{"id":7351,"date":"2025-05-31T11:26:18","date_gmt":"2025-05-31T11:26:18","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7351"},"modified":"2025-05-31T17:00:43","modified_gmt":"2025-05-31T17:00:43","slug":"kindurnar-sem-vontudu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/05\/31\/kindurnar-sem-vontudu\/","title":{"rendered":"Kindurnar (sem) v\u00f6ntu\u00f0u"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00f3lk kanna\u00f0ist vi\u00f0 setningar eins og <em>kindurnar v\u00f6ntu\u00f0u <\/em>sem fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa s\u00e9\u00f0 m\u00f6rg d\u00e6mi um \u00ed dagb\u00f3k fr\u00e1 fyrri hluta s\u00ed\u00f0ustu aldar. \u00dearna er s\u00f6gnin <em>vanta <\/em>h\u00f6f\u00f0 pers\u00f3nuleg \u2013 l\u00e1tin sambeygjast frumlaginu <em>kindurnar <\/em>og standa \u00ed \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu fleirt\u00f6lu. Venjulega tekur s\u00f6gnin aukafallsfrumlag og stendur \u00ed \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu eint\u00f6lu \u00feannig a\u00f0 b\u00faast hef\u00f0i m\u00e1tt vi\u00f0 <em>kindurnar vanta\u00f0i<\/em>. Myndin <em>kindurnar <\/em>getur a\u00f0 v\u00edsu veri\u00f0 hvort heldur er nefnifall e\u00f0a \u00feolfall en l\u00edtur \u00fat fyrir a\u00f0 vera nefnifall \u00fearna vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er alveg \u00f3brig\u00f0ul regla \u00ed \u00edslensku a\u00f0 sagnir sambeygist ekki or\u00f0i \u00ed aukafalli. Myndina <em>v\u00f6ntu\u00f0u <\/em>sem hl\u00fdtur a\u00f0 vera fleirtala er hins vegar ekki a\u00f0 finna \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>vanta <\/em>er \u00f3venjuleg a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti a\u00f0 h\u00fan tekur venjulega me\u00f0 s\u00e9r tvo \u00feolfallsli\u00f0i \u2013 <em>sk\u00f3lann vantar matr\u00e1\u00f0<\/em>. Fyrri nafnli\u00f0urinn, sem v\u00edsar til \u00feess sem vantar eitthva\u00f0, stendur i\u00f0ulega \u00ed \u00fe\u00e1gufalli \u00ed sta\u00f0 \u00feolfalls eins og alkunna er, \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki vi\u00f0urkennt m\u00e1l \u2013 <em>sk\u00f3lanum vantar matr\u00e1\u00f0<\/em>. \u00dea\u00f0 er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 sleppa fyrri nafnli\u00f0num og \u00fe\u00e1 stendur hinn li\u00f0urinn fremst, s\u00e1 sem v\u00edsar til \u00feess hlutar e\u00f0a fyrirb\u00e6ris sem v\u00f6ntun er \u00e1 \u2013 <em>matr\u00e1\u00f0 vantar <\/em>(<em>\u00ed sk\u00f3lann<\/em>). S\u00e1 li\u00f0ur stendur aldrei \u00ed \u00fe\u00e1gufalli \u2013 aldrei er sagt *<em>matr\u00e1\u00f0i vantar<\/em>, en aftur \u00e1 m\u00f3ti eru til <a href=\"https:\/\/alfred.is\/en\/starf\/matradur-vantar\">d\u00e6mi<\/a> um nefnifall, <em>matr\u00e1\u00f0ur vantar<\/em>. D\u00e6min sem spurt var um eru einmitt af \u00fev\u00ed tagi og voru b\u00fdsna algeng \u00e1\u00f0ur fyrr \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> er \u00e1 \u00feri\u00f0ja hundra\u00f0 d\u00e6ma um <em>v\u00f6ntu\u00f0u<\/em> fr\u00e1 mi\u00f0ri n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld til \u00feessa dags.