{"id":7338,"date":"2025-05-26T12:56:16","date_gmt":"2025-05-26T12:56:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7338"},"modified":"2025-05-26T12:57:31","modified_gmt":"2025-05-26T12:57:31","slug":"glaepir-gegn-mannud-mannudarkrisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/26\/glaepir-gegn-mannud-mannudarkrisa\/","title":{"rendered":"Gl\u00e6pir gegn mann\u00fa\u00f0 \u2013 mann\u00fa\u00f0arkr\u00edsa"},"content":{"rendered":"<p>Enska or\u00f0i\u00f0 <em>humanity <\/em>getur \u00fdmist <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/humanity\">merkt<\/a> \u2018f\u00f3lk almennt\u2019 (\u2018people in general\u2019) e\u00f0a \u2018mann\u00fa\u00f0\u2019 (\u2018understanding and kindness towards other people\u2019). \u00cd fyrri merkingunni er \u00fea\u00f0 ekki s\u00edst nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>crime against humanity <\/em>sem oftast var \u00fe\u00fdtt <em>gl\u00e6pur gegn mannkyni<\/em>. <em>Wikipedia <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Crimes_against_humanity\">skilgreinir<\/a> \u00feetta svo: \u201eGl\u00e6pir gegn mannkyni eru \u00e1kve\u00f0nir alvarlegir gl\u00e6pir sem eru framdir sem hluti af meirih\u00e1ttar \u00e1r\u00e1s gegn almennum borgurum\u201c (\u201eCrimes against humanity are certain serious crimes committed as part of a large-scale attack against civilians\u201c). Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00feetta or\u00f0alag er \u00ed <em>Frj\u00e1lsri \u00fej\u00f3\u00f0 <\/em>1961: \u201eR\u00fassar hafa h\u00e9r frami\u00f0 gl\u00e6p gegn mannkyni.\u201c S\u00ed\u00f0an hefur \u00feetta veri\u00f0 langalgengasta or\u00f0alagi\u00f0 sem nota\u00f0 er \u00ed \u00feessari merkingu \u2013 og er enn.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 or\u00f0alag er \u00fe\u00f3 eldra um \u00feetta \u2013 <em>gl\u00e6pur gegn mann\u00fa\u00f0<\/em>. \u00dea\u00f0 kemur t.d. fyrir \u00ed <em>R\u00e9tti <\/em>1921: \u201eHva\u00f0a gl\u00e6pir hafa veri\u00f0 framdir h\u00e9r gegn mann\u00fa\u00f0 e\u00f0a al\u00fej\u00f3\u00f0al\u00f6gum?\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1946 eru \u201eAfbrot gegn mann\u00fa\u00f0\u201c talin upp sem einn \u00feeirra flokka sem \u00e1k\u00e6rt var fyrir \u00ed N\u00fcrnberg-r\u00e9ttarh\u00f6ldunum. \u00deetta or\u00f0alag var l\u00edti\u00f0 nota\u00f0 lengi vel en hefur veri\u00f0 endurvaki\u00f0 \u00e1 seinustu \u00e1rum, einkum \u00ed lagam\u00e1li \u2013 t.d. <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/149\/s\/0602.html\">\u00ed<\/a> <em>L\u00f6gum um refsingar fyrir h\u00f3pmor\u00f0, gl\u00e6pi gegn mann\u00fa\u00f0, str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pi og gl\u00e6pi gegn fri\u00f0i<\/em> nr. 144\/2018 og \u00ed \u201eL\u00f6gfr\u00e6\u00f0ior\u00f0asafni\u201c \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/em> \u00fear sem \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/897555\">skilgreint<\/a> \u201emanndr\u00e1p, pyndingar o.fl., framin sem hluti af v\u00ed\u00f0t\u00e6kri e\u00f0a kerfisbundinni atl\u00f6gu sem beint er gegn \u00f3breyttum borgurum, vitandi vits um atl\u00f6guna\u201c.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 enskt or\u00f0 \u00feessu skylt er <em>humanitarian <\/em>sem <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/humanitarian\">merkir<\/a> \u2018tekur \u00fe\u00e1tt \u00ed e\u00f0a tengist \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6ta l\u00edf f\u00f3lks og draga \u00far \u00fej\u00e1ningum\u2019 (\u2018involved in or connected with improving people's lives and reducing suffering\u2019). \u00deetta or\u00f0 er ekki s\u00edst nota\u00f0 \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>humanitarian aid<\/em> sem hefur veri\u00f0 \u00fe\u00fdtt <em>mann\u00fa\u00f0ara\u00f0sto\u00f0<\/em> og <em>humanitarian crisis <\/em>sem hefur veri\u00f0 \u00fe\u00fdtt <em>mann\u00fa\u00f0arkr\u00edsa<\/em>. <em>Wikipedia<\/em> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Humanitarian_crisis\">skilgreinir<\/a> \u00feetta svo: \u201eMann\u00fa\u00f0arkr\u00edsa er atbur\u00f0ur e\u00f0a r\u00f6\u00f0 atbur\u00f0a sem \u00f3gna heilsu, \u00f6ryggi og velfer\u00f0 samf\u00e9lags e\u00f0a st\u00f3rs h\u00f3ps f\u00f3lks\u201c (\u201eA <strong>humanitarian crisis<\/strong> (or sometimes <strong>humanitarian disaster<\/strong>) is defined as a singular event or a series of events that are threatening in terms of health, safety or well-being of a community or large group of people\u201c).