{"id":7251,"date":"2025-04-16T23:56:35","date_gmt":"2025-04-16T23:56:35","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7251"},"modified":"2025-04-16T23:56:35","modified_gmt":"2025-04-16T23:56:35","slug":"sjonarvitni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/16\/sjonarvitni\/","title":{"rendered":"Sj\u00f3narvitni"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/heimildin.is\/grein\/24372\/sjonarvitni-segja-dottur-hafa-beitt-aldrada-foreldra-miklu-ofbeldi\/\">fyrirs\u00f6gn<\/a> \u00e1 vef <em>Heimildarinnar <\/em>\u00ed dag kemur fyrir or\u00f0i\u00f0 <em>sj\u00f3narvitni<\/em> sem kom greinilega m\u00f6rgum sp\u00e1nskt fyrir sj\u00f3nir og var\u00f0 \u00fdmsum a\u00f0 hneykslunarefni. Bla\u00f0amanninum var bent \u00e1 a\u00f0 reyna aftur, \u201eog n\u00fa \u00e1 \u00edslensku\u201c; spurt hvers vegna \u00feyrfti a\u00f0 bein\u00fe\u00fd\u00f0a or\u00f0 \u00far ensku \u00feegar m\u00f6rg or\u00f0 s\u00f6mu merkingar v\u00e6ru til \u00ed \u00edslensku og \u00f6ll betri; spurt hvort <em>Heimildin <\/em>\u00feyrfti a\u00f0 r\u00e1\u00f0a\u00a0 pr\u00f3farkalesara; spurt hvort vi\u00f0komandi bla\u00f0ama\u00f0ur v\u00e6ri \u201efullur af gervigreind; sagt a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201egaman ef fr\u00e9ttami\u00f0lar tilkynntu hvar bla\u00f0amenn \u00feeirra l\u00e6r\u00f0u \u00edslensku\u201c; tala\u00f0 um \u201ehr\u00e1\u00fe\u00fd\u00f0ingu\u201c, \u201en\u00fd\u00edslensku\u201c, o.fl. \u00dea\u00f0 dr\u00f3 heldur \u00far hneyksluninni \u00fe\u00f3tt henni linnti ekki alveg \u00feegar bent var \u00e1 a\u00f0 <em>sj\u00f3narvitni <\/em>er \u201eg\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska og hefur veri\u00f0 nota\u00f0 allt fr\u00e1 16. \u00f6ld\u201c.<\/p>\n<p>En or\u00f0i\u00f0 er reyndar miklu eldra. Um \u00fea\u00f0 finnast ein ellefu d\u00e6mi \u00ed fornu m\u00e1li <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o69243\">samkv\u00e6mt<\/a> <em>Ordbog over det norr\u00f8ne prosasprog<\/em>, \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c565251\">elsta<\/a> \u00ed handriti l\u00f6gb\u00f3karinnar <em>J\u00e1rns\u00ed\u00f0u <\/em>fr\u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratug \u00ferett\u00e1ndu aldar: \u201eog kemur v\u00edgl\u00fdsing og sj\u00f3narvitni fram.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00far <em>Kristnir\u00e9tti \u00c1rna biskups <\/em>fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1300: \u201e\u00fea\u00f0 skal vera sj\u00f3narvitni sem sk\u00edrskota\u00f0 er undir.\u201c Or\u00f0i\u00f0 <em>sj\u00f3narvottur <\/em>sem m\u00f6rgum fannst a\u00f0 bla\u00f0ama\u00f0ur <em>Heimildarinnar <\/em>hef\u00f0i \u00e1tt a\u00f0 nota kemur hins vegar ekki fyrir \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/412482\">elsta d\u00e6mi<\/a> um \u00fea\u00f0 er \u00ed fyrsta \u00e1rgangi <em>Minnisver\u00f0ra t\u00ed\u00f0inda <\/em>fr\u00e1 1796: \u201eeg b\u00e6ti \u00fev\u00ed adeins vid, til sanninda merkis, ad S\u00f3knar-presturinn \u00fear, er si\u00f3nar-vottur \u00feessa vidburdar.\u201c En or\u00f0i\u00f0 er \u00feegar \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld margfalt algengara en <em>sj\u00f3narvitni<\/em>.