{"id":7187,"date":"2025-03-23T19:04:23","date_gmt":"2025-03-23T19:04:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7187"},"modified":"2025-03-24T19:04:41","modified_gmt":"2025-03-24T19:04:41","slug":"ad-raungerast","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/03\/23\/ad-raungerast\/","title":{"rendered":"A\u00f0 raungerast"},"content":{"rendered":"<p>S\u00f6gnina\u00a0<em>raungera\u00a0<\/em>er a\u00f0 finna \u00ed\u00a0<em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k\u00a0<\/em>\u00fear sem h\u00fan er\u00a0<a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61890\" rel=\"nofollow ugc noopener\">sk\u00fdr\u00f0<\/a>\u00a0\u2018gera e-\u00f0 a\u00f0 veruleika\u2019. S\u00f6gnin er hins vegar ekki \u00ed\u00a0<em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k\u00a0<\/em>enda var h\u00fan til skamms t\u00edma frekar sjaldg\u00e6f. Elsta d\u00e6mi um hana er \u00ed\u00a0<em>Stefni\u00a0<\/em>1931: \u201e\u00fe\u00e1 greinir \u00e1 um, hver skuli vera grundv\u00f6llurinn undir raunger\u00f0ri kr\u00f6fu einstaklings um hluta af \u00feeim.\u201c \u00cd\u00a0<em>Heimdalli\u00a0<\/em>1933 segir: \u201ea\u00f0 hinar heilbrig\u00f0u og r\u00e9ttl\u00e1tu kr\u00f6fur \u00feeirra \u00ed \u00feessum m\u00e1lum yr\u00f0u raunger\u00f0ar.\u201c \u00cd\u00a0<em>R\u00e9tti\u00a0<\/em>1937 segir: \u201eAllt \u00ed einu tr\u00fa\u00f0i hann, a\u00f0 \u00f3sk s\u00edn v\u00e6ri raunger\u00f0.\u201c Fram um 1970 eru a\u00f0eins \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi um s\u00f6gnina en \u00fe\u00e1 fj\u00f6lgar \u00feeim mj\u00f6g, s\u00e9rstaklega \u00fe\u00f3 eftir aldam\u00f3t. Fj\u00f6lgunina m\u00e1 ekki s\u00edst rekja til mi\u00f0myndarinnar\u00a0<em>raungerast<\/em>\u00a0sem hefur einkum or\u00f0i\u00f0 algeng \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu t\u00edu \u00e1rum e\u00f0a svo.<\/p>\n<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var eimitt sagt n\u00fdlega a\u00f0\u00a0<em>raungerast\u00a0<\/em>v\u00e6ri \u201eeinn t\u00edskufrasinn\u201c. \u00dea\u00f0 m\u00e1 til sanns vegar f\u00e6ra \u2013 yfirgn\u00e6fandi hluti d\u00e6ma um mi\u00f0myndina er fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld, einkum fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu fimm \u00e1rum. Mi\u00f0myndin er ekki s\u00e9rst\u00f6k fletta og ekki sk\u00fdr\u00f0 s\u00e9rstaklega \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en ef til vill v\u00e6ri \u00fe\u00f3 \u00e1st\u00e6\u00f0a til \u00feess vegna \u00feess a\u00f0 merking hennar er ekki alveg fyrirsegjanleg \u00fat fr\u00e1 germyndinni. \u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var spurt hver v\u00e6ri munurinn \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0\u00a0<em>raungerast\u00a0<\/em>og bara\u00a0<em>gerast<\/em>, e\u00f0a\u00a0<em>koma \u00ed lj\u00f3s<\/em>, en hvorug \u00feeirra or\u00f0sk\u00fdringa er fulln\u00e6gjandi. Vissulega v\u00edsar mi\u00f0myndin oftast til \u00feess, eins og germyndin, a\u00f0 eitthva\u00f0 ver\u00f0i a\u00f0 veruleika, en \u00fea\u00f0 skiptir m\u00e1li a\u00f0 mj\u00f6g oft er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a eitthva\u00f0 sem b\u00faist hefur veri\u00f0 vi\u00f0 e\u00f0a sp\u00e1\u00f0 hefur veri\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deetta s\u00fdna \u00fdmis d\u00e6mi. \u00cd\u00a0<em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu\u00a0<\/em>1974 segir: \u201eEr \u00fear einna merkilegast a\u00f0 finna hve miki\u00f0 af sp\u00e1s\u00f6gnum hans hafa \u00feegar\u00a0<em>raungerst<\/em>.