{"id":7433,"date":"2025-07-04T16:28:10","date_gmt":"2025-07-04T16:28:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7433"},"modified":"2025-07-04T16:28:10","modified_gmt":"2025-07-04T16:28:10","slug":"hvad-gerdist-i-mars-1997","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/07\/04\/hvad-gerdist-i-mars-1997\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 ger\u00f0ist \u00ed mars 1997?"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 forsetningarnar <em>\u00ed <\/em>og <em>\u00e1 <\/em>eru mj\u00f6g oft nota\u00f0ar me\u00f0 sta\u00f0aheitum e\u00f0a or\u00f0um sem t\u00e1kna einhvers konar sta\u00f0setningu \u2013 \u00f6rnefnum, heitum e\u00f0a n\u00famerum h\u00fasa, stofnanaheitum o.s.frv. Oft er erfitt a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 hvers vegna \u00f6nnur forsetningin er notu\u00f0 fremur en hin og i\u00f0ulega eru mismunandi forsetningar nota\u00f0ar me\u00f0 or\u00f0um sem vir\u00f0ast hli\u00f0st\u00e6\u00f0 \u2013 \u00feekkt d\u00e6mi eru <em>\u00ed Reykjav\u00edk<\/em> en <em>\u00e1 H\u00fasav\u00edk<\/em>, <em>\u00ed Borgarnesi<\/em> en <em>\u00e1 Akranesi<\/em>, <em>\u00ed K\u00f3pavogi <\/em>en <em>\u00e1 Dj\u00fapavogi<\/em>, o.m.fl. Stundum eru b\u00e1\u00f0ar forsetningar nota\u00f0ar me\u00f0 sama or\u00f0i en \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2702284?iabr=on#page\/n13\/mode\/1up\/\">mismunandi merkingu<\/a> \u2013 <em>\u00ed Siglufir\u00f0i <\/em>v\u00edsar fremur til fjar\u00f0arins en <em>\u00e1 Siglufir\u00f0i<\/em> til kaupsta\u00f0arins. Stundum eru b\u00e1\u00f0ar forsetningar nota\u00f0ar \u00e1n \u00feess a\u00f0 merkingarmunur s\u00e9 \u00e1, en hugsanlega m\u00e1ll\u00fdskumunur af einhverju tagi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 h\u00e6gt a\u00f0 finna \u00fdmsar \u00feumalfingursreglur um notkun forsetninganna en flestar eiga \u00fe\u00e6r s\u00e9r fj\u00f6lmargar undantekningar. En svo eru l\u00edka d\u00e6mi um a\u00f0 notkunin hafi breyst. Mj\u00f6g \u00e1hugavert d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 var nefnt \u00ed innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed g\u00e6r. \u00dear var bent \u00e1 a\u00f0 \u00e1\u00f0ur hef\u00f0i forsetningin <em>\u00ed <\/em>oft veri\u00f0 notu\u00f0 me\u00f0 heitum eins og <em>Landsp\u00edtalinn <\/em>og <em>Borgarsp\u00edtalinn<\/em>, t.d. <em>l\u00e9st \u00ed Landsp\u00edtalanum<\/em>. N\u00fa er hins vegar n\u00e6r alltaf notu\u00f0 forsetningin <em>\u00e1 <\/em>me\u00f0 \u00feessum heitum \u2013 og sama vir\u00f0ist gilda um \u00f6nnur hli\u00f0st\u00e6\u00f0 eins og <em>Fj\u00f3r\u00f0ungssj\u00fakrah\u00fasi\u00f0 <\/em>(<em>\u00e1 Akureyri <\/em>\/ <em>\u00e1 \u00cdsafir\u00f0i<\/em> \/ <em>\u00ed Neskaupsta\u00f0<\/em>). H\u00f6fundur innleggsins sag\u00f0i a\u00f0 \u00ed stuttri og \u00f3formlegri k\u00f6nnun \u00e1 \u00feessu \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>hef\u00f0i komi\u00f0 \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 <em>\u00ed <\/em>virtist a\u00f0 mestu hafa viki\u00f0 fyrir <em>\u00e1<\/em> stuttu eftir 1990.