{"id":7365,"date":"2025-06-05T14:51:39","date_gmt":"2025-06-05T14:51:39","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7365"},"modified":"2025-06-05T14:51:39","modified_gmt":"2025-06-05T14:51:39","slug":"ad-thyfga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/06\/05\/ad-thyfga\/","title":{"rendered":"A\u00f0 \u00fe\u00fdfga"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hva\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00fdfga\u00f0ur <\/em>merkti. \u00c9g svara\u00f0i me\u00f0 v\u00edsun \u00ed <em>\u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00fear sem s\u00f6gnin <em>\u00fe\u00fdfga <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/48017\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'spyrja (e-n) (a\u00f0 e-u)' me\u00f0 d\u00e6minu <em>hann \u00fe\u00fdfga\u00f0i hana um n\u00e1nari uppl\u00fdsingar<\/em>. \u00deetta er s\u00fa merking sem \u00e9g hef alltaf lagt \u00ed s\u00f6gnina, nema hva\u00f0 m\u00e9r finnst h\u00fan sterkari e\u00f0a \u00e1gengari en <em>spyrja<\/em> og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00feetta or\u00f0a\u00f0 '\u00fer\u00e1spyrja, spyrja \u00ed \u00feaula'. En \u00ed umr\u00e6\u00f0um var spurt hvort \u00feetta merkti ekki '\u00fej\u00f3fkenna' og \u00fea\u00f0 ger\u00f0i \u00fea\u00f0 vissulega \u00e1\u00f0ur fyrr \u2013 fyrsta sk\u00fdring or\u00f0sins \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u201a'bera \u00fej\u00f3fna\u00f0 \u00e1, \u00fej\u00f3fkenna' og <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/257664\">sama m\u00e1li<\/a> gegnir um <em>\u00cdslensk-danska or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er merkingin <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/23992\">s\u00f6g\u00f0<\/a> '\u00fer\u00e1spyrja' og '\u00fej\u00f3fkenna' en s\u00fa s\u00ed\u00f0arnefnda merkt sem \u00farelt.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 er skylt <em>\u00fe\u00fdfi <\/em>og <em>\u00fej\u00f3fur<\/em> og merkingin '\u00fej\u00f3fkenna' liggur \u00fev\u00ed beint vi\u00f0 og kemur fram \u00ed f\u00e1einum d\u00e6mum, t.d. \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum <\/em>J\u00f3ns \u00c1rnasonar fr\u00e1 1862: \u201eEinn vinnuma\u00f0ur s\u00e9ra P\u00e9turs var gruna\u00f0ur um kart\u00f6plu-t\u00f6kuna; \u00fe\u00f3 \u00fe\u00f3ktu vanta n\u00e6gar \u00e1st\u00e6\u00f0ur, til a\u00f0 \u00fe\u00fdfga hann um stuldinn.\u201c \u00cd <em>\u00de\u00fasund og einni n\u00f3tt <\/em>fr\u00e1 1864 segir: \u201eHvernig g\u00e1tu\u00f0 \u00fei\u00f0 \u00fe\u00fdfga\u00f0 hann svona \u00f3fyrirsynju og mis\u00feyrmt honum einsog \u00fej\u00f3f?\u201c \u00cd <em>Svindlarasvipunni <\/em>1933 segir: \u201eAri l\u00e9t Gu\u00f0r\u00fanu \u00fe\u00fdfga st\u00falkurnar um meiri dollara.\u201c \u00cd <em>Eyjabla\u00f0inu <\/em>1939 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er ekki svolei\u00f0is, a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 a\u00f0 \u00fe\u00fdfga \u00feig, en \u00fea\u00f0 var svo napurt, a\u00f0 hann hvarf.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1958 segir: \u201eVar hann svo \u00fe\u00fdfga\u00f0ur nokku\u00f0 meira, en ekkert haf\u00f0ist upp \u00far honum, svo honum var enn stungi\u00f0 inn.\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g finn a\u00f0eins \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi til vi\u00f0b\u00f3tar \u00feessum um a\u00f0 <em>\u00fe\u00fdfga <\/em>merki '\u00fej\u00f3fkenna' \u2013 merkingin er mj\u00f6g oft '\u00fer\u00e1spyrja, spyrja \u00ed \u00feaula' en einnig 'krefja um sv\u00f6r e\u00f0a uppl\u00fdsingar' eins og \u00ed \u201eStj\u00f3rnm\u00e1laflokkar \u00fe\u00fdfga\u00f0ir svara\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2021 og \u201eSamt\u00f6k verslunar og \u00fej\u00f3nustu hafa \u00fe\u00fdfga\u00f0 r\u00e1\u00f0herra um vi\u00f0br\u00f6g\u00f0\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2011. S\u00f6gnin getur l\u00edka merkt 'krefja um einhvern hlut', eins og \u00ed 'H\u00fan hlj\u00f3p \u00fat \u00feegar fa\u00f0ir hennar f\u00f3r a\u00f0 \u00fe\u00fdfga Andr\u00e9s um brenniv\u00edni\u00f0' \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1957 og 'B\u00e6jaryfirv\u00f6ld \u00e1 Austur-H\u00e9ra\u00f0i \u00fe\u00fdfga Kaupf\u00e9lag H\u00e9ra\u00f0sb\u00faa um land til kaups' \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2004. H\u00fan vir\u00f0ist jafnvel geta merkt 'saka um' eins og \u00ed \u201eHeldur ekki si\u00f0blindan, \u00fe\u00f3tt hann hafi veri\u00f0 um \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fdfga\u00f0ur\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hva\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u00fe\u00fdfga\u00f0ur merkti. \u00c9g svara\u00f0i me\u00f0 v\u00edsun \u00ed \u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k \u00fear sem s\u00f6gnin \u00fe\u00fdfga er sk\u00fdr\u00f0 'spyrja (e-n) (a\u00f0 e-u)' me\u00f0 d\u00e6minu hann \u00fe\u00fdfga\u00f0i hana um n\u00e1nari uppl\u00fdsingar. \u00deetta er s\u00fa merking sem \u00e9g hef alltaf lagt \u00ed s\u00f6gnina, nema hva\u00f0 m\u00e9r finnst h\u00fan sterkari e\u00f0a \u00e1gengari en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7365","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7365"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7366,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7365\/revisions\/7366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}