{"id":7359,"date":"2025-06-04T10:07:08","date_gmt":"2025-06-04T10:07:08","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7359"},"modified":"2025-06-04T10:07:08","modified_gmt":"2025-06-04T10:07:08","slug":"ad-loftraesta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/06\/04\/ad-loftraesta\/","title":{"rendered":"A\u00f0 loftr\u00e6s(t)a"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin <em>loftr\u00e6sta <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/26910\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'veita fersku lofti um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu'. Af henni er leitt nafnor\u00f0i\u00f0 <em>loftr\u00e6sting <\/em>sem getur <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/26912\">merkt<\/a> b\u00e6\u00f0i 'streymi fersks lofts um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu' og 'b\u00fana\u00f0ur til a\u00f0 veita fersku lofti um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu'. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>segir: \u201eSkv. \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k eru b\u00e6\u00f0i til sagnirnar <strong>loftr\u00e6sa<\/strong> og <strong>loftr\u00e6sta<\/strong> og nafnor\u00f0in <strong>loftr\u00e6sing<\/strong> og <strong>loftr\u00e6sting<\/strong>.\u201c \u00cd \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2018 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6993902?iabr=on#page\/n27\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eA\u00f0 <strong>r\u00e6sta<\/strong> er a\u00f0 <strong>hreinsa<\/strong>, gera hreint. A\u00f0 <strong>r\u00e6sa<\/strong> \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 <strong>opna<\/strong> (<strong>vatns<\/strong>)<strong>r\u00e1s<\/strong>, sbr. a\u00f0 r\u00e6sa fram m\u00fdri \u2013 veita vatni \u00far henni. \u00cd deilum um or\u00f0in loft<strong>r\u00e6sing<\/strong> og loft<strong>r\u00e6sting<\/strong> hefur veri\u00f0 bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed <strong>loftr\u00e6s<\/strong>(<strong>t<\/strong>)<strong>ingu<\/strong> v\u00e6ri lofti b\u00e6\u00f0i <strong>veitt eftir r\u00e1s<\/strong> (stokk) og <strong>\u00fea\u00f0 hreinsa\u00f0<\/strong> og \u00fev\u00ed \u00e6ttu b\u00e6\u00f0i or\u00f0 sinn r\u00e9tt til l\u00edfs.\u201c<\/p>\n<p>Tvennum s\u00f6gum fer af aldri og uppruna \u00feessara sagna og nafnor\u00f0anna sem af \u00feeim eru leidd. \u00cd <em>Verkt\u00e6kni <\/em>1988 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5705545?iabr=on#page\/n22\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Einar B. P\u00e1lsson a\u00f0 s\u00f6gnin <em>loftr\u00e6sa <\/em>hafi or\u00f0i\u00f0 til \u00ed Or\u00f0anefnd Verkfr\u00e6\u00f0ingaf\u00e9lagsins upp \u00far 1920 og sennilega s\u00e9 Sigur\u00f0ur Nordal h\u00f6fundur hennar. S\u00f6gnin <em>loftr\u00e6sta <\/em>s\u00e9 hins vegar or\u00f0in til fyrir misskilning \u2013 s\u00f6gnunum <em>r\u00e6sa <\/em>og <em>r\u00e6sta <\/em>hafi veri\u00f0 rugla\u00f0 saman. Aftur \u00e1 m\u00f3ti <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2719534?iabr=on#page\/n15\/mode\/1up\/\">benti<\/a> Halld\u00f3r Halld\u00f3rsson pr\u00f3fessor \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed <em>DV <\/em>1994 a\u00f0 <em>loftr\u00e6sting <\/em>v\u00e6ri eldra or\u00f0 en <em>loftr\u00e6sing <\/em>\u2013 d\u00e6mi v\u00e6ri um \u00fea\u00f0 fyrrnefnda \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1905 en \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda virtist \u201ehafa or\u00f0i\u00f0 til um og upp \u00far 1920\u201c. Halld\u00f3r telur l\u00edklegt \u201ea\u00f0 Nordal hafi breytt or\u00f0inu <em>loftr\u00e6sting<\/em> \u00ed <em>loftr\u00e6sing<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 honum hafi \u201e\u00fe\u00f3tt <em>loftr\u00e6sing <\/em>n\u00e1 hugtakinu betur\u201c.