{"id":7268,"date":"2025-04-23T14:13:49","date_gmt":"2025-04-23T14:13:49","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7268"},"modified":"2025-04-24T09:56:21","modified_gmt":"2025-04-24T09:56:21","slug":"vanskilegt-vanskillegt-vaenskilegt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/23\/vanskilegt-vanskillegt-vaenskilegt\/","title":{"rendered":"Vanskilegt, vanskillegt, v\u00e6nskilegt"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd r\u00famlega hundra\u00f0 \u00e1ra g\u00f6mlu sendibr\u00e9fi sem \u00e9g var a\u00f0 lesa um daginn kom fyrir or\u00f0i\u00f0 <em>vanskilegt<\/em> \u2013 \u201eAnnars er mj\u00f6g vanskilegt a\u00f0 n\u00e1 f\u00f3lki saman til a\u00f0 hlusta \u00e1 fyrirlestra\u201c. \u00c9g kanna\u00f0ist svo sem vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00e9g hafi ekki rekist \u00e1 \u00fea\u00f0 lengi enda er \u00fea\u00f0 mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft \u2013 a\u00f0eins 23 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fear af a\u00f0eins \u00ferj\u00fa fr\u00e1 s\u00ed\u00f0asta aldarfj\u00f3r\u00f0ungi og \u00f6ll \u00far g\u00f6mlum textum. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru tv\u00f6 d\u00e6mi til vi\u00f0b\u00f3tar. Or\u00f0i\u00f0 er ekki \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'vandg\u00e6fur, vandme\u00f0farinn, sem erfitt er a\u00f0 gera til h\u00e6fis' (um mann) og 'brig\u00f0ull, \u00f3traustur'. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/21908\">sagt<\/a> 19. aldar t\u00f6kuor\u00f0 \u00far <em>vanskelig <\/em>\u00ed d\u00f6nsku og merkja nokkurn veginn \u00fea\u00f0 sama \u2013 'erfi\u00f0ur, vandg\u00e6fur, brig\u00f0ull'.<\/p>\n<p>En \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er einnig a\u00f0 finna fj\u00f6gur d\u00e6mi um myndina <em>vanskillegur<\/em>, me\u00f0 tveimur <em>l<\/em>-um, og \u00fe\u00e1 mynd er einnig a\u00f0 <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/170958\/merkja\/vanskillegur\">finna<\/a> \u00ed <em>Vi\u00f0b\u00e6ti \u00cdslensk-danskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 1963 auk \u00feess sem h\u00fan er gefin til hli\u00f0ar vi\u00f0 <em>vanskilegur <\/em>\u00ed \u00feri\u00f0ju \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> \u00fear sem h\u00fan er greind <em>van|skil|legur<\/em>. S\u00fa greining bendir til \u00feess a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi ekki alltaf veri\u00f0 skili\u00f0 sem \u00edslenskun \u00e1 <em>vanskelig<\/em>, heldur einnig sem \u00edslensk or\u00f0myndun af nafnor\u00f0inu <em>vanskil <\/em>me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-legur<\/em>, og stafsetning me\u00f0 tveimur <em>l<\/em>-um g\u00e6ti bent til hins sama \u00fe\u00f3tt erfitt s\u00e9 a\u00f0 fullyr\u00f0a um \u00fea\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 rith\u00e1ttur var mj\u00f6g \u00e1 reiki fyrir daga samr\u00e6mdrar stafsetningar. En e.t.v. hefur f\u00f3lk tengt \u00feetta or\u00f0um eins og <em>vanskilama\u00f0ur <\/em>\u2013 merkingin 'brig\u00f0ull, \u00f3traustur' g\u00e6ti bent til \u00feess.<\/p>\n<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3293923?iabr=on#page\/n0\/mode\/1up\/\">grein<\/a> um <em>Kristr\u00fanu \u00ed Hamrav\u00edk <\/em>eftir Gu\u00f0mund G. Hagal\u00edn \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1971 telur Matth\u00edas Johannessen <em>vanskilegur <\/em>upp \u00ed h\u00f3pi or\u00f0a sem \u201eeiga s\u00e9r \u00f6ll danskar fyrirmyndir, en s\u00fa merking, sem \u00feau hafa \u00ed s\u00f6gunni, er allt \u00f6nnur en samsvarandi myndir \u00feeirra hafa \u00ed d\u00f6nsku. Hef \u00e9g reynt a\u00f0 finna sk\u00fdringar \u00e1 merkingarbreytingum \u00feessara erlendu or\u00f0a \u00ed \u00edslenzku me\u00f0 samanbur\u00f0i vi\u00f0 n\u00e1grannatungur okkar, en ekki komizt a\u00f0 neinni \u00e1kve\u00f0inni ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u00ed \u00feeim efnum.