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>sj\u00f3narvitni <\/em>s\u00e9 vissulega sjaldg\u00e6ft er hvorki \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 bein\u00fe\u00fd\u00f0ing \u00far ensku sem vilji svo til a\u00f0 s\u00e9 samhlj\u00f3ma g\u00f6mlu \u00edslensku or\u00f0i, n\u00e9 a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 tilger\u00f0 bla\u00f0amanns sem hafi rekist \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed fornum textum og \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 sem smellubeitu \u00ed fyrirs\u00f6gn eins og nefnt var \u00ed umr\u00e6\u00f0unni. \u00dea\u00f0 ver\u00f0ur nefnilega ekki betur s\u00e9\u00f0 en or\u00f0i\u00f0 hafi haldist \u00ed m\u00e1linu alla t\u00ed\u00f0 og er b\u00e6\u00f0i a\u00f0 finna <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/247639\/merkja\/sj%C3%B3narvitni\">\u00ed<\/a> <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 og <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. R\u00fam sext\u00edu d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fear af fj\u00f6gur fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld, en samtals fj\u00f6rut\u00edu fr\u00e1 sj\u00f6unda og \u00e1ttunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar. Or\u00f0i\u00f0 er hins vegar of sjaldg\u00e6ft til a\u00f0 hafa komist inn \u00ed <em>\u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, en er a\u00f0 <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/416747\">finna<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>.<\/p>\n<p>Hitt er anna\u00f0 m\u00e1l a\u00f0 merking or\u00f0sins vir\u00f0ist hafa breyst svol\u00edti\u00f0 fr\u00e1 fornu m\u00e1li \u2013 \u00fear merkir \u00fea\u00f0 oftast 'vitnisbur\u00f0ur', \u00fe.e. v\u00edsar ekki til pers\u00f3nu \u2013 sj\u00f3narvotts \u2013 heldur til fr\u00e1sagnar. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er ger\u00f0ur munur \u00e1 sk\u00fdringu or\u00f0anna <em>sj\u00f3narvottur<\/em> og <em>sj\u00f3narvitni<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 fyrrnefnda er sk\u00fdrt '\u00d6jenvidne' en \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda 'et \u00d6jenvidnes Vidnesbyrd'. En \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru or\u00f0in spyrt saman og sk\u00fdr\u00f0 's\u00e1 sem hefur or\u00f0i\u00f0 vitni a\u00f0 e-u, s\u00e9\u00f0 atbur\u00f0 gerast' og \u00feannig vir\u00f0ist <em>sj\u00f3narvitni <\/em>yfirleitt hafa veri\u00f0 nota\u00f0 undanfarnar aldir ef marka m\u00e1 <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/412478\">d\u00e6min<\/a> \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed n\u00e1kv\u00e6mlega ekkert athugavert vi\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>sj\u00f3narvitni <\/em>eins og gert var \u00ed <em>Heimildinni <\/em>\u2013 miklu fremur lofsvert a\u00f0 bl\u00e1sa l\u00edfi \u00ed sjaldg\u00e6ft or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 vef Heimildarinnar \u00ed dag kemur fyrir or\u00f0i\u00f0 sj\u00f3narvitni sem kom greinilega m\u00f6rgum sp\u00e1nskt fyrir sj\u00f3nir og var\u00f0 \u00fdmsum a\u00f0 hneykslunarefni. Bla\u00f0amanninum var bent \u00e1 a\u00f0 reyna aftur, \u201eog n\u00fa \u00e1 \u00edslensku\u201c; spurt hvers vegna \u00feyrfti a\u00f0 bein\u00fe\u00fd\u00f0a or\u00f0 \u00far ensku \u00feegar m\u00f6rg or\u00f0 s\u00f6mu merkingar v\u00e6ru til \u00ed \u00edslensku og \u00f6ll betri; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7252,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7251\/revisions\/7252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}