{"id":7279,"date":"2025-04-30T10:02:48","date_gmt":"2025-04-30T10:02:48","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7279"},"modified":"2025-04-30T10:02:48","modified_gmt":"2025-04-30T10:02:48","slug":"hvad-ertu-ad-fara-med","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/04\/30\/hvad-ertu-ad-fara-med\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara (me\u00f0)?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00ed g\u00e6r spurt \u00fat \u00ed or\u00f0 atvinnuvegar\u00e1\u00f0herra um augl\u00fdsingaherfer\u00f0 Samtaka fyrirt\u00e6kja \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi \u2013 \u201e\u00c9g skil ekki hvert \u00feau eru a\u00f0 fara\u201c. Fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa vanist \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feegar spurt v\u00e6ri um skilning e\u00f0a \u00e6tlun v\u00e6ri nota\u00f0 <em>hva\u00f0<\/em> en ekki <em>hvert <\/em>\u2013 <strong><em>hva\u00f0<\/em><\/strong><em> ertu a\u00f0 fara <\/em>(<em>me\u00f0 \u00feessu<\/em>)<em>?<\/em> \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt a\u00f0 notkun myndarinnar <em>hvert <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi, <strong><em>hvert<\/em><\/strong><em> ertu a\u00f0 fara?<\/em>, v\u00edsar oftast til stefnu e\u00f0a \u00e1fangasta\u00f0ar frekar en skilnings e\u00f0a \u00e6tlunar, og \u00e9g geri \u00feann greinarmun \u00ed m\u00ednu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 algengt, a.m.k. \u00ed seinni t\u00ed\u00f0, a\u00f0 nota <em>hvert <\/em>einnig \u00ed fyrrnefndu merkingunni og merkingarmunurinn er svo sem ekki mikill \u00feegar a\u00f0 er g\u00e1\u00f0 \u2013 spurning um skilning e\u00f0a \u00e6tlun v\u00edsar oftast til stefnu e\u00f0a \u00e1fangasta\u00f0ar l\u00edka, bara \u00ed \u00f3eiginlegri merkingu.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Pressunni <\/em>1994 segir: \u201eEn hvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessum br\u00e9fum \u00fe\u00ednum?\u201c \u00cd <em>Fj\u00f6lni <\/em>1997 segir: \u201eHvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessu?\u201c \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>2000 segir: \u201eEn hvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessum spurningum?\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2000 segir: \u201eHvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessari b\u00f3k?\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201eHvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 pl\u00f6tunni?\u201c \u00cd <em>Akureyri <\/em>2012 segir: \u201eHvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 b\u00f3kinni?\u201c \u00cd <em>Kjarnanum <\/em>2014 segir: \u201ehvert ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00fea\u00f0?\u201c (verkefni\u00f0). \u00dearna er \u00ed flestum tilvikum auglj\u00f3st a\u00f0 veri\u00f0 er a\u00f0 spyrja um stefnu e\u00f0a \u00e1fangasta\u00f0, \u00fe\u00f3tt \u00ed \u00f3eiginlegri merkingu s\u00e9. Sumum kann a\u00f0 finnast \u00e6skilegt a\u00f0 halda \u00ed greinarmun \u00e1 <em>hva\u00f0<\/em> og <em>hvert <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi, en \u00fea\u00f0 er engin lei\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 <em>hvert ertu a\u00f0 fara? <\/em>s\u00e9 rangt \u00fearna.<\/p>\n<p>En \u00feegar \u00e9g var a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta rakst \u00e9g \u00e1 allm\u00f6rg d\u00e6mi um or\u00f0asambandi\u00f0 <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0? <\/em>sem komu m\u00e9r sp\u00e1nskt fyrir sj\u00f3nir. \u00cd <em>Ver\u00f0andi <\/em>1881 segir: \u201e\u201eMjer getur aldrei \u00fe\u00f3tt v\u00e6nt um neinn mann, nema J\u00f3n, og f\u00e1i jeg hann ekki, \u00fe\u00e1 giftist jeg aldrei\u201c. \u2013 \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0 telpa, heldur\u00f0u a\u00f0 manni \u00feurfi a\u00f0 \u00feykja svo fjarska v\u00e6nt hvoru um anna\u00f0, \u00fe\u00f3 a\u00f0 ma\u00f0ur giftist.