{"id":7283,"date":"2025-05-01T08:00:37","date_gmt":"2025-05-01T08:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7283"},"modified":"2025-04-30T22:07:39","modified_gmt":"2025-04-30T22:07:39","slug":"vid-otlum-ad-gera-thetta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/01\/vid-otlum-ad-gera-thetta\/","title":{"rendered":"Vi\u00f0 \u00f6tlum a\u00f0 gera \u00feetta"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u00fatvarps\u00fe\u00e1ttum um Kristmann Gu\u00f0mundsson um daginn var rifju\u00f0 upp v\u00edsa sem \u00feeir ortu \u00ed sameiningu Kristmann og J\u00f3hannes \u00far K\u00f6tlum, sem byrja\u00f0i: \u201eL\u00edt \u00e9g einn, sem list kann, \/ l\u00f6ngum hafa \u00fe\u00e6r kysst hann \/ \u2013 Kristmann.\u201c Kristmann botna\u00f0i samstundis: \u201eEinkum \u00fe\u00f3 v\u00e9r \u00f6tlum \/ a\u00f0 \u00fe\u00e6r fari \u00far pj\u00f6tlum \/ \u00ed K\u00f6tlum.\u201c \u00dearna er r\u00edmbundin or\u00f0myndin <em>\u00f6tlum<\/em> sem sj\u00e1lfsagt kemur m\u00f6rgum \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir enda er h\u00fan sjalds\u00e9\u00f0 og l\u00edklega einnig sjaldheyr\u00f0 \u00ed seinni t\u00ed\u00f0, en var vel \u00feekkt \u00e1\u00f0ur fyrr. \u00deau sem \u00feekkja hana ekki \u00e1tta sig \u00fe\u00f3 e.t.v. \u00e1 \u00fev\u00ed af samhenginu a\u00f0 \u00fearna v\u00e6ri \u00ed venjulegu m\u00e1li <em>\u00e6tlum<\/em>, en \u00fea\u00f0 liggur ekki \u00ed augum uppi hvernig <em>\u00e6tlum <\/em>ver\u00f0ur <em>\u00f6tlum <\/em>\u2013 \u00fe\u00f3tt stafirnir <em>\u00e6 <\/em>og <em>\u00f6 <\/em>standi saman \u00ed stafr\u00f3finu eru hlj\u00f3\u00f0in <em>\u00e6 <\/em>og <em>\u00f6 <\/em>ger\u00f3l\u00edk.<\/p>\n<p>Til a\u00f0 skilja \u00feetta \u00fearf a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 tv\u00edhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 <em>\u00e6 <\/em>(<em>a\u00ed<\/em>) missir oft seinni hlutann (<em>\u00ed<\/em>-hlutann) \u00feegar \u00fea\u00f0 er stutt og eftir stendur \u00fe\u00e1 einhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 <em>a<\/em>. \u00deetta ger\u00f0ist snemma \u00ed s\u00f6gninni <em>\u00e6tla <\/em>\u2013 \u00ed b\u00f3kinni <em>Um \u00edslenskar or\u00f0myndir \u00e1 14. og 15. \u00f6ld<\/em> segir Bj\u00f6rn Karel \u00de\u00f3r\u00f3lfsson a\u00f0 s\u00f6gnin hafi \u00fe\u00e1 \u00feegar, \u00e1 14.-15. \u00f6ld, \u201efengi\u00f0 hina n\u00fd\u00edslensku talm\u00e1lsmynd <em>atla<\/em>\u201c. \u00deessi mynd er algeng \u00ed ritum fram undir lok n\u00edtj\u00e1ndu aldar en frekar sjalds\u00e9\u00f0 eftir \u00fea\u00f0 \u2013 hefur v\u00e6ntanlega or\u00f0i\u00f0 fyrir bar\u00f0inu \u00e1 m\u00e1lhreinsun og samr\u00e6mdri stafsetningu \u00e1 seinni hluta aldarinnar. \u00cd t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li h\u00e9lst h\u00fan \u00fe\u00f3 \u00e1fram og er l\u00edklega algengasta frambur\u00f0armynd sagnarinnar enn \u00ed dag \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 t\u00f6kum sjaldnast eftir henni vegna \u00feess hve hlj\u00f3\u00f0skynjun okkar er m\u00f3tu\u00f0 af stafsetningunni.