{"id":7262,"date":"2025-04-21T10:57:28","date_gmt":"2025-04-21T10:57:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7262"},"modified":"2025-04-21T10:57:28","modified_gmt":"2025-04-21T10:57:28","slug":"paskar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/21\/paskar\/","title":{"rendered":"P\u00e1skar"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var n\u00fdlega spurt hven\u00e6r hef\u00f0i veri\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 tala um <em>p\u00e1skadag <\/em>sem <em>p\u00e1skasunnudag<\/em>, sem heyr\u00f0ist n\u00fa \u00ed augl\u00fdsingum og v\u00ed\u00f0ar \u2013 og sagt a\u00f0 <em>p\u00e1skalaugardagur <\/em>hef\u00f0i jafnvel heyrst um <em>laugardaginn fyrir p\u00e1ska<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1skasunnudagur <\/em>er reyndar ekki n\u00fdtt \u00fe\u00f3tt sjaldg\u00e6ft s\u00e9 \u2013 nokku\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>V\u00edsi<\/em> 1937: \u201e\u00d3eir\u00f0asamt var \u00ed Belfast \u00e1 \u00cdrlandi p\u00e1skasunnudag.\u201c Meginhluti d\u00e6manna er \u00fe\u00f3 fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1rum. T\u00e6p 120 d\u00e6mi eru um or\u00f0i\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>\u00fear sem eru a\u00f0 langmestu leyti textar fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. Notkun or\u00f0sins fer \u00fev\u00ed greinilega vaxandi og er ekki \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 \u00fear g\u00e6ti \u00e1hrifa fr\u00e1 <em>Easter Sunday <\/em>\u00ed ensku. En \u00feetta gefur tilefni til a\u00f0 fjalla d\u00e1l\u00edti\u00f0 um or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1skar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deetta er vitanlega t\u00f6kuor\u00f0 sem kom inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 me\u00f0 kristninni \u00far mi\u00f0l\u00e1g\u00fe\u00fdsku en er upphaflega \u00far arame\u00edsku e\u00f0a hebresku <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/13994\">samkv\u00e6mt<\/a> <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 hefur n\u00e1nast alltaf veri\u00f0 haft \u00ed fleirt\u00f6lu \u00fe\u00f3tt einst\u00f6ku d\u00e6mi megi finna um eint\u00f6lumyndina <em>p\u00e1ski<\/em>, en hins vegar var b\u00e6\u00f0i kyn \u00feess og fleirt\u00f6luending \u00e1 reiki \u00e1\u00f0ur fyrr eins og \u00c1rni Bj\u00f6rnsson rekur \u00ed <em>S\u00f6gu daganna<\/em>. \u00cd fornu m\u00e1li eru d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00ed kvenkyni \u00e1l\u00edka m\u00f6rg og karlkynsd\u00e6mi. \u00cd <em>Strengleikum <\/em>fr\u00e1 13. \u00f6ld <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c509349\">segir<\/a> t.d.: \u201edvaldist \u00ed Bretlandi til \u00feess er p\u00e1skar voru li\u00f0nar.\u201c \u00dearna er notu\u00f0 fleirtalan <em>p\u00e1skar <\/em>eins og \u00ed karlkyni en oftast er fleirtalan \u00fe\u00f3 <em>-ir<\/em> \u00feegar or\u00f0i\u00f0 er haft \u00ed kvenkyni: \u201eog f\u00e1 presti \u00ed hendur fyrir p\u00e1skir\u201c <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c504605\">segir<\/a> \u00ed <em>Kristinr\u00e9tti \u00c1rna biskups \u00deorl\u00e1kssonar <\/em>fr\u00e1 um 1300.<\/p>\n<p>Kvenkyni\u00f0 <em>p\u00e1skir <\/em>h\u00e9lst \u00ed m\u00e1linu fram \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1828 segir: \u201eallir R\u00fassar [\u2026] ferdudust annadhv\u00f6rt til Fl\u00f3renz edr L\u00edvorn\u00f3 til ad halda p\u00e1skir og adrar h\u00e1t\u00eddir s\u00ednar.\u201c \u00cd <em>\u00cdslands \u00c1rb\u00f3kum <\/em>J\u00f3ns Esp\u00f3l\u00edns fr\u00e1 fyrsta hluta 19. aldar <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/370538\">segir<\/a>: \u201eT\u00f3k \u00d6gmundur biskup vel vi\u00f0 h\u00f6num og l\u00e9t setja h\u00f6num drykkjubor\u00f0 \u00ed einni stofu um p\u00e1skirnar.\u201c \u00cd <em>\u00c6fis\u00f6gu \u00de\u00f3r\u00f0ar Sveinbjarnarsonar <\/em>fr\u00e1 mi\u00f0ri 19. \u00f6ld <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/370538\">segir<\/a>: \u201eUm vori\u00f0 um p\u00e1skir skila\u00f0i J\u00f3n prestur m\u00e9r heim til f\u00f6\u00f0ur m\u00edns.