{"id":7321,"date":"2025-05-22T18:54:54","date_gmt":"2025-05-22T18:54:54","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7321"},"modified":"2025-05-22T18:54:54","modified_gmt":"2025-05-22T18:54:54","slug":"i-millitidinni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/22\/i-millitidinni\/","title":{"rendered":"\u00cd millit\u00ed\u00f0inni"},"content":{"rendered":"<p>Af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 sko\u00f0a or\u00f0i\u00f0 <em>millit\u00ed\u00f0 <\/em>sem \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li kemur n\u00e6r eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0inni <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/28504\">sk\u00fdrt<\/a> 'milli tveggja t\u00edmapunkta' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi um sambandi\u00f0 \u00ed \u00feessari mynd er \u00ed <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1876: \u201e\u00ed millit\u00ed\u00f0inni skulu peningar \u00feessir geymast og \u00e1vaxtast \u00ed hinum v\u00e6ntanlega \u201eSparisj\u00f3\u00f0i\u201c.\u201c \u00deetta samband er mj\u00f6g algengt \u2013 um \u00fea\u00f0 eru t\u00e6p n\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um j\u00f3kst t\u00ed\u00f0ni \u00feess sn\u00f6gglega upp \u00far 1980 og d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru n\u00e6rri fimmfalt fleiri \u00e1 \u00feeim \u00e1ratug en \u00e1 \u00e1ratugnum \u00e1 undan. \u00deetta hefur haldist \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>sem hefur einkum a\u00f0 geyma texta fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld eru d\u00e6min h\u00e1tt \u00ed \u00ferett\u00e1n \u00fe\u00fasund.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt <em>millit\u00ed\u00f0 <\/em>hafi n\u00fa \u00e6vinlega greini \u00ed \u00feessu sambandi haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0 raunar \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 nota\u00f0 \u00e1n greinis \u00ed a.m.k. heila \u00f6ld. \u00cd <em>Sj\u00e1lfs\u00e6vis\u00f6gu s\u00edra \u00deorsteins P\u00e9turssonar \u00e1 Sta\u00f0arbakka <\/em>fr\u00e1 1777 <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/327353\">segir<\/a>: \u201e\u00ed millit\u00ed\u00f0 vil \u00e9g eigi \u00feegja vi\u00f0 m\u00edns herra [\u2026] tilm\u00e6lum.\u201c \u00cd <em>H\u00fasfreyjan \u00e1 Bessast\u00f6\u00f0um <\/em>fr\u00e1 1811 segir: \u201eEn \u00ed millit\u00ed\u00f0 komst gamli f\u00f3stri a\u00f0 \u00feessu.\u201c Myndirnar <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0 <\/em>og <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0inni <\/em>vir\u00f0ast hafa veri\u00f0 nota\u00f0ar hli\u00f0 vi\u00f0 hli\u00f0 lengi vel \u00fe\u00f3tt s\u00fa s\u00ed\u00f0arnefnda hafi veri\u00f0 margfalt algengari fr\u00e1 \u00fev\u00ed sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 h\u00fan kom fram, en fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu aldam\u00f3tum hefur greinislausa myndin veri\u00f0 mj\u00f6g sjaldg\u00e6f. \u00de\u00f3 eru til n\u00fdleg d\u00e6mi: \u201e\u00cd millit\u00ed\u00f0 \u00e1kva\u00f0 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra a\u00f0 l\u00e1ta af st\u00f6rfum\u201c segir \u00ed grein eftir Hallgr\u00edm Helgason \u00ed <em>T\u00edmariti M\u00e1ls og menningar <\/em>2010.<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0inni <\/em>\u00e1 s\u00e9r merkingarlega <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ddo\/ordbog?query=mellemtid\">samsv\u00f6run<\/a> \u00ed danska or\u00f0asambandinu <em>i mellemtiden<\/em> og g\u00e6ti hugsanlega veri\u00f0 mynda\u00f0 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af \u00fev\u00ed. En m\u00e9r finnst \u00fe\u00f3 l\u00edklegra a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 af danska or\u00f0inu <em>imidlertid<\/em>. \u00dea\u00f0 or\u00f0 <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ddo\/ordbog?query=imidlertid\">merkir<\/a> reyndar 'hins vegar, \u00fe\u00f3' \u00ed n\u00fat\u00edmad\u00f6nsku en \u00ed eldri d\u00f6nsku gat \u00fea\u00f0 einmitt <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ods\/ordbog?query=imidlertid\">merkt<\/a> '\u00ed millit\u00ed\u00f0inni'. \u00dea\u00f0 samsvarar \u00fev\u00ed \u00edslenska sambandinu merkingarlega, og hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega samsv\u00f6runin er mun meiri en vi\u00f0 <em>i mellemtiden<\/em>. Danska or\u00f0i\u00f0 <em>imidlertid <\/em>er l\u00edka \u00e1n greinis sem r\u00edmar vel vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00edslenska sambandi\u00f0 var upphaflega greinislaust, <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0<\/em>. \u00c1hrif fr\u00e1 <em>i mellemtiden <\/em>sem er me\u00f0 greini kunna svo a\u00f0 hafa spila\u00f0 inn \u00ed \u00fea\u00f0 a\u00f0 fari\u00f0 var a\u00f0 nota greini \u00ed sambandinu, <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0inni<\/em>.<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>\u00ed millit\u00ed\u00f0inni <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 fyrir l\u00f6ngu or\u00f0i\u00f0 g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska, en \u00fea\u00f0 ber danskan uppruna \u00f3neitanlega me\u00f0 s\u00e9r og \u00feess vegna \u00e1tti \u00e9g von \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 merkt sem \u00f3formlegt e\u00f0a vont m\u00e1l \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. En m\u00e9r til mikillar undrunar kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>millit\u00ed\u00f0 <\/em>er hvorki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 (og ekki heldur \u00ed vi\u00f0b\u00e6tinum fr\u00e1 1963) n\u00e9 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u2013 ekki heldur \u00ed n\u00fdjustu \u00fatg\u00e1fu hennar \u00e1 <em>Sn\u00f6ru<\/em>. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g s\u00e9rkennilegt a\u00f0 svo algengt or\u00f0 og gamalt \u00ed m\u00e1linu skuli hafa fari\u00f0 fram hj\u00e1 or\u00f0ab\u00f3kah\u00f6fundum, allt fram a\u00f0 <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, en s\u00fdnir a\u00f0 or\u00f0 geta veri\u00f0 lengi \u00ed m\u00e1linu \u00e1n \u00feess a\u00f0 komast \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur og \u00fe\u00e6r er \u00fev\u00ed ekki h\u00e6gt a\u00f0 nota til a\u00f0 skera \u00far um hvort eitthvert or\u00f0 s\u00e9 til.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 sko\u00f0a or\u00f0i\u00f0 millit\u00ed\u00f0 sem \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li kemur n\u00e6r eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu \u00ed millit\u00ed\u00f0inni sem er sk\u00fdrt 'milli tveggja t\u00edmapunkta' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. Elsta d\u00e6mi um sambandi\u00f0 \u00ed \u00feessari mynd er \u00ed Nor\u00f0anfara 1876: \u201e\u00ed millit\u00ed\u00f0inni skulu peningar \u00feessir geymast og \u00e1vaxtast \u00ed hinum v\u00e6ntanlega \u201eSparisj\u00f3\u00f0i\u201c.\u201c \u00deetta samband er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7321","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7321","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7321"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7321\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7322,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7321\/revisions\/7322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7321"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7321"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}