{"id":7249,"date":"2025-04-15T22:10:14","date_gmt":"2025-04-15T22:10:14","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7249"},"modified":"2025-04-15T22:10:15","modified_gmt":"2025-04-15T22:10:15","slug":"fimmid-sexid-sjoid-fimman-sexan-sjoan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/15\/fimmid-sexid-sjoid-fimman-sexan-sjoan\/","title":{"rendered":"Fimmi\u00f0, sexi\u00f0, sj\u00f6i\u00f0 \u2013 fimman, sexan, sj\u00f6an"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4349369?iabr=on#page\/n4\/mode\/1up\/\">greininni<\/a> \u201eL\u00e6kni\u00f0 \u00edslenska tungu\u201c eftir V.G. (v\u00e6ntanlega Vigf\u00fas Gu\u00f0mundsson) sem birtist \u00ed <em>F\u00e1lkanum <\/em>1929 eru talin \u00fdmis \u201em\u00e1ll\u00fdti\u201c og bent \u00e1 hvernig \u00feau \u201em\u00e6tti \u00f6gn betur af munni m\u00e6la\u201c a\u00f0 mati h\u00f6fundar. Eitt \u00feessara \u201em\u00e1ll\u00fdta\u201c er \u201efimman (spil, og sexan, sj\u00f6an)\u201c sem h\u00f6fundur vill hafa \u201efimmi\u00f0 (sexi\u00f0, sj\u00f6i\u00f0)\u201c \u2013 sem s\u00e9 hafa \u00feessi spilaheiti \u00ed hvorugkyni en ekki kvenkyni sem greinilega hefur einnig t\u00ed\u00f0kast \u00e1 \u00feessum t\u00edma. \u00cd spurningad\u00e1lknum \u201eP\u00f3stinum\u201c \u00ed <em>Vikunni <\/em>1943 var <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4526193?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\/\">spurt<\/a>: \u201eHvort eru spilin 5, 6 og 7 kvenkyns e\u00f0a hvorugkyns ? \u00c1 a\u00f0 segja fimman e\u00f0a fimmi\u00f0 o.s.frv.?\u201c \u201eP\u00f3stinum\u201c var\u00f0 ekki svaraf\u00e1tt frekar en endran\u00e6r og sag\u00f0i: \u201eVi\u00f0 leitu\u00f0um a\u00f0 \u00feessu \u00ed or\u00f0ab\u00f3k Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndal og hefir hann \u00fear kvenkyn \u00e1 \u00feessum spilum.\u201c<\/p>\n<p>En reyndar skj\u00f6plast \u201eP\u00f3stinum\u201c \u00fear \u2013 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er hvorugkyni\u00f0 nefnilega a\u00f0almynd \u00feessara or\u00f0a \u00fe\u00f3tt kvenkynsmyndirnar s\u00e9u einnig nefndar. Vi\u00f0 kvenkynsor\u00f0i\u00f0 <em>fimma <\/em>er v\u00edsa\u00f0 \u00e1 hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>fimm<\/em>, en vi\u00f0 b\u00e6\u00f0i <em>sexa <\/em>og <em>sj\u00f6a <\/em>stendur \u201e(M\u00fal.)\u201c \u00e1 eftir sk\u00fdringunni \u2013 kvenkynsmyndirnar eru sem s\u00e9 taldar sta\u00f0bundnar vi\u00f0 M\u00falas\u00fdslur. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1963 og s\u00ed\u00f0ari \u00fatg\u00e1fum eru b\u00e6\u00f0i kvenkyns- og hvorugkynsmyndirnar gefnar athugasemdalaust \u00e1n \u00feess a\u00f0 gert s\u00e9 upp \u00e1 milli \u00feeirra, en \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru a\u00f0eins kvenkynsmyndirnar gefnar en or\u00f0in <em>fimm<\/em>, <em>sex<\/em> og <em>sj\u00f6<\/em> er \u00fear a\u00f0eins a\u00f0 finna sem t\u00f6luor\u00f0. Hvorugkynsmyndirnar vir\u00f0ast \u00fev\u00ed vera a\u00f0 hverfa \u00far m\u00e1linu.<\/p>\n<p>Ef marka m\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>t\u00ed\u00f0ku\u00f0ust b\u00e6\u00f0i kvenkyns- og hvorugkynsmyndirnar mestalla tuttugustu \u00f6ldina en hvorugkyni\u00f0 var lengi framan af \u00f6llu algengara. \u00c9g \u00f3lst upp vi\u00f0 hvorugkynsmyndirnar \u00ed Skagafir\u00f0i um 1960 og held a\u00f0 \u00e9g hafi ekki \u00feekkt kvenkynsmyndirnar \u00e1 \u00feeim t\u00edma, en kynntist \u00feeim s\u00ed\u00f0ar og hef sennilega teki\u00f0 \u00fe\u00e6r upp \u00fe\u00f3tt \u00e9g tali svo sjaldan um spil a\u00f0 \u00e9g \u00e1tti mig ekki alveg \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 \u00e9g myndi segja n\u00fana. \u00cd greininni \u201eHvernig \u00e1 a\u00f0 tala \u00edslensku?