\u201c Me\u00f0al d\u00e6ma sem hann tekur um \u00feetta er \u201eH\u00fan, breysk og vanskilleg manneskjan\u201c og segir: \u201eDanska fyrirmynd \u00feessa or\u00f0s er vanskelig (= erfi\u00f0ur), og er merkingarmunurinn auglj\u00f3s.\u201c V\u00e6ntanlega \u00e1 hann vi\u00f0 a\u00f0 <em>vanskilleg <\/em>merki \u00fearna 'brig\u00f0ul' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt.<\/p>\n<p>En mig r\u00e1ma\u00f0i \u00ed a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i l\u00edka heyrt myndina <em>v\u00e6nskilegur<\/em>, me\u00f0 <em>\u00e6 <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>a<\/em>. \u00de\u00e1 mynd finn \u00e9g ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en \u00e1tta d\u00e6mi eru um hana \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. M\u00e9r finnst \u00e9g \u00feekkja \u00feessa mynd \u00ed merkingunni 'varasamur\u2018 og a.m.k. sum d\u00e6manna sty\u00f0ja \u00feann skilning. \u00cd <em>Vikunni <\/em>1940 segir t.d.: \u201eEinnig \u00fe\u00f3tti \u00feeim stofan \u00e1 b\u00e6num v\u00e6nskileg til \u00feess a\u00f0 taka \u00fear \u00e1 sig n\u00e1\u00f0ir.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1970 segir: \u201esum or\u00f0 eru svol\u00edti\u00f0 v\u00e6nskileg og ofnotkun \u00feeirra getur\u00a0 h\u00e6glega leitt til \u00feess, a\u00f0 vi\u00f0 h\u00e6ttum jafnvel a\u00f0 taka eftir raunverulegri merkingu \u00feeirra.\u201c \u00cd <em>H\u00fanav\u00f6ku <\/em>2019 segir: \u201e\u00dear er \u00e1in brei\u00f0 og ekki dj\u00fap en fl\u00fa\u00f0ir eru \u00fear miklar \u00f6rskammt ne\u00f0ar og va\u00f0i\u00f0 \u00fev\u00ed v\u00e6nskilegt ef eitthva\u00f0 ber \u00fataf.\u201c En au\u00f0vita\u00f0 er ekki langt \u00e1 milli 'varasamur' og 'brig\u00f0ull'.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur, og hvort sem l\u00edta ber \u00e1 <em>v\u00e6nskilegur<\/em>, <em>vanskilegur <\/em>og <em>vanskillegur <\/em>sem sama or\u00f0i\u00f0, er lj\u00f3st a\u00f0 s\u00ed\u00f0astnefnda myndin er mun eldri \u00ed m\u00e1linu en fr\u00e1 19. \u00f6ld, a.m.k. fr\u00e1 fyrsta hluta 18. aldar \u2013 \u201eoriginal af so gamalle \u00feyngb\u00f3k er vanskillegt ad f\u00e1\u201c segir \u00ed br\u00e9fi \u00c1rna Magn\u00fassonar fr\u00e1 1728. \u00dear og \u00ed fleiri 18. aldar <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/523361\">d\u00e6mum<\/a> \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans vir\u00f0ist lj\u00f3st a\u00f0 merkingin er 'erfi\u00f0ur' eins og \u00ed d\u00f6nsku, en \u00f6nnur n\u00e1skyld merkingartilbrig\u00f0i hafa sennilega \u00fer\u00f3ast s\u00ed\u00f0ar. Vel m\u00e1 vera a\u00f0 mismunandi myndir hafi fengi\u00f0 eitthva\u00f0 mismunandi merkingu, en d\u00e6min eru of f\u00e1 til a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 fullyr\u00f0a nokku\u00f0 um \u00fea\u00f0, auk \u00feess sem samhengi\u00f0 sker oft ekki \u00far um n\u00e1kv\u00e6ma merkingu vegna \u00feess hve merking tilbrig\u00f0anna er skyld.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd r\u00famlega hundra\u00f0 \u00e1ra g\u00f6mlu sendibr\u00e9fi sem \u00e9g var a\u00f0 lesa um daginn kom fyrir or\u00f0i\u00f0 vanskilegt \u2013 \u201eAnnars er mj\u00f6g vanskilegt a\u00f0 n\u00e1 f\u00f3lki saman til a\u00f0 hlusta \u00e1 fyrirlestra\u201c. \u00c9g kanna\u00f0ist svo sem vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00e9g hafi ekki rekist \u00e1 \u00fea\u00f0 lengi enda er \u00fea\u00f0 mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft \u2013 a\u00f0eins 23 d\u00e6mi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7268","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7268","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7268"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7268\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7271,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7268\/revisions\/7271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7268"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7268"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7268"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}