{"id":7334,"date":"2025-05-25T10:26:07","date_gmt":"2025-05-25T10:26:07","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7334"},"modified":"2025-05-25T10:28:52","modified_gmt":"2025-05-25T10:28:52","slug":"nyr-ahersluforlidur-fox","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/25\/nyr-ahersluforlidur-fox\/","title":{"rendered":"N\u00fdr \u00e1hersluforli\u00f0ur: fox-"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00ed g\u00e6r spurt um uppruna \u00feess a\u00f0 kalla eitthva\u00f0 <em>foxlj\u00f3tt <\/em>sem fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa oft hafa heyrt fyrir 10-20 \u00e1rum en fyndi l\u00edti\u00f0 um upprunann \u2013 a\u00f0eins f\u00e1ein d\u00e6mi \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00c9g kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 og \u00fea\u00f0 er ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en \u00e9g finn t\u00e6p 40 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00feau elstu fr\u00e1 2004, og \u00ferj\u00fa \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>DV <\/em>2005: \u201eM\u00e9r finnst h\u00fan samt foxlj\u00f3t, reyndar ekki andliti\u00f0 \u00e1 henni en l\u00edkaminn \u00e1 henni er h\u00f6rmulegur.\u201c \u00dea\u00f0 er svo sem enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 or\u00f0i\u00f0 merkir \u00fearna og \u00ed \u00f6\u00f0rum d\u00e6mum, sem s\u00e9 'mj\u00f6g lj\u00f3t', en uppruninn er samt \u00e1 huldu. M\u00e9r datt fyrst \u00ed hug a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri misskilningur \u00e1 e\u00f0a afbrig\u00f0i af <em>forlj\u00f3tur <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/12600\">merkir<\/a> 'mj\u00f6g lj\u00f3tur' en vi\u00f0 n\u00e1nari athugun reyndist \u00fea\u00f0 ekki r\u00e9tt.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>fox <\/em><a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o23268\">merkti<\/a> \u00ed fornu m\u00e1li 'svik' en \u00ed s\u00ed\u00f0ari alda m\u00e1li 'norn' samkv\u00e6mt <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 \u2013 <em>\u00cdslensk or\u00f0ab\u00f3k <\/em>b\u00e6tir vi\u00f0 merkingunum 'meinhorn, uppst\u00f6kk manneskja'. \u00cd <em>Safni af \u00edslenzkum or\u00f0skvi\u00f0um <\/em>eftir Gu\u00f0mund J\u00f3nsson fr\u00e1 1830 er <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/124351\">m\u00e1lsh\u00e1tturinn<\/a> \u201eOpt er flag\u00f0 \u00ed f\u00f6gru skinni (fox \u00ed f\u00f6grum ham)\u201c sem s\u00fdnir a\u00f0 <em>fox <\/em>merkir svipa\u00f0 og <em>flag\u00f0 <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/11894\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00f3fr\u00fdnileg og \u00f3vinsamleg kona' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 er n\u00e6r e\u00f0a alveg horfi\u00f0 \u00far n\u00fat\u00edmam\u00e1li en samsetningarnar <em>foxvondur <\/em>og <em>foxillur<\/em> eru \u00feekktar og b\u00e1\u00f0ar sk\u00fdr\u00f0ar \u201amj\u00f6g rei\u00f0ur\u2018 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00de\u00e6r vir\u00f0ast ekki \u00fdkja gamlar \u2013 s\u00fa fyrrnefnda <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/228303\">kemur fyrir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 en elstu d\u00e6mi um b\u00e1\u00f0ar \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1950.<\/p>\n<p>Einnig er til <em>foxrei\u00f0ur <\/em>\u00ed s\u00f6mu merkingu en miklu sjaldg\u00e6fara en hin \u2013 ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum og a\u00f0eins sex d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00feau elstu fr\u00e1 1967. Tr\u00falegt er a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 s\u00e9u upphaflega vi\u00f0l\u00edkingar \u2013 'vondur\/illur\/rei\u00f0ur eins og fox' \u2013 og \u00fe\u00e1 v\u00edsa\u00f0 til merkinga eins og 'meinhorn, uppst\u00f6kk manneskja, flag\u00f0'. Einnig eru d\u00e6mi um a\u00f0 <em>fox <\/em>s\u00e9 nota\u00f0 eitt og s\u00e9r og \u00fe\u00e1 greinilega stytting \u00e1 <em>foxillur<\/em>\/-<em>rei\u00f0ur<\/em>\/<em>-vondur<\/em> \u2013 \u201e\u00c9g get alveg or\u00f0i\u00f0 fox \u00feegar \u00feeir hringja\u201c segir \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2004. En vegna \u00feess a\u00f0 <em>fox <\/em>er a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu sem sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0 glatast tenging vi\u00f0 upprunann og m\u00e1lnotendur fara a\u00f0 skilja <em>fox<\/em>- sem \u00e1hersluforli\u00f0. \u00de\u00e1 opnast s\u00e1 m\u00f6guleiki a\u00f0 nota <em>fox-<\/em> til \u00e1herslu \u00ed fleiri or\u00f0um sem eiga ekkert skylt vi\u00f0 upphaflega merkingu or\u00f0sins.<\/p>\n<p>D\u00e6mi um \u00feetta er or\u00f0i\u00f0 <em>foxlj\u00f3tur<\/em> sem g\u00e6ti svo sem l\u00edka merkt 'lj\u00f3tur eins og fox' en l\u00edklegast er \u00fe\u00f3 a\u00f0 <em>fox <\/em>s\u00e9 \u00fearna \u00e1hersluforli\u00f0ur fr\u00e1 byrjun. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>fann \u00e9g sl\u00e6\u00f0ing af samsetningum me\u00f0 <em>fox-<\/em>, \u00f6llum mj\u00f6g sjaldg\u00e6fum og d\u00e6min \u00f6ll af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00deetta voru or\u00f0in <em>foxd\u00fdr<\/em>, <em>foxgamall<\/em>, <em>foxgla\u00f0ur<\/em>, <em>foxg\u00f3\u00f0ur<\/em>, <em>foxheitur<\/em>, <em>foxlei\u00f0inlegur<\/em>, <em>foxmyndarlegur<\/em>, <em>foxnettur<\/em>, <em>foxr\u00edkur<\/em>, <em>foxs\u00e6tur<\/em>. \u00dea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 m\u00f6rg \u00feessara or\u00f0a hafa j\u00e1kv\u00e6\u00f0a merkingu sem s\u00fdnir a\u00f0 b\u00f3kstaflegur skilningur, 'X eins og fox', kemur ekki til greina, heldur hl\u00fdtur a\u00f0 vera um \u00e1hersluforli\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, 'mj\u00f6g X'. \u00ddmis ford\u00e6mi eru fyrir endurt\u00falkun af \u00feessu tagi og m\u00e9r finnst ekkert athugavert vi\u00f0 \u00feessa notkun \u00e1 <em>fox- <\/em>sem \u00e1hersluforli\u00f0 \u2013 h\u00fan au\u00f0gar bara m\u00e1li\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00ed g\u00e6r spurt um uppruna \u00feess a\u00f0 kalla eitthva\u00f0 foxlj\u00f3tt sem fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa oft hafa heyrt fyrir 10-20 \u00e1rum en fyndi l\u00edti\u00f0 um upprunann \u2013 a\u00f0eins f\u00e1ein d\u00e6mi \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00c9g kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 og \u00fea\u00f0 er ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en \u00e9g finn t\u00e6p 40 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7334","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7334"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7336,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7334\/revisions\/7336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}