{"id":7308,"date":"2025-05-16T09:53:52","date_gmt":"2025-05-16T09:53:52","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7308"},"modified":"2025-05-20T09:54:15","modified_gmt":"2025-05-20T09:54:15","slug":"verdid-getur-laekkad-skart","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/16\/verdid-getur-laekkad-skart\/","title":{"rendered":"Ver\u00f0i\u00f0 getur l\u00e6kka\u00f0 skart"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd morgun s\u00e1 \u00e9g \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vef\u00a0<em>R\u00edkis\u00fatvarpsins<\/em>: \u201eVer\u00f0 hlutabr\u00e9fa getur l\u00e6kka\u00f0 skart ef margir selja me\u00f0 skammt\u00edmagr\u00f3\u00f0a \u00ed huga.\u201c \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st af samhenginu a\u00f0\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>er \u00fearna atviksor\u00f0 sem merkir \u2018sn\u00f6ggt og miki\u00f0\u2019 e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. Or\u00f0i\u00f0 er hins vegar ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum, og sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 umr\u00e6dd fr\u00e9tt birtist haf\u00f0i\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>veri\u00f0 breytt \u00ed\u00a0<em>skarpt<\/em>\u00a0\u2013 sem er raunar ekki heldur sj\u00e1lfst\u00e6tt flettior\u00f0 \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en er greinilega leitt af hvorugkyni l\u00fdsingaror\u00f0sins\u00a0<em>skarpur<\/em>. \u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 hvorugkyn l\u00fdsingaror\u00f0a er i\u00f0ulega nota\u00f0 sem atviksor\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feyki til a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ri or\u00f0ab\u00f3karflettu vegna \u00feess a\u00f0 merkingin er fullkomlega fyrirsj\u00e1anleg \u00fat fr\u00e1 l\u00fdsingaror\u00f0inu.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki einsd\u00e6mi a\u00f0 myndin\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>sj\u00e1ist \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li. Sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum m\u00e1 finna \u00e1\u00a0<em>t\u00edmarit.is<\/em>\u00a0\u2013 \u00fea\u00f0 elsta sem \u00e9g fann er \u00ed\u00a0<em>Har\u00f0jaxli laga og r\u00e9ttar\u00a0<\/em>1924: \u201e\u00c9g heilsa\u00f0i Tryggva svo skart yfir salinn, a\u00f0 \u00feeim, sem \u00e1 milli okkar var, kendi til.\u201c \u00cd\u00a0<em>Lindinni\u00a0<\/em>1957 segir: \u201e\u00fe\u00e1 var kippt svo skart \u00ed f\u00e6ri\u00f0 hj\u00e1 honum a\u00f0 hann f\u00f3r \u00e1 hausinn \u00fat \u00ed vatn.\u201c \u00cd\u00a0<em>Morgunbla\u00f0inu\u00a0<\/em>1978 segir: \u201e\u00deegar l\u00ed\u00f0ur a\u00f0 \u00feessum \u00e1rst\u00edma gengur s\u00edldin mj\u00f6g skart \u00e1 grynningar.\u201c \u00cd\u00a0<em>NT\u00a0<\/em>1985 segir: \u201e\u00dea\u00f0 brima\u00f0i mj\u00f6g skart \u00e1 mi\u00f0vikudagskv\u00f6ldi\u00f0.\u201c \u00deetta er s\u00e9rstaklega algengt me\u00f0 s\u00f6gnunum\u00a0<em>h\u00e6kka\u00a0<\/em>og\u00a0<em>l\u00e6kka<\/em>. \u00cd\u00a0<em>Degi\u00a0<\/em>1999 segir: \u201eGengi\u00f0 \u00e1 b\u00f6nkunum hefur h\u00e6kka\u00f0 mj\u00f6g skart.\u201c \u00cd\u00a0<em>Morgunbla\u00f0inu\u00a0<\/em>1997 segir: \u201eVextir l\u00e6kku\u00f0u skart \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0.\u201c \u00cd\u00a0<em>Risam\u00e1lheildinni\u00a0<\/em>eru hundru\u00f0 d\u00e6ma um\u00a0<em>skart<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deessi d\u00e6mi eru alltof m\u00f6rg til a\u00f0 afgrei\u00f0a \u00feau sem prentvillur \u2013 \u00feau s\u00fdna a\u00f0 \u00ed huga \u00feeirra sem nota\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>sem atviksor\u00f0 er \u00fea\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0, \u00e1n tengsla vi\u00f0\u00a0<em>skarpur<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r mj\u00f6g e\u00f0lilegt. Klasinn\u00a0<em>-rpt-\u00a0<\/em>er n\u00e1nast \u00f3framberanlegur og einfaldast \u00e6vinlega \u00ed frambur\u00f0i, \u00feannig a\u00f0 mi\u00f0samhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 fellur brott eins og algengast er \u00ed sl\u00edkum tilvikum og frambur\u00f0urinn ver\u00f0ur\u00a0<em>skart<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00ed raun alveg hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feegar hvorugkynsendingin\u00a0<em>-t<\/em>\u00a0b\u00e6tist vi\u00f0 stofn l\u00fdsingaror\u00f0a eins og\u00a0<em>har\u00f0ur\u00a0<\/em>og\u00a0<em>kaldur\u00a0<\/em>kemur \u00fat\u00a0<em>hart<\/em>,\u00a0<em>kalt\u00a0<\/em>en ekki *<em>har\u00f0t<\/em>, *<em>kaldt\u00a0<\/em>\u2013 nema \u00ed \u00fev\u00ed tilviki er einf\u00f6ldun klasans vi\u00f0urkennd \u00ed stafsetningu. Raunar getur\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>l\u00edka veri\u00f0 hvorugkyn af l\u00fdsingaror\u00f0inu\u00a0<em>skar\u00f0ur\u00a0<\/em>og \u00fe\u00e1 er brottfalli\u00f0\u00a0<a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/skar%C3%B0ur\" rel=\"\">vi\u00f0urkennt<\/a>\u00a0\u00ed stafsetningunni.