<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i or\u00f0in eru \u00fe\u00f3 eldri en Halld\u00f3r taldi. \u00cd elsta d\u00e6mi um or\u00f0 af \u00feessu tagi er reyndar nota\u00f0 karlkynsor\u00f0i\u00f0 <em>loftr\u00e6sir <\/em>\u2013 \u201eSje ekki h\u00e6gt a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 me\u00f0\u00a0loftr\u00e6sum, er \u00e6t\u00ed\u00f0 sjeu opnir, \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur vi\u00f0 og vi\u00f0 a\u00f0 ofna dyr e\u00f0a glugga\u201c segir \u00ed <em>Hauk<\/em> 1902. \u00cd <em>Heilbrig\u00f0issk\u00fdrslum <\/em>1904 segir: \u201eR\u00famg\u00f3\u00f0 herbergi, loftr\u00e6sing \u00e1g\u00e6t.\u201c \u00cd <em>Hl\u00edn <\/em>1904 segir: \u201eh\u00fasakinnin eru vi\u00f0unanlega r\u00famg\u00f3\u00f0 fyrir vinnuf\u00f3lki\u00f0, loftr\u00e6sting \u00ed s\u00e6milegu lagi og \u00f6ll umgengni pr\u00ed\u00f0is \u00ferifaleg.\u201c Elstu d\u00e6mi um <em>loftr\u00e6sing <\/em>og <em>loftr\u00e6sting <\/em>eru sem s\u00e9 jafng\u00f6mul og \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 fullyr\u00f0a a\u00f0 anna\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 af hinu. Sum elstu d\u00e6min um sagnmyndir g\u00e6tu l\u00edka veri\u00f0 hvort heldur af <em>r\u00e6sa <\/em>e\u00f0a <em>r\u00e6sta<\/em> \u2013 \u201eH\u00fasakynni eru v\u00ed\u00f0a k\u00f6ld, rakas\u00f6m og illa loftr\u00e6st\u201c segir \u00ed <em>Heilbrig\u00f0issk\u00fdrslum <\/em>1904.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er a\u00f0eins <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/240142\">gefin<\/a> s\u00f6gnin <em>loftr\u00e6sa<\/em>, ekki <em>loftr\u00e6sta<\/em>, en aftur \u00e1 m\u00f3ti b\u00e6\u00f0i <em>loftr\u00e6sing <\/em>og <em>loftr\u00e6sting<\/em>. Or\u00f0myndir me\u00f0 <em>t <\/em>hafa \u00fe\u00f3 alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 margfalt algengari en hinar, og eru \u00fe\u00e6r einu sem eru gefnar \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 hafa veri\u00f0 sko\u00f0un margra a\u00f0 <em>t-<\/em>lausu myndirnar s\u00e9u \u201er\u00e9ttari\u201c. Um \u00fea\u00f0 vitna or\u00f0 Einars B. P\u00e1lssonar h\u00e9r a\u00f0 framan, og \u00fea\u00f0 kemur einnig fram hj\u00e1 Halld\u00f3ri Halld\u00f3rssyni a\u00f0 hann tekur \u00fe\u00e6r myndir fram yfir hinar. \u00dea\u00f0 hafa l\u00edka stundum veri\u00f0 ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 <em>t-<\/em>myndirnar \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c, \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c og v\u00ed\u00f0ar. Eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 telja a\u00f0rar myndirnar r\u00e9ttari en hinar en m\u00e9r finnst e\u00f0lilegt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 \u00fe\u00e6r algengari.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er s\u00f6gnin loftr\u00e6sta sk\u00fdr\u00f0 'veita fersku lofti um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu'. Af henni er leitt nafnor\u00f0i\u00f0 loftr\u00e6sting sem getur merkt b\u00e6\u00f0i 'streymi fersks lofts um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu' og 'b\u00fana\u00f0ur til a\u00f0 veita fersku lofti um loka\u00f0 r\u00fdmi, t.d. byggingu'. \u00cd M\u00e1lfarsbankanum segir: \u201eSkv. \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k eru b\u00e6\u00f0i til sagnirnar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7359","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7360,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7359\/revisions\/7360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}