<\/p>\n<p>D\u00e6munum fer \u00fe\u00f3 \u00f6rt f\u00e6kkandi eftir 1970 og eru n\u00fa s\u00e1raf\u00e1, en sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, einkum \u00far samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00c1 <em>Bland.is <\/em>2004 segir t.d.: \u201e\u00e9g sag\u00f0i henni a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ru tv\u00edbura hreind\u00fdrab\u00f6rn sem v\u00f6ntu\u00f0u snuddurnar.\u201c En <em>vanta <\/em><em>st\u00f3\u00f0 ekki bara \u00ed fleirt\u00f6lu <\/em>\u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu, heldur einnig \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0 \u00a0\u2013 \u00ed <em>Nor\u00f0lingi <\/em>1878 segir t.d.: \u201e\u00ed \u00fe\u00e6r vanta \u00fdmsar nau\u00f0synlegar \u00e1kvar\u00f0anir.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1892 segir: \u201eT\u00fangir\u00f0ingar eru \u00fev\u00ed hvervetna br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegar og \u00e6ttu menn a\u00f0 kosta kapps um, a\u00f0 f\u00e1 \u00fe\u00e6r gj\u00f6r\u00f0ar \u00fear sem \u00fe\u00e6r vanta, sem v\u00ed\u00f0a mun vera.\u201c \u00dea\u00f0 er hins vegar erfitt a\u00f0 finna rafr\u00e6nt d\u00e6mi um a\u00f0rar myndir en <em>v\u00f6ntu\u00f0u <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r falla saman vi\u00f0 venjulegar beygingarmyndir sagnarinnar.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 talsver\u00f0ur hluti d\u00e6ma um <em>v\u00f6ntu\u00f0u<\/em>, ekki s\u00edst \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, er \u00ed tilv\u00edsunarsetningum \u2013 <em>sem v\u00f6ntu\u00f0u<\/em>. Merkilegt d\u00e6mi er \u00ed <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1879: \u201eLoksins var hann vi\u00f0urkenndur s\u00fdkn, \u201eaf \u00fev\u00ed sannanir vanta\u00f0i\u201c; \u00fea\u00f0 voru \u00fev\u00ed einungis sannanir sem v\u00f6ntu\u00f0u.\u201c \u00dearna er fyrst \u00feri\u00f0ja pers\u00f3na eint\u00f6lu, <em>sannanir vanta\u00f0i<\/em>, en \u00ed tilv\u00edsunarsetningunni er notu\u00f0 fleirtala, <em>sannanir sem v\u00f6ntu\u00f0u<\/em>. \u00cd sl\u00edkum d\u00e6mum stendur s\u00f6gnin ekki n\u00e6st frumlaginu, heldur kemur tilv\u00edsunartengingin \u2013 og oft eitthva\u00f0 fleira \u2013 \u00fear \u00e1 milli. Hugsanlegt er a\u00f0 \u00feetta valdi \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ileg tengsl frumlags og sagnar rofni og merkingin taki yfir, og s\u00f6gnin komi \u00fev\u00ed \u00ed fleirt\u00f6lu \u2013 sem er merkingarlega e\u00f0lileg \u2013 \u00ed sta\u00f0 eint\u00f6lu sem aukafallsfrumlag myndi kalla \u00e1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00f3lk kanna\u00f0ist vi\u00f0 setningar eins og kindurnar v\u00f6ntu\u00f0u sem fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa s\u00e9\u00f0 m\u00f6rg d\u00e6mi um \u00ed dagb\u00f3k fr\u00e1 fyrri hluta s\u00ed\u00f0ustu aldar. \u00dearna er s\u00f6gnin vanta h\u00f6f\u00f0 pers\u00f3nuleg \u2013 l\u00e1tin sambeygjast frumlaginu kindurnar og standa \u00ed \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu fleirt\u00f6lu. Venjulega tekur s\u00f6gnin aukafallsfrumlag og stendur \u00ed \u00feri\u00f0ju [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7351"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7354,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7351\/revisions\/7354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}