\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983 nefnir H\u00f6skuldur \u00der\u00e1insson pr\u00f3fessor \u00feetta sem d\u00e6mi um landshlutabundin tilbrig\u00f0i og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1583465?iabr=on#page\/n35\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201esumir segja fimm<strong>an<\/strong>, sex<strong>an<\/strong>, sj\u00f6<strong>an<\/strong>, a\u00f0rir fimm<strong>i\u00f0<\/strong>, sex<strong>i\u00f0<\/strong>, sj\u00f6<strong>i\u00f0<\/strong>.\u201c En upp \u00far 1970 t\u00f3ku kvenkynsmyndirnar \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a forystu en hvorugkynsmyndum f\u00e6kka\u00f0i sm\u00e1tt og sm\u00e1tt.<\/p>\n<p>En fj\u00f6lgun d\u00e6ma um kvenkynsmyndirnar m\u00e1 reyndar ekki eing\u00f6ngu rekja til spilanafna, heldur stafar ekki s\u00ed\u00f0ur af \u00fev\u00ed a\u00f0 fari\u00f0 var a\u00f0 nota \u00fe\u00e6r um str\u00e6tisvagnalei\u00f0ir \u00ed Reykjav\u00edk \u2013 <em>fimman<\/em>, <em>sexan<\/em>, <em>sj\u00f6an<\/em>. \u00c9g veit ekki hven\u00e6r s\u00fa notkun h\u00f3fst en sennilega eftir a\u00f0 n\u00fdtt lei\u00f0akerfi Str\u00e6tisvagna Reykjav\u00edkur var teki\u00f0 upp vori\u00f0 1970. \u00de\u00e1 f\u00e6kka\u00f0i lei\u00f0um mj\u00f6g og voru \u00ed upphafi ellefu, en h\u00f6f\u00f0u \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 \u00e1 \u00feri\u00f0ja tug. Me\u00f0 \u00feessari f\u00e6kkun voru komnar forsendur fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota spilaheiti \u00e1 flestar lei\u00f0ir og flj\u00f3tlega ur\u00f0u til n\u00fd kvenkynsor\u00f0 me\u00f0 sama sni\u00f0i \u2013 <em>ellefan <\/em>og einnig <em>t\u00f3lfan <\/em>\u00feegar lei\u00f0um fj\u00f6lga\u00f0i enn. B\u00e6\u00f0i \u00feessi n\u00fdju or\u00f0 er a\u00f0 finna \u00ed <em>Slanguror\u00f0ab\u00f3kinni <\/em>fr\u00e1 1983. Hvorugkynsmyndirnar <em>fimmi\u00f0<\/em>, <em>sexi\u00f0<\/em>, <em>sj\u00f6i\u00f0 <\/em>vir\u00f0ast aldrei hafa gegnt \u00feessu hlutverki.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 fullyr\u00f0a neitt um \u00fea\u00f0 hvers vegna kvenkynsmyndirnar ur\u00f0u ofan \u00e1 og hvorugkynsmyndirnar hurfu n\u00e1nast \u00far m\u00e1linu, en \u00fe\u00f3 er ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 \u00e1hrif fr\u00e1 kvenkynsheitunum <em>\u00e1tta<\/em>, <em>n\u00eda <\/em>og <em>t\u00eda <\/em>hafi spila\u00f0 \u00fear inn \u00ed \u2013 \u00e9g tala n\u00fa ekki um \u00feegar <em>ellefa <\/em>og <em>t\u00f3lfa <\/em>b\u00e6ttust vi\u00f0. \u00c1 seinni \u00e1rum hefur hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>sex <\/em>l\u00edka fengi\u00f0 aukamerkingu af enskum uppruna \u00ed (\u00f3formlegri) \u00edslensku sem g\u00e6ti haft \u00e1hrif \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt a\u00f0 f\u00f3lk veigra\u00f0i s\u00e9r vi\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 sem spilaheiti. Einnig m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 kvenkynsmyndirnar eru \u00ed vissum skilningi sk\u00fdrari og \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0ari en hvorugkynsmyndirnar \u2013 <em>fimma<\/em>, <em>sexa <\/em>og <em>sj\u00f6a <\/em>eru einv\u00f6r\u00f0ungu nafnor\u00f0 en nafnor\u00f0in <em>fimm<\/em>, <em>sex <\/em>og <em>sj\u00f6<\/em> falla saman vi\u00f0 t\u00f6luor\u00f0in <em>fimm<\/em>, <em>sex <\/em>og <em>sj\u00f6<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd greininni \u201eL\u00e6kni\u00f0 \u00edslenska tungu\u201c eftir V.G. (v\u00e6ntanlega Vigf\u00fas Gu\u00f0mundsson) sem birtist \u00ed F\u00e1lkanum 1929 eru talin \u00fdmis \u201em\u00e1ll\u00fdti\u201c og bent \u00e1 hvernig \u00feau \u201em\u00e6tti \u00f6gn betur af munni m\u00e6la\u201c a\u00f0 mati h\u00f6fundar. Eitt \u00feessara \u201em\u00e1ll\u00fdta\u201c er \u201efimman (spil, og sexan, sj\u00f6an)\u201c sem h\u00f6fundur vill hafa \u201efimmi\u00f0 (sexi\u00f0, sj\u00f6i\u00f0)\u201c \u2013 sem s\u00e9 hafa \u00feessi spilaheiti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7249"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7250,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7249\/revisions\/7250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}