<\/p>\n<p>En einmitt vegna \u00e1hrifa stafsetningarinnar er l\u00edtill vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed huga okkar er s\u00f6gnin <em>\u00e6tla <\/em>me\u00f0 <em>\u00e6<\/em> \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 vi\u00f0 berum hana i\u00f0ulega fram me\u00f0 <em>a <\/em>\u2013 vi\u00f0 teljum okkur sem s\u00e9 vera a\u00f0 segja <em>\u00e6tla <\/em>\u00fe\u00f3tt vi\u00f0 segjum \u00ed raun <em>atla<\/em>. Sl\u00edkra \u00e1hrifa g\u00e6tti aftur \u00e1 m\u00f3ti mun s\u00ed\u00f0ur e\u00f0a ekki fyrir daga samr\u00e6mdrar stafsetningar og \u00feess vegna er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til annars en gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00ed huga \u00feeirra sem heyr\u00f0u <em>atla <\/em>fyrr \u00e1 \u00f6ldum hafi s\u00f6gnin veri\u00f0 me\u00f0 <em>a <\/em>en ekki <em>\u00e6<\/em>. En s\u00f6gn me\u00f0 <em>a <\/em>\u00ed stofni f\u00e6r <em>\u00f6 <\/em>\u00ed \u00feess sta\u00f0 \u00feegar beygingarending hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i (<em>u<\/em>-hlj\u00f3\u00f0varp), eins og (<em>\u00e9g<\/em>) <em>afla <\/em>\u2013 (<em>vi\u00f0<\/em>) <em>\u00f6flum<\/em>, og sama ger\u00f0ist me\u00f0 <em>\u00e6tla <\/em>eins og kemur fram hj\u00e1 Birni Karel \u00de\u00f3r\u00f3lfssyni \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri b\u00f3k: \u201eHinar n\u00fdju myndir me\u00f0 <em>a<\/em>, (<em>\u00f6<\/em>) koma oft fyrir \u00e1 16. \u00f6ld: eg <em>atlade<\/em> [\u2026]; <em>\u00feeir \u00f8tludu<\/em> [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 <em>\u00e6tlum <\/em>breytist beinl\u00ednis \u00ed <em>\u00f6tlum<\/em>, heldur breytist grunnmyndin <em>\u00e6tla <\/em>\u00ed <em>atla <\/em>og fyrsta pers\u00f3na fleirt\u00f6lu er svo b\u00fain til me\u00f0 almennum reglum \u00fat fr\u00e1 \u00feeirri mynd, og ver\u00f0ur (<em>vi\u00f0<\/em>) <em>\u00f6tlum<\/em>. \u00deessi mynd heyrist eitthva\u00f0 enn \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li en \u00fe\u00f3 sennilega mun sjaldar en fyrir nokkrum \u00e1ratugum. Tv\u00edhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 <em>\u00e6<\/em> einhlj\u00f3\u00f0ast samt ekkert s\u00ed\u00f0ur en \u00e1\u00f0ur, og ekkert s\u00ed\u00f0ur \u00ed <em>\u00e6tlum <\/em>en \u00ed \u00f6\u00f0rum myndum sagnarinnar, en vegna \u00feess a\u00f0 \u00ed huga flestra er s\u00f6gnin v\u00e6ntanlega me\u00f0 <em>\u00e6<\/em> en ekki <em>a <\/em>\u00fer\u00e1tt fyrir frambur\u00f0 me\u00f0 <em>a <\/em>ver\u00f0ur ekkert <em>u-<\/em>hlj\u00f3\u00f0varp og vi\u00f0 f\u00e1um (<em>vi\u00f0<\/em>) <em>atlum<\/em> frekar en <em>\u00f6tlum<\/em>. Hugsanlegt er \u00fe\u00f3 a\u00f0 <em>\u00f6tlum <\/em>komi meira fyrir \u00ed m\u00e1li barna sem stafsetning hefur enn ekki haft \u00e1hrif \u00e1, en um \u00fea\u00f0 er ekkert h\u00e6gt a\u00f0 segja me\u00f0 vissu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00fatvarps\u00fe\u00e1ttum um Kristmann Gu\u00f0mundsson um daginn var rifju\u00f0 upp v\u00edsa sem \u00feeir ortu \u00ed sameiningu Kristmann og J\u00f3hannes \u00far K\u00f6tlum, sem byrja\u00f0i: \u201eL\u00edt \u00e9g einn, sem list kann, \/ l\u00f6ngum hafa \u00fe\u00e6r kysst hann \/ \u2013 Kristmann.\u201c Kristmann botna\u00f0i samstundis: \u201eEinkum \u00fe\u00f3 v\u00e9r \u00f6tlum \/ a\u00f0 \u00fe\u00e6r fari \u00far pj\u00f6tlum \/ \u00ed K\u00f6tlum.\u201c \u00dearna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7283","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7283"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7283\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7284,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7283\/revisions\/7284"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}