{"id":7275,"date":"2025-04-25T16:55:11","date_gmt":"2025-04-25T16:55:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7275"},"modified":"2025-04-25T16:55:11","modified_gmt":"2025-04-25T16:55:11","slug":"meira-um-vaenskilegt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/25\/meira-um-vaenskilegt\/","title":{"rendered":"Meira um v\u00e6nskilegt"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir sk\u00f6mmu skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r um t\u00f6kuor\u00f0i\u00f0 <em>vanski<\/em>(<em>l<\/em>)<em>legur <\/em>og nefndi einnig myndina <em>v\u00e6nskilegur <\/em>sem er hvergi a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum og a\u00f0eins eitt d\u00e6mi er um \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni<\/em> Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans \u2013 \u00far <em>Eimrei\u00f0inni <\/em>1911 \u00fear sem segir: \u201e\u201eMig hefir lengi langa\u00f0 til a\u00f0 skrifa um hestsins exteri\u00f6r\u201c, sag\u00f0i hann, \u201een \u00fea\u00f0 er so v\u00e6nskilegt, af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 eru so f\u00e1 \u00fa\u00f0trukk til \u00e1 \u00edslenzku\u201c.\u201c \u00deetta er \u00far kaflanum \u201e\u00d3\u00fe\u00f6rf or\u00f0\u201c \u00ed grein eftir Gu\u00f0mund Bj\u00f6rnsson sem heitir \u201eUm n\u00fd or\u00f0\u201c. \u00dearna er <em>v\u00e6nskilegt <\/em>greinilega nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'erfitt' eins og <em>vanskelig <\/em>\u00ed d\u00f6nsku. En \u00ed flestum \u00f6\u00f0rum d\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> g\u00e6ti merkingin veri\u00f0 'varasamt' og oft er \u00f3tv\u00edr\u00e6tt a\u00f0 svo er. Flest vir\u00f0ast tengjast Nor\u00f0urlandi en \u00fe\u00f3 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 fullyr\u00f0a \u00fea\u00f0 um tv\u00f6 \u00feeirra.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi\u00f0 er \u00ed <em>Vikunni<\/em> 1940 \u00fear sem segir: \u201eEinnig \u00fe\u00f3tti \u00feeim stofan \u00e1 b\u00e6num v\u00e6nskileg til \u00feess a\u00f0 taka \u00fear \u00e1 sig n\u00e1\u00f0ir.\u201c \u00deetta er \u00far grein sem heitir \u201e\u00deegar \u00e9g kom til \u00fatilegumanna\u201c og sk\u00fdrir titillinn hvers vegna stofan var <em>v\u00e6nskileg<\/em>. Greinin er eftir Einar Gu\u00f0mundsson sem \u00e9g veit ekki hva\u00f0an var. \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1968 er haft eftir vi\u00f0m\u00e6landa: \u201eSvo er \u00fea\u00f0 n\u00fa \u00feannig me\u00f0 ykkur \u00feessa bla\u00f0amenn, a\u00f0 \u00fei\u00f0 eru\u00f0 v\u00e6nskilegir gripir. Geti\u00f0 \u00e1tt til a\u00f0 umturna \u00f6llu og f\u00e6ra til verri vegar, f\u00e6ra \u00fea\u00f0, sem ykkur er sagt \u00ed form, sem ekki tilheyrir.\u201c \u00deetta er haft eftir manni \u00e1 \u00deingeyri en \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 sett fram sem bein tilvitnun er vissulega er ekki \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 fr\u00e1 bla\u00f0amanninum, Sveini Kristinssyni, sem var Skagfir\u00f0ingur.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Verkamanninum <\/em>sem gefinn var \u00fat \u00e1 Akureyri segir 1944: \u201ekannske \u00e1st\u00e6\u00f0an s\u00e9 s\u00fa, a\u00f0 h\u00f6fundur b\u00f3karinnar, hver svo sem h\u00fan er, teljist v\u00e6nskilegur \u00ed augum h\u00fasb\u00e6ndanna, hva\u00f0 hollnustu \u00e1hr\u00e6rir.\u201c Samhengi\u00f0 bendir \u00e1kve\u00f0i\u00f0 til \u00feess a\u00f0 merkingin \u00ed <em>v\u00e6nskilegur<\/em> s\u00e9 \u00fearna 'varasamur'. H\u00f6fundur g\u00e6ti veri\u00f0 ritstj\u00f3rinn, Jakob \u00c1rnason. Tv\u00f6 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 eru komin fr\u00e1 R\u00f3sberg G. Sn\u00e6dal rith\u00f6fundi sem var H\u00fanvetningur a\u00f0 uppruna. \u00cd \u00dej\u00f3\u00f0viljanum 1970 segir: \u201esum or\u00f0 eru svol\u00edti\u00f0 v\u00e6nskileg og ofnotkun \u00feeirra getur\u00a0 h\u00e6glega leitt til \u00feess, a\u00f0 vi\u00f0 h\u00e6ttum jafnvel a\u00f0 taka eftir raunverulegri merkingu \u00feeirra.