\u201c\u201c \u00cd <em>I\u00f0unni <\/em>1884 segir: \u201e\u201eGu\u00f0i sje lof; n\u00fa erum vi\u00f0 h\u00f3lpnar\u201c, m\u00e6lti Ebba; \u201e\u00fea\u00f0 er ma\u00f0ur undir r\u00faminu inni.\u201c \u2013 \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0?\u201c\u201c \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1889 segir: \u201e\u201e\u00dea\u00f0 er hann John Gaston og enginn annar!\u201c \u2013 \u201eAda ! Hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0, barn?\u201c\u201c \u00cd <em>Draupni <\/em>1905 segir: \u201e\u201eEf \u00feessi \u00e6ttartala er r\u00e9tt \u00e1 hli\u00f0 Bjargar\u201c, sag\u00f0i s\u00e9ra Eir\u00edkur. \u2013 \u201eR\u00e9tt! Hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0, ma\u00f0ur?\u201c\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 merkingin \u00ed <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0?<\/em> \u00ed \u00feessum d\u00e6mum er 'hva\u00f0 \u00e1ttu vi\u00f0?', 'hva\u00f0 meinar\u00f0u?'. Or\u00f0asambandi\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu vir\u00f0ist hverfa a\u00f0 mestu \u00far m\u00e1linu snemma \u00e1 tuttugustu \u00f6ld en d\u00e6mi finnast \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum langt fram eftir \u00f6ldinni. Yngsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Dalal\u00edfi <\/em>Gu\u00f0r\u00fanar fr\u00e1 Lundi fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1950: \u201e\u201eVer\u00f0ur h\u00fan ekki \u00e1fram, \u00feessi kalda \u00fearna, hva\u00f0 h\u00fan heitir, d\u00f3ttir hans s\u00e9ra Helga?\u201c spur\u00f0i hann l\u00e1gt. \u2013 \u201eHallgr\u00edmur!\u201c sag\u00f0i Sigga, aldeilis or\u00f0laus af undrun. \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0?\u201c\u201c Gu\u00f0r\u00fan fr\u00e1 Lundi var f\u00e6dd 1887 og var \u00fev\u00ed \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i \u00ed lok n\u00edtj\u00e1ndu aldar og tr\u00falegt er a\u00f0 yngra f\u00f3lk hafi ekki tileinka\u00f0 s\u00e9r sambandi\u00f0 <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0 <\/em>\u00ed \u00feessari merkingu.<\/p>\n<p>Styttri ger\u00f0 sambandsins \u2013 n\u00fat\u00edmager\u00f0in, \u00e1n <em>me\u00f0<\/em> \u2013 er nefnilega komin til \u00feegar um aldam\u00f3tin 1900. \u00cd <em>Austra <\/em>1899 segir: \u201e\u201eErtu \u00fe\u00e1 svo steinblindur a\u00f0 sj\u00e1 ekki hvert hugur hans stefnir \u00ed kv\u00f6ld.\u201c \u2013 \u201eHann Einar! Hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara.\u201c\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1901 segir: \u201eReyndar veit eg, a\u00f0 margir munu \u00fej\u00f3ta upp til handa og f\u00f3ta og segja: \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara ma\u00f0ur, veiztu ekki a\u00f0 vi\u00f0 erum einhver mennta\u00f0asta \u00fej\u00f3\u00f0 \u00ed heiminum.\u201c\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0hvelli <\/em>1907 segir: \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara ma\u00f0ur \u2013 eg botna hreint ekkert \u00ed \u00feessu sem \u00fe\u00fa ert a\u00f0 segja.\u201c Fr\u00e1 \u00feessum t\u00edma m\u00e1 reyndar einnig finna f\u00e1ein d\u00e6mi um a\u00f0 <em>hva\u00f0 <\/em>s\u00e9 nota\u00f0 um stefnu e\u00f0a \u00e1fangasta\u00f0 \u00ed b\u00f3kstaflegri merkingu. \u00cd <em>Almanaki \u00d3lafs S. Thorgeirssonar <\/em>1907 segir t.d.: \u201e\u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara?\u201c \u2013 \u201eHinga\u00f0.