{"id":7264,"date":"2025-04-21T13:12:33","date_gmt":"2025-04-21T13:12:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7264"},"modified":"2025-04-21T13:20:41","modified_gmt":"2025-04-21T13:20:41","slug":"morguns-ar-eda-morgun-sar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/21\/morguns-ar-eda-morgun-sar\/","title":{"rendered":"Morguns-\u00e1r e\u00f0a morgun-s\u00e1r?"},"content":{"rendered":"<p>Frambur\u00f0ur or\u00f0sins <em>morguns\u00e1r <\/em>var efni n\u00fdlegs innleggs \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c. H\u00f6fundur innleggsins sag\u00f0ist n\u00fdlega hafa heyrt \u00fea\u00f0 bori\u00f0 fram b\u00e6\u00f0i <em>morgun-s\u00e1r <\/em>og <em>morguns-\u00e1r <\/em>og hugna\u00f0ist s\u00ed\u00f0arnefndi frambur\u00f0urinn mun betur. V\u00e6ntanlega er \u00fear v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 s\u00e1 frambur\u00f0ur endurspegli betur uppruna or\u00f0sins \u00fev\u00ed a\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=57236\">venjulega<\/a> er tali\u00f0 a\u00f0 seinni hluti \u00feess s\u00e9 fremur <em>\u00e1r<\/em> en <em>s\u00e1r<\/em>. Hins vegar skiptir uppruninn engu m\u00e1li fyrir frambur\u00f0inn \u2013 \u00ed e\u00f0lilegu samfelldu tali v\u00e6ri or\u00f0i\u00f0 bori\u00f0 fram \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega sama h\u00e1tt hvor sem uppruninn v\u00e6ri. Vissulega er h\u00e6gt a\u00f0 gera mun \u00e1 frambur\u00f0i eftir \u00fev\u00ed hvar meginskilin \u00ed or\u00f0inu eru talin vera, en \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0eins gert me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00edta or\u00f0i\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00ed sundur og \u00fea\u00f0 er ekki venjulegur frambur\u00f0ur.<\/p>\n<p>En reyndar er s\u00e1 skilningur a\u00f0 seinni hluti or\u00f0sins s\u00e9 <em>s\u00e1r <\/em>og samsetningin \u00fev\u00ed <em>morgun-s\u00e1r<\/em> algengur og \u00fatbreiddur \u2013 og e\u00f0lilegur. G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1630698?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> t.d. \u00ed \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1986: \u201eEn einhvern veginn finnst m\u00e9r a\u00f0 ekki megi alveg \u00fatiloka hugtaki\u00f0 s\u00e1r \u00ed \u00feessu tilfelli. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist kannske fjarst\u00e6\u00f0ukennt \u00ed fyrstu a\u00f0 hugsa s\u00e9r <strong>morguns\u00e1r<\/strong>. A\u00f0 v\u00edsu telst \u00fea\u00f0 venjulega fremur \u00e1n\u00e6gjuefni, \u00feegar grisja tekur \u00ed n\u00e6turh\u00fami\u00f0, en er samt ekki um eins konar <strong>s\u00e1r<\/strong> a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, \u00feegar \u00fea\u00f0 er rofi\u00f0 af morgunbirtunni \u00ed austri.\u201c \u00deessi skilningur kemur fram \u00ed heiti lj\u00f3\u00f0ab\u00f3karinnar <em>\u00dea\u00f0 bl\u00e6\u00f0ir \u00far morguns\u00e1rinu <\/em>eftir J\u00f3nas Svaf\u00e1r fr\u00e1 1952, \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 \u00feurfi ekki a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0a a\u00f0 sk\u00e1ldi\u00f0 hafi skili\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00feennan veg \u2013 eins v\u00edst er a\u00f0 um or\u00f0aleik s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=57236\">grein<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsindavefnum <\/em>segir a\u00f0 elstu d\u00e6mi <em>Ritm\u00e1lssafns <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans um or\u00f0i\u00f0 <em>morguns\u00e1r <\/em>s\u00e9u \u00far H\u00f3mers\u00fe\u00fd\u00f0ingum Sveinbjarnar Egilssonar fr\u00e1 \u00fev\u00ed um mi\u00f0ja n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld \u2013 \u00a0or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00ed raun samsett \u00far or\u00f0unum <em>morgunn<\/em> og atviksor\u00f0inu <em>\u00e1r<\/em> \u00ed merkingunni '\u00e1rla, snemma'\u201c og hugsanlegt s\u00e9 \u201ea\u00f0 hvorugkyni\u00f0 s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 til vi\u00f0 \u00feann misskilning a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 sett saman \u00far morgunn og s\u00e1r.