\u201c \u00cd H\u00fanav\u00f6ku 2019 segir: \u201e\u00dear er \u00e1in brei\u00f0 og ekki dj\u00fap en fl\u00fa\u00f0ir eru \u00fear miklar \u00f6rskammt ne\u00f0ar og va\u00f0i\u00f0 \u00fev\u00ed v\u00e6nskilegt ef eitthva\u00f0 ber \u00fataf.\u201c<\/p>\n<p>Enn eitt d\u00e6mi af \u00feessu tagi er \u00ed fyrirs\u00f6gn greinar eftir Akureyringinn Kristin G. J\u00f3hannsson \u00ed <em>Degi <\/em>1992: \u201eUm vori\u00f0 \u00e1 \u00feorranum og v\u00e6nskileg \u00e1hrif \u00f3hefts s\u00f3larlj\u00f3ss \u00e1 konur\u201c. \u00cd greininni segir m.a.: \u201eEn n\u00fa l\u00ed\u00f0ur a\u00f0 konudegi [\u2026]. Hann er einkar varasamur n\u00fana.\u201c Samhengi\u00f0 s\u00fdnir a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0an eru <em>v\u00e6nskileg \u00e1hrif <\/em>sem nefnd eru \u00ed fyrirs\u00f6gn \u2013 <em>v\u00e6nskileg <\/em>og <em>varas\u00f6m <\/em>er \u00fea\u00f0 sama. Eitt nor\u00f0lenskt d\u00e6mi til vi\u00f0b\u00f3tar, \u00ed <em>Feyki <\/em>1982, er \u00fe\u00f3 annars e\u00f0lis \u2013 \u00fear segir: \u201eHausaflutningur fr\u00e1 sl\u00e1turh\u00fasum er ekki v\u00e6nskilegur og \u00e6tti enginn a\u00f0 flytja upp \u00ed sveit nema hausa af s\u00ednum l\u00f6mbum.\u201c \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 merkingin 'varasamur' \u00e1 ekki vi\u00f0 \u00fearna (og ekki heldur 'erfi\u00f0ur') og l\u00edklegast vir\u00f0ist a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 einhvers konar samsl\u00e1ttur af or\u00f0unum <em>v\u00e6nlegur <\/em>og <em>\u00e6skilegur<\/em>.<\/p>\n<p>Nokkur \u00feeirra sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed umr\u00e6\u00f0u um fyrri pistil minn um m\u00e1li\u00f0 \u2013 n\u00e6r \u00f6ll af Nor\u00f0urlandi \u2013 k\u00f6nnu\u00f0ust vi\u00f0 myndina <em>v\u00e6nskilegt <\/em>\u00ed merkingunni 'varasamt'. \u00dea\u00f0 gladdi mig \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00fdndi a\u00f0 \u00e9g mundi \u00fea\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed m\u00ednu m\u00e1lumhverfi \u00ed \u00e6sku minni og hver merking \u00feess hef\u00f0i veri\u00f0. V\u00e6ntanlega \u00e1 \u00fea\u00f0 uppruna sinn \u00ed <em>vanskelig <\/em>\u00fe\u00f3tt b\u00e6\u00f0i r\u00f3tars\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 og merkingin hafi hnikast til en t\u00f6kuor\u00f0 eru oft \u00f3st\u00f6\u00f0ug \u00ed frambur\u00f0i og merkingu vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau hafa ekki stu\u00f0ning af \u00f6\u00f0rum skyldum or\u00f0um. \u00dea\u00f0 er l\u00edtill frambur\u00f0armunur \u00e1 <em>a<\/em> og <em>\u00e6 <\/em>\u00ed \u00feessari st\u00f6\u00f0u og b\u00e6\u00f0i merkingin 'erfitt' og 'varasamt' g\u00e6ti oft \u00e1tt vi\u00f0. Breytingarnar \u00ed \u00a0<em>v\u00e6nskilegt <\/em>eru \u00fev\u00ed hvorki \u00f3v\u00e6ntar n\u00e9 \u00f3skiljanlegar. \u00deetta or\u00f0 \u00fearf a\u00f0 komast \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir sk\u00f6mmu skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r um t\u00f6kuor\u00f0i\u00f0 vanski(l)legur og nefndi einnig myndina v\u00e6nskilegur sem er hvergi a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum og a\u00f0eins eitt d\u00e6mi er um \u00ed Ritm\u00e1lssafni Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans \u2013 \u00far Eimrei\u00f0inni 1911 \u00fear sem segir: \u201e\u201eMig hefir lengi langa\u00f0 til a\u00f0 skrifa um hestsins exteri\u00f6r\u201c, sag\u00f0i hann, \u201een \u00fea\u00f0 er so v\u00e6nskilegt, af [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7275","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7276,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7275\/revisions\/7276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}