\u201c\u201c<\/p>\n<p>\u00cd sambandinu <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara? <\/em>skiljum vi\u00f0 <em>hva\u00f0 <\/em>sem atviksor\u00f0, eins og <em>hvert<\/em> \u00ed <em>hvert ertu a\u00f0 fara?<\/em>, enda tekur s\u00f6gnin <em>fara <\/em>ekki me\u00f0 s\u00e9r fallor\u00f0. En \u00e9g s\u00e9 ekki betur en a\u00f0 \u00ed eldri ger\u00f0inni, <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0?<\/em>, s\u00e9 \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 t\u00falka <em>hva\u00f0 <\/em>sem spurnarfornafn \u00ed \u00feolfalli sem stj\u00f3rnist af forsetningunni <em>me\u00f0 <\/em>\u2013 \u00feetta merki sem s\u00e9 'me\u00f0 hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara?' og <em>hva\u00f0 <\/em>v\u00edsi \u00fe\u00e1 til \u00feess sem sagt var. \u00deannig v\u00e6ri <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0? <\/em>alveg hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 t.d. <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara \u00ed? <\/em>(= <em>\u00ed hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara?<\/em>) um f\u00f6t. En vegna \u00feess a\u00f0 forsetningin og fallor\u00f0i\u00f0 st\u00f3\u00f0u ekki saman hefur tilv\u00edsun fornafnsins <em>hva\u00f0 <\/em>or\u00f0i\u00f0 \u00f3lj\u00f3s \u00ed huga m\u00e1lnotenda, forsetningin <em>me\u00f0 <\/em>hefur \u00fev\u00ed falli\u00f0 brott, og \u00fea\u00f0 hefur leitt til \u00feess a\u00f0 <em>hva\u00f0 <\/em>er n\u00fa skili\u00f0 sem atviksor\u00f0 \u00ed sta\u00f0 fornafns \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>Vegna n\u00e1inna tengsla <em>hvert <\/em>og <em>hva\u00f0 <\/em>er ekki skr\u00edti\u00f0 a\u00f0 m\u00f6rkin milli umr\u00e6ddra sambanda hafi dofna\u00f0. Merkingin \u00ed <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara? <\/em>hefur l\u00edka breyst d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u2013 \u00ed eldri d\u00e6munum vir\u00f0ist h\u00fan alltaf vera s\u00fa sama og \u00ed <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0?<\/em>, \u00fe.e. 'hva\u00f0 \u00e1ttu vi\u00f0?', 'hva\u00f0 meinar\u00f0u?', en er \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 i\u00f0ulega fremur 'hvert stefnir\u00f0u?' \u2013 \u00fear er vitanlega stutt \u00e1 milli. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1994 er listama\u00f0ur spur\u00f0ur: \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessu?\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2000 segir: \u201eHva\u00f0 ertu a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feessari b\u00f3k?\u201c En sk\u00fdringin \u00e1 \u00feeim mun sem oft er ger\u00f0ur \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u00e1 <em>hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara? <\/em>og <em>hvert ertu a\u00f0 fara? <\/em>liggur sem s\u00e9 \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessi samb\u00f6nd eiga s\u00e9r \u00f3l\u00edkan uppruna \u2013 <em>hvert <\/em>hefur aldrei veri\u00f0 anna\u00f0 en atviksor\u00f0 \u00fearna en <em>hva\u00f0 <\/em>var upphaflega fornafn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00ed g\u00e6r spurt \u00fat \u00ed or\u00f0 atvinnuvegar\u00e1\u00f0herra um augl\u00fdsingaherfer\u00f0 Samtaka fyrirt\u00e6kja \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi \u2013 \u201e\u00c9g skil ekki hvert \u00feau eru a\u00f0 fara\u201c. Fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa vanist \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feegar spurt v\u00e6ri um skilning e\u00f0a \u00e6tlun v\u00e6ri nota\u00f0 hva\u00f0 en ekki hvert \u2013 hva\u00f0 ertu a\u00f0 fara (me\u00f0 \u00feessu)? \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7280,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7279\/revisions\/7280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}