{"id":7425,"date":"2025-06-26T09:14:56","date_gmt":"2025-06-26T09:14:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7425"},"modified":"2025-06-26T09:14:56","modified_gmt":"2025-06-26T09:14:56","slug":"hun-skaut-i-slanna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/06\/26\/hun-skaut-i-slanna\/","title":{"rendered":"H\u00fan skaut \u00ed sl\u00e1nna"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir fimm \u00e1rum skrifa\u00f0i \u00e9g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/07\/21\/gongum-yfir-brunna\/\">pistil<\/a> (sem birtist svol\u00edti\u00f0 breyttur \u00ed b\u00f3kinni <em>Alls konar \u00edslenska<\/em>) um frambur\u00f0 or\u00f0\u00admynda eins og <em>\u00e1na<\/em>, <em>br\u00fana<\/em>, <em>fr\u00fana<\/em>, <em>kl\u00f3na<\/em>, <em>k\u00fana<\/em>, <em>sl\u00e1na<\/em>, <em>sp\u00e1na<\/em>, <em>t\u00e1na<\/em>, <em>\u00fer\u00e1na<\/em> (\u00feolfall eint\u00f6lu me\u00f0 greini af <em>\u00e1 <\/em>\/ <em>\u00e6r<\/em>, <em>br\u00fa<\/em>, <em>fr\u00fa<\/em>, <em>kl\u00f3<\/em>, <em>k\u00fdr<\/em>, <em>sl\u00e1<\/em>, <em>sp\u00e1<\/em>, <em>t\u00e1<\/em>, <em>\u00fer\u00e1<\/em>), <em>sk\u00f3na<\/em> (\u00feolfall fleirt\u00f6lu me\u00f0 greini af <em>sk\u00f3r<\/em>) og fleiri or\u00f0mynda me\u00f0 <em>n<\/em> \u00e1 eftir <em>\u00e1<\/em>, <em>\u00f3<\/em> e\u00f0a <em>\u00fa<\/em>. \u00deessar or\u00f0\u00admynd\u00adir eru oft bornar fram me\u00f0 stuttu s\u00e9r\u00adhlj\u00f3\u00f0i \u00ed sta\u00f0 langs, eins og <em>n<\/em>-i\u00f0 v\u00e6ri tv\u00edrita\u00f0 \u2013 sagt <em>fara yfir \u00e1nna<\/em>, <em>hlusta \u00e1 sp\u00e1nna<\/em>, <em>missa tr\u00fanna<\/em>, <em>fara \u00ed sk\u00f3nna<\/em> o.s.frv. \u201eEnginn vandi er a\u00f0 venja sig af \u00feessu\u201c segir \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson \u00ed b\u00f3kinni <em>\u00cdslenskt m\u00e1lfar<\/em>, en \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist samt hafa gengi\u00f0 illa a\u00f0 venja \u00fej\u00f3\u00f0ina af \u00feessum frambur\u00f0i sem G\u00edsli J\u00f3nsson ama\u00f0ist margoft vi\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1ttum s\u00ednum \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd fyrri pistli m\u00ednum nefndi \u00e9g a\u00f0 elstu ritm\u00e1lsd\u00e6mi sem vitnu\u00f0u um \u00feennan frambur\u00f0 v\u00e6ru s\u00ed\u00f0an um 1930 en \u00feeim f\u00e6ri sm\u00e1tt og sm\u00e1tt fj\u00f6lgandi \u00e1 fimmta og sj\u00f6tta \u00e1ratugnum. En \u00e9g benti einnig \u00e1 a\u00f0 \u00fear sem flestir textar \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> v\u00e6ru pr\u00f3farkalesnir v\u00e6ri vart vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00faast a\u00f0 \u00fear v\u00e6ru m\u00f6rg d\u00e6mi, en s\u00e1 fj\u00f6ldi sem \u00fe\u00f3 fyndist \u00fear benti til \u00feess a\u00f0 umr\u00e6ddur frambur\u00f0ur hef\u00f0i lengi veri\u00f0 allt\u00ed\u00f0ur \u2013 v\u00e6ntanlega talsvert algengari en d\u00e6mafj\u00f6ldi \u00e1 prenti bendir til. S\u00ed\u00f0an \u00feessi pistill var skrifa\u00f0ur hafa textar af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum b\u00e6st vi\u00f0 <em>Risam\u00e1lheildina <\/em>og me\u00f0 \u00feeim miklar uppl\u00fdsingar um notkun \u00feessa frambur\u00f0ar \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i samt\u00edmans sem benda til \u00feess a\u00f0 t\u00ed\u00f0ni hans s\u00e9 \u00fear mj\u00f6g mikil \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 