<\/p>\n<p>\u00cd d\u00e6mum eins og \u00feessum, \u00fear sem hlj\u00f3\u00f0 \u00ed stofni fellur \u00e6vinlega brott \u00ed frambur\u00f0i tiltekinnar or\u00f0myndar, skiptir m\u00e1li hversu auglj\u00f3s merkingartengsl vi\u00f0komandi myndar vi\u00f0 stofninn eru \u00ed huga m\u00e1lnotenda. Ef \u00feau eru auglj\u00f3s getur brottfallna hlj\u00f3\u00f0i\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hluti af hugmynd \u00feeirra um myndina og kemur fram \u00ed \u00fev\u00ed hvernig h\u00fan er ritu\u00f0, eins og \u00ed\u00a0<em>verpt<\/em>, af\u00a0<em>verpa<\/em>. S\u00e9u tengslin hins vegar \u00f3sk\u00fdr eru l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 \u00ed huga m\u00e1lnotenda ver\u00f0i vi\u00f0komandi mynd \u00e1n brottfallshlj\u00f3\u00f0sins og \u00fea\u00f0 endurspeglist \u00fe\u00e1 \u00ed rith\u00e6tti hennar. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0\u00a0<em>skarpur\u00a0<\/em>hefur\u00a0<a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/36083\" rel=\"\">nokkur merkingartilbrig\u00f0i<\/a>\u00a0en ekkert \u00feeirra svarar n\u00e1kv\u00e6mlega til \u00feeirrar merkingar sem afleidda atviksor\u00f0i\u00f0\u00a0<em>skar<\/em>(<em>p<\/em>)<em>t\u00a0<\/em>hefur nema helst \u2018beittur, hvass\u2019 \u00fe\u00f3tt vissulega s\u00e9 stundum tala\u00f0 um\u00a0<em>skarpa l\u00e6kkun\u00a0<\/em>\/\u00a0<em>h\u00e6kkun<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deessi merkingartengsl eru \u00fe\u00f3 svo \u00f3lj\u00f3s a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk sem heyrir atviksor\u00f0i\u00f0\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>nota\u00f0 tengi \u00fea\u00f0 ekki vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0\u00a0<em>skarpur<\/em>\u00a0og\u00a0<em>p\u00a0<\/em>ver\u00f0i \u00feess vegna ekki hluti af hlj\u00f3\u00f0mynd f\u00f3lks af or\u00f0inu heldur ver\u00f0i til n\u00fdtt og sj\u00e1lfst\u00e6tt atviksor\u00f0 \u2013\u00a0<em>skart<\/em>. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00ed raun ekkert a\u00f0 athuga. Or\u00f0i\u00f0\u00a0<em>skart\u00a0<\/em>fellur fullkomlega a\u00f0 m\u00e1linu, ekki s\u00ed\u00f0ur en\u00a0<em>hart\u00a0<\/em>og\u00a0<em>bjart<\/em>. Vissulega er h\u00e6gt a\u00f0 koma me\u00f0 \u00fe\u00e1 m\u00f3tb\u00e1ru a\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skrifa or\u00f0i\u00f0 \u00e1n\u00a0<em>p\u00a0<\/em>glatist tengslin vi\u00f0 uppruna \u00feess, en \u00feau tengsl eru hvort e\u00f0 er \u00f3lj\u00f3s \u00ed huga margra og alveg eins m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 rith\u00e1tturinn\u00a0<em>hart\u00a0<\/em>s\u00e9 \u00f3heppilegur af \u00fev\u00ed a\u00f0 hann s\u00fdni ekki tengslin vi\u00f0\u00a0<em>har\u00f0ur<\/em>. \u00c9g legg sem s\u00e9 til a\u00f0\u00a0<em>skart<\/em>, rita\u00f0 \u00e1 \u00feann h\u00e1tt,<em>\u00a0<\/em>s\u00e9 vi\u00f0urkennt sem sj\u00e1lfst\u00e6tt atviksor\u00f0 \u00ed \u00edslensku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd morgun s\u00e1 \u00e9g \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vef\u00a0R\u00edkis\u00fatvarpsins: \u201eVer\u00f0 hlutabr\u00e9fa getur l\u00e6kka\u00f0 skart ef margir selja me\u00f0 skammt\u00edmagr\u00f3\u00f0a \u00ed huga.\u201c \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st af samhenginu a\u00f0\u00a0skart\u00a0er \u00fearna atviksor\u00f0 sem merkir \u2018sn\u00f6ggt og miki\u00f0\u2019 e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. Or\u00f0i\u00f0 er hins vegar ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum, og sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 umr\u00e6dd fr\u00e9tt birtist haf\u00f0i\u00a0skart\u00a0veri\u00f0 breytt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7308","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7308","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7308"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7308\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7309,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7308\/revisions\/7309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}