\u201c \u00cd\u00a0<em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum\u00a0<\/em>1979 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er enginn m\u00f6guleiki \u00e1 \u00fevi a\u00f6 v\u00e6ntingar raungerist ekki.\u201c \u00cd\u00a0<em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum\u00a0<\/em>1980 segir: \u201eEn mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00e1herslu sem \u00e1 \u00feessar kenningar er l\u00f6g\u00f0 n\u00fa er ekki a\u00f0 efa a\u00f0 \u00fe\u00e6r eiga eftir a\u00f0 raungerast \u00ed okkar atvinnuumhverfi.\u201c \u00cd\u00a0<em>Morgunbla\u00f0inu\u00a0<\/em>1988 segir: \u201e\u00fe\u00e1 er kikki\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1 \u00fea\u00f0 sem ma\u00f0ur haf\u00f0i \u00edmynda\u00f0 s\u00e9r raungerast.\u201c \u00cd\u00a0<em>Helgarp\u00f3stinum\u00a0<\/em>1988 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er enginn m\u00f6guleiki \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 v\u00e6ntingar raungerist ekki.\u201c \u00cd\u00a0<em>Velfer\u00f0\u00a0<\/em>2010 segir: \u201eSnilldarhugmyndin sem\u00a0<em>raunger\u00f0ist<\/em>\u00a0hefur gefi\u00f0 Hjartaheillum og f\u00e9l\u00f6gum \u00feess millj\u00f3nir kr\u00f3na \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum.\u201c<\/p>\n<p>Samsettum s\u00f6gnum hefur fari\u00f0 t\u00f6luvert fj\u00f6lgandi \u00ed m\u00e1linu a\u00f0 undanf\u00f6rnu og \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 ekkert athugavert vi\u00f0 mi\u00f0myndina\u00a0<em>raungerast<\/em>\u00a0en hins vegar m\u00e1 vitanlega velta \u00fev\u00ed fyrir s\u00e9r hvernig standi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 notkun hennar hefur aukist g\u00edfurlega \u00e1 f\u00e1um \u00e1rum. Varla stafar \u00fea\u00f0 af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 svo miklu algengara en \u00e1\u00f0ur a\u00f0 sp\u00e1r r\u00e6tist e\u00f0a v\u00e6ntingar ver\u00f0i a\u00f0 veruleika, heldur hl\u00fdtur \u00feessi merking a\u00f0 hafa veri\u00f0 or\u00f0u\u00f0 \u00e1 annan h\u00e1tt \u2013 v\u00e6ntanlega me\u00f0 einhverjum or\u00f0asamb\u00f6ndum \u00fev\u00ed a\u00f0 engin ein s\u00f6gn n\u00e6r \u00feessari merkingu n\u00e1kv\u00e6mlega svo a\u00f0 \u00e9g viti. \u00dea\u00f0 er svo sem au\u00f0velt a\u00f0 l\u00e1ta \u00fea\u00f0 fara \u00ed taugarnar \u00e1 s\u00e9r \u00feegar notkun einhverra or\u00f0a eykst st\u00f3rkostlega og \u00feau ver\u00f0a eins konar t\u00edskuor\u00f0, en \u00fea\u00f0 er samt yfirleitt \u00f3sk\u00f6p meinlaust.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6gnina\u00a0raungera\u00a0er a\u00f0 finna \u00ed\u00a0\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k\u00a0\u00fear sem h\u00fan er\u00a0sk\u00fdr\u00f0\u00a0\u2018gera e-\u00f0 a\u00f0 veruleika\u2019. S\u00f6gnin er hins vegar ekki \u00ed\u00a0\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k\u00a0enda var h\u00fan til skamms t\u00edma frekar sjaldg\u00e6f. Elsta d\u00e6mi um hana er \u00ed\u00a0Stefni\u00a01931: \u201e\u00fe\u00e1 greinir \u00e1 um, hver skuli vera grundv\u00f6llurinn undir raunger\u00f0ri kr\u00f6fu einstaklings um hluta af \u00feeim.\u201c \u00cd\u00a0Heimdalli\u00a01933 segir: \u201ea\u00f0 hinar heilbrig\u00f0u og r\u00e9ttl\u00e1tu kr\u00f6fur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7187","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7187","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7187"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7188,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7187\/revisions\/7188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}