nokku\u00f0 misj\u00f6fn eftir or\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00cd samf\u00e9lagsmi\u00f0lahluta <em>Risam\u00e1lheildarinnar <\/em>eru t.d. 890 d\u00e6mi um <em>yfir<\/em>\/<em>vi\u00f0<\/em>\/<em>undir br\u00fa<strong>n<\/strong>a <\/em>en 456 um <em>yfir<\/em>\/<em>vi\u00f0<\/em>\/<em>undir br\u00fa<strong>nn<\/strong>a<\/em>; 453 d\u00e6mi um <em>yfir<\/em>\/<em>vi\u00f0 \u00e1<strong>n<\/strong>a <\/em>en 203 um <em>yfir<\/em>\/<em>vi\u00f0 \u00e1<strong>nn<\/strong>a<\/em>; 2369 um <em>tr\u00fa<strong>n<\/strong>a <\/em>en 1406 um <em>tr\u00fa<strong>nn<\/strong>a<\/em>; 220 um <em>ve\u00f0ursp\u00e1<strong>n<\/strong>a <\/em>en 123 um <em>ve\u00f0ursp\u00e1<strong>nn<\/strong>a<\/em>. \u00cd \u00feessum d\u00e6mum eru myndir me\u00f0 tv\u00edritu\u00f0u <em>nn <\/em>\u00fev\u00ed h\u00e1lfdr\u00e6ttingar e\u00f0a meira \u00e1 vi\u00f0 hinar vi\u00f0urkenndu myndir me\u00f0 einu <em>n<\/em>. Eitt or\u00f0, <em>sl\u00e1<\/em>, sker sig \u00fe\u00f3 alveg \u00far a\u00f0 \u00feessu leyti \u2013 117 d\u00e6mi eru um sambandi\u00f0 <em>\u00ed sl\u00e1<strong>n<\/strong>a <\/em>en 235 um <em>\u00ed sl\u00e1<strong>nn<\/strong>a<\/em>. \u00dea\u00f0 er l\u00edka eina d\u00e6mi sem \u00e9g finn um a\u00f0 t\u00ed\u00f0ni \u201er\u00f6ngu\u201c myndarinnar slagi h\u00e1tt upp \u00ed t\u00ed\u00f0ni \u00feeirrar \u201er\u00e9ttu\u201c \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>allri, ekki bara \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u2013 \u00fea\u00f0 eru 1997 d\u00e6mi um <em>\u00ed sl\u00e1<strong>n<\/strong>a <\/em>en 1802 um <em>\u00ed sl\u00e1<strong>nn<\/strong>a<\/em>. Hins vegar eru 1145 d\u00e6mi um <em>\u00ed sk\u00f3<strong>n<\/strong>a <\/em>en bara 157 um <em>\u00ed sk\u00f3<strong>nn<\/strong>a<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 \u00ed hinni vi\u00f0urkenndu stafsetningu umr\u00e6ddra or\u00f0mynda er alltaf bara eitt <em>n<\/em>. Tr\u00falegt er a\u00f0 nokkur fj\u00f6ldi \u00feeirra sem bera or\u00f0in fram me\u00f0 stuttu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i og l\u00f6ngu <em>n<\/em> kunni stafsetningarreglurnar og skrifi or\u00f0in \u00fev\u00ed me\u00f0 einu <em>n<\/em> \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00edmi ekki vi\u00f0 frambur\u00f0 \u00feeirra \u2013 svona eins og f\u00f3lk skrifar oftast <em>langur <\/em>en ekki <em>l\u00e1ngur <\/em>\u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefndi rith\u00e1tturinn samr\u00e6mist frambur\u00f0i flestra. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed nokku\u00f0 \u00f6ruggt a\u00f0 ritmyndir, jafnvel \u00far textum me\u00f0 \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i, s\u00fdna l\u00e6gri t\u00ed\u00f0ni umr\u00e6dds frambur\u00f0ar en raunin er. M\u00e9r s\u00fdnist allt benda til \u00feess a\u00f0 meirihluti notenda samf\u00e9lagsmi\u00f0la \u2013 sem eru einkum yngra f\u00f3lk \u2013 hafi \u00feennan frambur\u00f0 og hann ver\u00f0i \u00fev\u00ed flj\u00f3tlega meirihlutaframbur\u00f0ur m\u00e1lsins.