{"id":7411,"date":"2025-06-23T16:51:40","date_gmt":"2025-06-23T16:51:40","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7411"},"modified":"2025-06-23T18:56:34","modified_gmt":"2025-06-23T18:56:34","slug":"7411","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/06\/23\/7411\/","title":{"rendered":"Engin ur\u00f0u kaun"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 <em>mbl.is<\/em> \u00ed dag um sprengingu \u00ed Malm\u00f6 \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/23555\">segir<\/a>: \u201eEngin ur\u00f0u kaun \u00e1 \u00edb\u00faum hverfisins vi\u00f0 sprenginguna.\u201c \u00c9g hef s\u00e9\u00f0 \u00e1 Facebook, b\u00e6\u00f0i \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c og v\u00ed\u00f0ar, a\u00f0 \u00feessi setning hefur vaki\u00f0 spurningar hj\u00e1 f\u00f3lki \u2013 or\u00f0ar\u00f6\u00f0in er fremur \u00f3venjuleg en einkum er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 or\u00f0i\u00f0 <em>kaun <\/em>sem vefst fyrir f\u00f3lki enda er \u00fea\u00f0 ekki \u00fdkja algengt. Or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/23555\">sk\u00fdrt<\/a> 's\u00e1r' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og \u00fev\u00ed m\u00e6tti vir\u00f0ast e\u00f0lilegt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi, en vi\u00f0 n\u00e1nari athugun kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 s\u00fa notkun er \u00ed meira lagi vafas\u00f6m. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er <em>kaun <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/8706\">sk\u00fdrt<\/a> 'k\u00fdli, s\u00e1r, graftrarhr\u00fa\u00f0ur'. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'hr\u00fa\u00f0ur', 'skeina', 'k\u00fdli, s\u00e1r', me\u00f0 d\u00e6minu <em>kaunum hla\u00f0inn<\/em>. S\u00f6mu <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/236398\">sk\u00fdringar<\/a> eru \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/250021\">d\u00e6mum<\/a> um or\u00f0i\u00f0 \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 nota\u00f0 um s\u00e1r e\u00f0a k\u00fdli sem orsakast af s\u00fdkingum e\u00f0a sj\u00fakd\u00f3mum, e\u00f0a \u00fe\u00e1 af kali. \u00cd <em>Riti \u00feess konunglega \u00edslenzka L\u00e6rd\u00f3mslistaf\u00e9lags <\/em>1790 segir: \u201eKaun er eitt h\u00f6fu\u00f0nafn b\u00e6\u00f0i yfir lukta og opna sulli\u201c og \u201eKaun telst og bl\u00e1tt fram um flest\u00f6ll \u00fatbrot \u00e1 h\u00fa\u00f0inni\u201c. Einnig er tala\u00f0 um \u201ekaun \u00fea\u00f0 er vogur er inn\u00ed\u201c \u2013 <em>vogur <\/em>er 'gr\u00f6ftur' \u00feannig a\u00f0 \u00fearna er \u00e1tt vi\u00f0 k\u00fdli. \u00cd <em>L\u00e6kningab\u00f3k handa al\u00fe\u00fd\u00f0u <\/em>eftir J\u00f3nas J\u00f3nassen fr\u00e1 1884 segir: \u201eKaun nefnast \u00feau s\u00e1r, sem gr\u00f6ptur e\u00f0a graptrarvilsa rennur \u00far og sem fremur vilja jeta um sig og st\u00e6kka en holdfyllast og gr\u00e6\u00f0ast.\u201c \u00cd notkunard\u00e6mi \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>segir: \u201e<em>eg var hj\u00e1 honum langa t\u00edma, me\u00f0an eg ger\u00f0i vi\u00f0 kaunin (kals\u00e1rin)<\/em>\u201c.<\/p>\n<p>\u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li er or\u00f0i\u00f0 <em>kaun<\/em> langoftast nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>koma vi\u00f0 kaunin \u00e1 einhverjum <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/23555\">merkir<\/a> 'nefna \u00fea\u00f0 sem er vi\u00f0kv\u00e6mast hj\u00e1 einhverjum', 'koma vi\u00f0 aumu blettina \u00e1 einhverjum'. Einnig er \u00fea\u00f0 nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>bl\u00e1sa \u00ed kaun <\/em>\u00ed merkingunni 'bl\u00e1sa \u00ed l\u00fakur s\u00e9r, anda \u00e1 g\u00f3mana \u00e1 krepptum h\u00f6ndum til a\u00f0 verma \u00fe\u00e1' en \u00fear er uppruninn sennilega annar <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/8707\">samkv\u00e6mt<\/a> <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em>. En \u00fe\u00f3tt <em>kaun<\/em> geti vissulega merkt 's\u00e1r' eru \u00fea\u00f0 a\u00f0eins s\u00e1r af \u00e1kve\u00f0nu tagi eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki hef\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 um s\u00e1r sem orsakast af ytri a\u00f0st\u00e6\u00f0um eins og sprengingum, slysum, l\u00edkams\u00e1r\u00e1sum e\u00f0a einhverju sl\u00edku. \u00deess vegna ver\u00f0ur a\u00f0 telja a\u00f0 notkun or\u00f0sins \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt s\u00e9 \u00ed \u00f3samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00edslenska m\u00e1lhef\u00f0 og \u00fev\u00ed r\u00f6ng.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 mbl.is \u00ed dag um sprengingu \u00ed Malm\u00f6 \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 segir: \u201eEngin ur\u00f0u kaun \u00e1 \u00edb\u00faum hverfisins vi\u00f0 sprenginguna.\u201c \u00c9g hef s\u00e9\u00f0 \u00e1 Facebook, b\u00e6\u00f0i \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c og v\u00ed\u00f0ar, a\u00f0 \u00feessi setning hefur vaki\u00f0 spurningar hj\u00e1 f\u00f3lki \u2013 or\u00f0ar\u00f6\u00f0in er fremur \u00f3venjuleg en einkum er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 or\u00f0i\u00f0 kaun sem vefst fyrir f\u00f3lki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7411","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7411"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7416,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7411\/revisions\/7416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}