<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>mann\u00fa\u00f0arkr\u00edsa <\/em>s\u00e1st fyrst \u00ed bl\u00f6\u00f0um fyrir t\u00e6pum tuttugu \u00e1rum og er auglj\u00f3slega bein samsv\u00f6run vi\u00f0 <em>humanitarian crisis <\/em>en er ekki s\u00e9rlega heppilegt or\u00f0. \u00c9g held a\u00f0 t\u00f6kuor\u00f0i\u00f0 <em>kr\u00edsa <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61766\">sk\u00fdrt<\/a> \u2018\u00f3tryggt \u00e1stand, erfi\u00f0leikar\u2019 og \u2018s\u00e1lr\u00e6n vandam\u00e1l, t.d. eftir \u00e1fall\u2019 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>s\u00e9 talsvert v\u00e6gara en enska or\u00f0i\u00f0 <em>crisis <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/crisis\">sk\u00fdrt<\/a> \u2018t\u00edmi mikils \u00f3s\u00e6ttis, ruglings e\u00f0a \u00fej\u00e1ninga\u2019 (\u2018a time of great disagreement, confusion, or suffering\u2019) e\u00f0a \u2018einstaklega erfi\u00f0ur e\u00f0a h\u00e6ttulegur t\u00edmapunktur \u00ed \u00e1kve\u00f0num a\u00f0st\u00e6\u00f0um\u2019 (\u2018an extremely difficult or dangerous point in a situation\u2019). Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 eins og <em>Wikipedia <\/em>bendir \u00e1 er einnig tala\u00f0 um <em>humanitarian disaster <\/em>\u00ed s\u00f6mu merkingu en <em>disaster <\/em>er \u2018vo\u00f0i, h\u00f6rmungar\u2019 e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt enska or\u00f0i\u00f0 <em>humanity<\/em> geti vissulega merkt \u2018mann\u00fa\u00f0\u2019 held \u00e9g a\u00f0 s\u00fa merking eigi t\u00e6past vi\u00f0 \u00ed <em>crime against humanity<\/em> og <em>gl\u00e6pur gegn mann\u00fa\u00f0 <\/em>s\u00e9 \u00fev\u00ed ekki heldur g\u00f3\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ing. Sama gildir um <em>gl\u00e6pur gegn mannkyni <\/em>\u2013 m\u00e9r finnst \u00fea\u00f0 ekki n\u00e1 \u00feeirri merkingu sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Sk\u00e1sta \u00fe\u00fd\u00f0ingin sem m\u00e9r hefur dotti\u00f0 \u00ed hug er <em>gl\u00e6pur gegn mennskunni<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>mennska <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/28228\">merkir<\/a> \u2018\u00fea\u00f0 \u00e1stand a\u00f0 vera ma\u00f0ur, mannlegur\u2019 \u2013 \u00fearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a gl\u00e6pi gegn mannlegri reisn. Til samr\u00e6mis vi\u00f0 \u00fea\u00f0 m\u00e6tti \u00fe\u00e1 tala um <em>mennskuvo\u00f0a <\/em>fyrir <em>humanitarian crisis<\/em>\/<em>disaster<\/em> \u2013 e\u00f0a halda sig vi\u00f0 <em>mann\u00fa\u00f0 <\/em>og tala um <em>mann\u00fa\u00f0arvo\u00f0a<\/em>. En svo ver\u00f0ur f\u00f3lk a\u00f0 eiga \u00fea\u00f0 vi\u00f0 sig hvort \u00fev\u00ed finnist eitthvert \u00feessara or\u00f0a h\u00e6filega sterkt or\u00f0 til a\u00f0 l\u00fdsa \u00e1standinu \u00e1 Gaza um \u00feessar mundir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Enska or\u00f0i\u00f0 humanity getur \u00fdmist merkt \u2018f\u00f3lk almennt\u2019 (\u2018people in general\u2019) e\u00f0a \u2018mann\u00fa\u00f0\u2019 (\u2018understanding and kindness towards other people\u2019). \u00cd fyrri merkingunni er \u00fea\u00f0 ekki s\u00edst nota\u00f0 \u00ed sambandinu crime against humanity sem oftast var \u00fe\u00fdtt gl\u00e6pur gegn mannkyni. Wikipedia skilgreinir \u00feetta svo: \u201eGl\u00e6pir gegn mannkyni eru \u00e1kve\u00f0nir alvarlegir gl\u00e6pir sem eru framdir sem hluti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7338","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7338","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7338"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7340,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7338\/revisions\/7340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}