<\/p>\n<p>\u00cd fyrri pistli m\u00ednum nefndi \u00e9g tv\u00e6r hugsanlegar \u00e1st\u00e6\u00f0ur fyrir \u00feessum frambur\u00f0i \u2013 annars vegar \u00e1hrif fr\u00e1 \u00fe\u00e1gufallinu <em>\u00e1nni<\/em>, <em>br\u00fanni<\/em>, <em>sl\u00e1nni<\/em>,<em> tr\u00fanni <\/em>o.s.frv. \u00fear sem s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 er alltaf stutt en <em>n<\/em>-i\u00f0 langt. Hins vegar nefndi \u00e9g a\u00f0 um g\u00e6ti veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fatv\u00edkkun \u00e1 lengingu samhlj\u00f3\u00f0a og me\u00f0fylgjandi styttingu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0s \u00e1 eftir <em>\u00e1<\/em>, <em>\u00f3<\/em>, <em>\u00fa <\/em>\u2013<em> r <\/em>og <em>t <\/em>hafa lengst \u00ed or\u00f0myndum eins og <em>h\u00e1-rri<\/em>, <em>mj\u00f3-rri<\/em>, <em>tr\u00fa-rri <\/em>(og <em>fleirri<\/em> sem er ekki vi\u00f0urkennt) og svo <em>h\u00e1-tt<\/em>, <em>mj\u00f3-tt<\/em>, <em>tr\u00fa-tt<\/em>. \u00cd \u00feessu sambandi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed f\u00e6reysku, sem \u00fear sem margar m\u00e1lbreytingar eru hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar breytingum \u00ed \u00edslensku en ver\u00f0a oftast fyrr, er \u00feolfall fleirt\u00f6lu af \u00f6llum umr\u00e6ddum or\u00f0um me\u00f0 <em>nn<\/em> \u2013 <em>\u00e1nna<\/em>, <em>br\u00fanna<\/em>, <em>sp\u00e1nna<\/em>, <em>tr\u00fanna<\/em> o.s.frv. Stundum er sagt a\u00f0 f\u00e6reyska s\u00e9 \u00edslenska framt\u00ed\u00f0arinnar.<\/p>\n<p>M\u00e9r finnst \u00fev\u00ed m\u00e1l til komi\u00f0 a\u00f0 taka \u00feennan frambur\u00f0 \u00ed s\u00e1tt \u2013 lokaor\u00f0 m\u00edn \u00ed fyrri pistli um \u00feetta efni eru enn \u00ed fullu gildi: \u201eM\u00f6rgum finnst umr\u00e6ddar myndir lj\u00f3tar \u2013 sem er nokku\u00f0 s\u00e9rkennilegt \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 allt eru \u00feetta frambur\u00f0ar\u00admynd\u00adir sem eru vi\u00f0urkenndar \u00ed m\u00e1linu, bara sem a\u00f0rar beyg\u00ading\u00adar\u00admyndir en h\u00e9r er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En flest kunnum vi\u00f0 best vi\u00f0 m\u00e1li\u00f0 eins og vi\u00f0 l\u00e6r\u00f0um \u00fea\u00f0 \u2013 e\u00f0a eins og vi\u00f0 l\u00e6r\u00f0um a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 og \u00f6mumst \u00feess vegna vi\u00f0 breyt\u00ading\u00adum sem okkur finnst \u00f3\u00fearfar. \u00dea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lileg til\u00adfinn\u00ading, en \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00feessi frambur\u00f0ur \u00e1 s\u00e9r aldarlanga s\u00f6gu, er mj\u00f6g \u00fat\u00adbreidd\u00adur, er hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur breyt\u00ading\u00adum sem \u00e1\u00f0ur hafa or\u00f0i\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og eru fullkomlega vi\u00f0ur\u00adkenndar, og veldur eng\u00adum ruglingi, \u00fe\u00e1 tel \u00e9g hann engin m\u00e1lspj\u00f6ll.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir fimm \u00e1rum skrifa\u00f0i \u00e9g pistil (sem birtist svol\u00edti\u00f0 breyttur \u00ed b\u00f3kinni Alls konar \u00edslenska) um frambur\u00f0 or\u00f0\u00admynda eins og \u00e1na, br\u00fana, fr\u00fana, kl\u00f3na, k\u00fana, sl\u00e1na, sp\u00e1na, t\u00e1na, \u00fer\u00e1na (\u00feolfall eint\u00f6lu me\u00f0 greini af \u00e1 \/ \u00e6r, br\u00fa, fr\u00fa, kl\u00f3, k\u00fdr, sl\u00e1, sp\u00e1, t\u00e1, \u00fer\u00e1), sk\u00f3na (\u00feolfall fleirt\u00f6lu me\u00f0 greini af sk\u00f3r) og fleiri or\u00f0mynda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7425","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7425"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7426,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7425\/revisions\/7426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}