og anda\u00f0ist hann tveim d\u00f6gum s\u00ed\u00f0ar.\u201c \u00cd <em>\u00cdslandi <\/em>1898 segir: \u201e\u00c1 laugardaginn var hann or\u00f0inu veikur, og elna\u00f0i s\u00f3ttin \u00fev\u00ed meir sem \u00e1 daginn lei\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Vissulega eru \u00fe\u00f3 d\u00e6mi um anna\u00f0, einkum \u00ed textum fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum. \u00cd h\u00e6star\u00e9ttard\u00f3mi fr\u00e1 2014 segir: \u201eastmasj\u00fakd\u00f3mur sem hann hef\u00f0i um langt skei\u00f0 gl\u00edmt vi\u00f0 hef\u00f0i elna\u00f0 me\u00f0an hann starfa\u00f0i vi\u00f0 sk\u00f3lann.\u201c \u00cd <em>H\u00fanahorninu <\/em>2020 segir: \u201eEn \u00fev\u00ed \u00feyngra hefir honum veri\u00f0 \u00e1 einverustundum \u00feau \u00e1rin er honum elna\u00f0i sj\u00fakd\u00f3murinn h\u00e6gt og h\u00e6gt en jafnt og \u00fe\u00e9tt.\u201c \u00cd grein \u00e1 <em>Wikipediu<\/em> segir: \u201eAstmasj\u00faklingum getur elna\u00f0 s\u00f3ttin.\u201c \u00deetta eru \u00fe\u00f3 undantekningar \u2013 yfirleitt hefur sambandi\u00f0 <em>elna s\u00f3ttin<\/em> ekki veri\u00f0 nota\u00f0 um langvinna sj\u00fakd\u00f3ma eins og lungnatrefjun sem hrj\u00e1ir norsku kr\u00f3nprinsessuna og hefur gert s\u00ed\u00f0an 2018. Notkun sambandsins \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt ver\u00f0ur kannski ekki talin r\u00f6ng en \u00fe\u00f3 m\u00e1 segja a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 ekki \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega skrifa\u00f0i \u00e9g um or\u00f0alagi\u00f0 daglegar \u00f3n\u00e1\u00f0ir sem var nota\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 mbl.is og vakti athygli \u00fdmissa, og komst a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u a\u00f0 \u00feessi notkun myndarinnar \u00f3n\u00e1\u00f0ir styddist vi\u00f0 gamla hef\u00f0 og \u00e6tti fullan r\u00e9tt \u00e1 s\u00e9r. En \u00feetta er ekki \u00fea\u00f0 eina \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt sem hefur veri\u00f0 til umr\u00e6\u00f0u \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum. Fyrirs\u00f6gn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7162","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7162"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7163,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7162\/revisions\/7163"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}