\u201c \u00a0En reyndar <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c420614\">kemur<\/a> or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li, \u00ed bibl\u00edu\u00fe\u00fd\u00f0ingunni <em>Stj\u00f3rn <\/em>fr\u00e1 \u00ferett\u00e1ndu \u00f6ld \u2013 vissulega rita\u00f0 \u00ed tvennu lagi en \u00fea\u00f0 skiptir ekki m\u00e1li: \u201eA\u00f0 morgins \u00e1ri skyldu\u00f0u englarnir Lot \u00fat a\u00f0 ganga.\u201c Einnig kemur \u00fea\u00f0 fyrir \u00ed <em>Hj\u00e1lm\u00fe\u00e9rs s\u00f6gu og \u00d6lvis <\/em>fr\u00e1 sautj\u00e1ndu \u00f6ld: \u201eHann vakir, sem hann var vanr; utan \u00ed m\u00f3ti morguns\u00e1ri rann \u00e1 hann svefnh\u00f6fgi.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er l\u00edka \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 seinni hluti or\u00f0sins s\u00e9 atviksor\u00f0i\u00f0 <em>\u00e1r <\/em>en hvorugkyn or\u00f0sins megi rekja til \u00feess skilnings a\u00f0 seinni hlutinn s\u00e9 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>s\u00e1r<\/em>. Hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>\u00e1r <\/em>\u00ed merkingunni 't\u00edminn \u00ed \u00f6ndver\u00f0u, mj\u00f6g snemma' var nefnilega til \u00ed m\u00e1linu en er merkt \u201efornt\/\u00farelt\u201c \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Sambandi\u00f0 <em>um morguninn \u00ed \u00e1r <\/em>kemur fyrir nokkrum sinnum \u00ed fornu m\u00e1li. \u00cd <em>Hr\u00f3lfs s\u00f6gu Gautrekssonar <\/em>segir t.d.: \u201eUm morguninn \u00feegar \u00ed \u00e1r b\u00fdr konungur li\u00f0 sitt og fer \u00feegar til borgarinnar.\u201c \u00cd <em>R\u00e9mundar s\u00f6gu keisarasonar <\/em>segir: \u201ekonungsson vaknar um morguninn \u00ed \u00e1r.\u201c \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed varla nokkur vafi \u00e1 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 er mynda\u00f0 af karlkynsor\u00f0inu <em>morgunn <\/em>og hvorugkynsor\u00f0inu <em>\u00e1r <\/em>\u2013 \u00fe\u00f3tt skilningurinn <em>morgun-s\u00e1r <\/em>s\u00e9 eiginlega mun skemmtilegri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Frambur\u00f0ur or\u00f0sins morguns\u00e1r var efni n\u00fdlegs innleggs \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c. H\u00f6fundur innleggsins sag\u00f0ist n\u00fdlega hafa heyrt \u00fea\u00f0 bori\u00f0 fram b\u00e6\u00f0i morgun-s\u00e1r og morguns-\u00e1r og hugna\u00f0ist s\u00ed\u00f0arnefndi frambur\u00f0urinn mun betur. V\u00e6ntanlega er \u00fear v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 s\u00e1 frambur\u00f0ur endurspegli betur uppruna or\u00f0sins \u00fev\u00ed a\u00f0 venjulega er tali\u00f0 a\u00f0 seinni hluti \u00feess s\u00e9 fremur \u00e1r en s\u00e1r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7264","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7264","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7264"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7264\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7267,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7264\/revisions\/7267"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}