{"id":7341,"date":"2025-05-27T22:20:50","date_gmt":"2025-05-27T22:20:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7341"},"modified":"2025-05-28T20:53:11","modified_gmt":"2025-05-28T20:53:11","slug":"byltni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/27\/byltni\/","title":{"rendered":"Byltni"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201eSt\u00fakan\u201c \u00e1 <em>St\u00f6\u00f0 tv\u00f6 sport <\/em>var veri\u00f0 a\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20252731883d\/bestu-kaupin-ny-yrdi-i-boltanum-og-hver-verdur-marka-kongur-\">r\u00e6\u00f0a<\/a> um or\u00f0i\u00f0 <em>byltni <\/em>sem er tillaga a\u00f0 \u00edslensku n\u00fdyr\u00f0i yfir \u00fea\u00f0 sem heitir \u00e1 ensku <em>possession<\/em> og hefur venjulega veri\u00f0 kalla\u00f0 'me\u00f0 boltann' \u00e1 \u00edslensku. Or\u00f0i\u00f0 <em>byltni <\/em>var sagt \u201edregi\u00f0 af or\u00f0unum <em>bolti <\/em>og <em>leikni <\/em>e\u00f0a jafnvel <em>bolti <\/em>og <em>n\u00fdtni<\/em>.\u201c \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekki \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 mynda <em>bylt- <\/em>af <em>bolt-<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 er <em>i<\/em>-hlj\u00f3\u00f0varp eins og t.d. (<em>Brei\u00f0<\/em>)<em>hyltingur <\/em>af (<em>Brei\u00f0<\/em>)<em>holt<\/em> o.fl. \u00dea\u00f0 er engin \u00fe\u00f6rf \u00e1 a\u00f0 tengja <em>-ni<\/em> vi\u00f0 or\u00f0 eins og <em>leikni <\/em>og <em>n\u00fdtni <\/em>\u2013 -<em>ni <\/em>er virkt vi\u00f0skeyti sem h\u00e6gt er a\u00f0 nota til a\u00f0 mynda nafnor\u00f0 af l\u00fdsingaror\u00f0um. Upphaflega var \u00fev\u00ed b\u00e6tt vi\u00f0 l\u00fdsingarh\u00e6tti sem enda \u00e1 <em>-inn<\/em> eins og <em>fyndinn \u2013 fyndni<\/em>, en n\u00fa er einnig h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00e1 \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0, eins og <em>virkur <\/em>\u2013 <em>virkni<\/em>, <em>blindur <\/em>\u2013 <em>blindni<\/em>.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt <em>byltni <\/em>s\u00e9 \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r \u00e1g\u00e6tt or\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 athuga a\u00f0 \u00ed \u00feessu tilviki er veri\u00f0 a\u00f0 mynda <em>-ni<\/em>-or\u00f0 af nafnor\u00f0inu <em>bolti <\/em>en ekki af l\u00fdsingaror\u00f0i \u00feannig a\u00f0 \u00feetta vir\u00f0ist ekki vera \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 venjulegar or\u00f0myndunarreglur. \u00dar \u00fev\u00ed m\u00e6tti reyndar b\u00e6ta me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 mynda l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>byltinn <\/em>sem merkti \u00fe\u00e1 'sem er miki\u00f0 me\u00f0 boltann' (t.d. <em>Vestri var mj\u00f6g byltinn \u00ed \u00feessum leik<\/em>) og segja s\u00ed\u00f0an a\u00f0 <em>byltni <\/em>v\u00e6ri leitt af <em>byltinn<\/em> en ekki beint af <em>bolti<\/em>. Eftir stendur samt \u00fea\u00f0 vandam\u00e1l a\u00f0 nafnor\u00f0 me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-ni<\/em> t\u00e1kna yfirleitt einhverja eiginleika \u2013 <em>fyndni<\/em>, <em>glettni<\/em>, <em>hittni<\/em> og m\u00f6rg fleiri. En <em>byltni <\/em>t\u00e1knar ekki eiginleika \u00ed sama skilningi og \u00feess vegna er \u00fea\u00f0 ekki alls kostar heppilegt or\u00f0 \u00ed \u00feeirri merkingu sem h\u00e9r er veri\u00f0 a\u00f0 gefa \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist a\u00f0 til er s\u00f6gnin <em>bylta<\/em> og nafnor\u00f0in <em>bylta <\/em>og <em>bylting<\/em> sem eru \u00f3skyld or\u00f0inu <em>bolti<\/em> (sem er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/1510\">t\u00f6kuor\u00f0<\/a> \u00far d\u00f6nsku, <em>bold<\/em>). \u00dea\u00f0 liggur miklu beinna vi\u00f0 a\u00f0 tengja <em>byltni <\/em>vi\u00f0 \u00feessi or\u00f0 \u2013 og or\u00f0i\u00f0 hefur reyndar veri\u00f0 nota\u00f0 \u00feannig. \u00cd <em>L\u00e6knanemanum <\/em>1996 segir: \u201eHin h\u00e1a notkun svefn- og kv\u00ed\u00f0astillandi lyfja, val \u00feeirra og skammtast\u00e6r\u00f0ir, vekja hins vegar upp spurningar me\u00f0 tilliti til aukaverkana, s.s. byltni.\u201c \u00dearna er <em>byltni <\/em>greinilega nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'h\u00e6tta \u00e1 byltum' sem er e\u00f0lilegt, og l\u00e6gi beint vi\u00f0 a\u00f0 nota einnig l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>byltinn <\/em>\u00ed merkingunni 'byltugjarn'. \u00c9g get \u00fev\u00ed ekki m\u00e6lt me\u00f0 <em>byltni<\/em> \u00ed sta\u00f0 'me\u00f0 boltann' en au\u00f0vita\u00f0 eru \u00fea\u00f0 \u00e1 endanum m\u00e1lnotendur en ekki m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar sem r\u00e1\u00f0a \u00f6rl\u00f6gum or\u00f0a. \u00deannig \u00e1 \u00fea\u00f0 l\u00edka a\u00f0 vera.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201eSt\u00fakan\u201c \u00e1 St\u00f6\u00f0 tv\u00f6 sport var veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um or\u00f0i\u00f0 byltni sem er tillaga a\u00f0 \u00edslensku n\u00fdyr\u00f0i yfir \u00fea\u00f0 sem heitir \u00e1 ensku possession og hefur venjulega veri\u00f0 kalla\u00f0 'me\u00f0 boltann' \u00e1 \u00edslensku. Or\u00f0i\u00f0 byltni var sagt \u201edregi\u00f0 af or\u00f0unum bolti og leikni e\u00f0a jafnvel bolti og n\u00fdtni.\u201c \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7341","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7341"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7341\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7347,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7341\/revisions\/7347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}