\u201c \u00cd <em>Or\u00f0ab\u00f3k<\/em> Bj\u00f6rns Halld\u00f3rssonar \u00ed Sau\u00f0lauksdal fr\u00e1 seinni hluta 18. aldar er myndin <em>p\u00e1skir <\/em>hins vegar gefin sem karlkynsor\u00f0 en myndin <em>p\u00e1skar<\/em> talin \u201evulgo\u201c, \u00fe.e. al\u00fe\u00fd\u00f0um\u00e1l. Engin d\u00e6mi um <em>p\u00e1skir <\/em>\u2013 hvorki \u00ed karkyni n\u00e9 kvenkyni \u2013 eru yngri en fr\u00e1 19. \u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00cd f\u00e6reysku hefur myndin <em>p\u00e1skir <\/em>hins vegar t\u00ed\u00f0kast alla t\u00ed\u00f0 og veri\u00f0 kvenkynsor\u00f0 \u2013 fram undir \u00feetta. En n\u00fa um p\u00e1skana birtist eftirfarandi <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/malradid\/posts\/pfbid0NebFRq3qqsutbbsuHuwCKApeQoNsTWyqf6jbttUNwsvY7BTjg95xTs9MqbdvjPr3l\">f\u00e6rsla<\/a> \u00e1 Facebook-s\u00ed\u00f0u f\u00e6reyska M\u00e1lr\u00e1\u00f0sins: \u201eEitur ta\u00f0 gle\u00f0iligar p\u00e1skir ella gle\u00f0ilig p\u00e1skir? Eldri \u2013 og r\u00e6ttari \u2013 er at siga gle\u00f0iligar p\u00e1skir (kvennkyn). \u00cd dag er t\u00f3 vor\u00f0i\u00f0 so vanligt at hoyra p\u00e1skir sum hv\u00f8rkikynsor\u00f0, i\u00f0 er yngri formur, at Stavsetingaror\u00f0ab\u00f3kin hevur b\u00e1\u00f0ar m\u00f8guleikarnar: upprunaformin \u2018p\u00e1skirnar\u2019 (kvennkyn, bundi\u00f0) og yngra formin \u2018p\u00e1skini\u2019 (hv\u00f8rkikyn, bundi\u00f0).\u201c \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 svo algengt a\u00f0 hafa <em>p\u00e1skir <\/em>\u00ed hvorugkyni a\u00f0 hin opinbera f\u00e6reyska <em>Stavsetningaror\u00f0ab\u00f3k <\/em>er b\u00fain a\u00f0 taka inn b\u00e6\u00f0i kvenkyns- og hvorugkynsmyndir me\u00f0 greini \u2013 <em>p\u00e1skirnar <\/em>\u00ed kvenkyni, <em>p\u00e1skini<\/em> \u00ed hvorugkyni.<\/p>\n<p>Vissulega hefur svipu\u00f0 \u00fer\u00f3un stundum or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00edslensku og f\u00e6reysku en litlar l\u00edkur eru \u00e1 a\u00f0 svo ver\u00f0i \u00ed \u00feessu tilviki \u2013 \u00fe\u00f3tt <em>-ar<\/em> s\u00e9 algeng nefnifallsending \u00ed fleirt\u00f6lu b\u00e6\u00f0i \u00ed karlkyni og kvenkyni \u00ed \u00edslensku eru sterk hvorugkynsor\u00f0 \u00e6vinlega endingarlaus \u00ed nefnifalli fleirt\u00f6lu. En svo a\u00f0 komi\u00f0 s\u00e9 aftur a\u00f0 spurningunni sem var\u00f0 tilefni \u00feessa pistils er lj\u00f3st a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1skasunnudagur <\/em>s\u00e9 ekki n\u00fdtt er \u00fea\u00f0 tilt\u00f6lulega mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft og litlar l\u00edkur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hr\u00f3fli vi\u00f0 or\u00f0inu <em>p\u00e1skadagur<\/em> \u2013 vitanlega er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hef\u00f0ina og \u00f3\u00fearfi a\u00f0 lengja or\u00f0i\u00f0. Aftur \u00e1 m\u00f3ti finnst m\u00e9r or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1skalaugardagur<\/em> sem fimm d\u00e6mi eru um \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1944, ekki sem verst og koma vel til greina \u00ed sta\u00f0inn fyrir langlokuna <em>laugardagurinn fyrir p\u00e1ska<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var n\u00fdlega spurt hven\u00e6r hef\u00f0i veri\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 tala um p\u00e1skadag sem p\u00e1skasunnudag, sem heyr\u00f0ist n\u00fa \u00ed augl\u00fdsingum og v\u00ed\u00f0ar \u2013 og sagt a\u00f0 p\u00e1skalaugardagur hef\u00f0i jafnvel heyrst um laugardaginn fyrir p\u00e1ska. Or\u00f0i\u00f0 p\u00e1skasunnudagur er reyndar ekki n\u00fdtt \u00fe\u00f3tt sjaldg\u00e6ft s\u00e9 \u2013 nokku\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is, \u00fea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7262","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7262"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7263,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7262\/revisions\/7263"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}