<\/p>\n<p>\u00c9g sko\u00f0a\u00f0i \u00feetta n\u00e1nar og var\u00f0 steinhissa \u00e1 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0unum. D\u00e6mi um <em>\u00ed <\/em>me\u00f0 <em>Land(s)sp\u00edtalanum<\/em>, <em>Borgarsp\u00edtalanum<\/em> og <em>Fj\u00f3r\u00f0ungssj\u00fakrah\u00fasinu <\/em>voru t\u00f6luvert fleiri en d\u00e6min um <em>\u00e1 <\/em>me\u00f0 s\u00f6mu or\u00f0um fram um 1990, \u00fe\u00f3tt heldur dr\u00e6gi saman me\u00f0 forsetningunum og \u00e1ri\u00f0 1996 v\u00e6ru d\u00e6min um <em>\u00ed <\/em>komin ni\u00f0ur \u00ed r\u00famlega 40% af heildarfj\u00f6lda d\u00e6ma. En \u00e1ri\u00f0 eftir, 1997, hrapar d\u00e6mafj\u00f6ldinn um <em>\u00ed <\/em>g\u00edfurlega \u2013 ni\u00f0ur \u00ed sj\u00f6 og h\u00e1lft pr\u00f3sent. \u00deessi breyting ver\u00f0ur ekki sm\u00e1tt og sm\u00e1tt yfir \u00e1ri\u00f0 \u2013 fj\u00f6ldi d\u00e6ma um <em>\u00ed <\/em>er svipa\u00f0ur og \u00e1\u00f0ur fyrstu tvo m\u00e1nu\u00f0ina, en \u00ed byrjun mars hverfa d\u00e6min n\u00e6r alveg og eru s\u00e1raf\u00e1 \u00fea\u00f0 sem eftir er \u00e1rsins 1997, og fer svo enn f\u00e6kkandi n\u00e6stu \u00e1r og eru komin ni\u00f0ur \u00ed eitt pr\u00f3sent af heildinni upp \u00far aldam\u00f3tum.<\/p>\n<p>\u00c9g held a\u00f0 \u00e9g hafi aldrei s\u00e9\u00f0 svona sn\u00f6gga breytingu \u00e1 nokkru m\u00e1lfarsatri\u00f0i \u2013 breytingu sem \u00fe\u00f3 vir\u00f0ist hafa gengi\u00f0 yfir \u00feegjandi og hlj\u00f3\u00f0alaust, \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur t\u00e6ki eftir henni, og \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur sk\u00fdring s\u00e9 sj\u00e1anleg. N\u00fa er \u00feetta au\u00f0vita\u00f0 breyting \u00e1 ritm\u00e1li, n\u00e1nar tilteki\u00f0 m\u00e1li bla\u00f0a og t\u00edmarita, og vi\u00f0 h\u00f6fum enga m\u00f6guleika \u00e1 a\u00f0 kanna hvort talm\u00e1l breyttist \u00e1 sama h\u00e1tt \u00e1 svipu\u00f0um t\u00edma. Engar l\u00edkur eru samt \u00e1 \u00f6\u00f0ru en b\u00e6\u00f0i <em>\u00ed <\/em>og <em>\u00e1 <\/em>hafi veri\u00f0 algengt \u00ed talm\u00e1li \u00e1\u00f0ur fyrr og \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>\u00e1 <\/em>er n\u00fa einhaft \u00ed m\u00e1li flestra, en \u00f3l\u00edklegt er a\u00f0 breyting \u00e1 talm\u00e1linu hafi or\u00f0i\u00f0 jafn sn\u00f6gglega og \u00e1 ritm\u00e1linu. \u00c9g held a\u00f0 einhverjar ytri a\u00f0st\u00e6\u00f0ur hlj\u00f3ti a\u00f0 liggja a\u00f0 baki svo sn\u00f6ggri breytingu en veit ekki hverjar \u00fe\u00e6r g\u00e6tu veri\u00f0 \u2013 varla tilm\u00e6li fr\u00e1 <em>\u00cdslenskri m\u00e1lnefnd<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00feess geti\u00f0 til a\u00f0 skipt hef\u00f0i veri\u00f0 um pr\u00f3farkalesara, en \u00fea\u00f0 getur ekki veri\u00f0 sk\u00fdringin \u00fev\u00ed breytingin var\u00f0 ekki bara \u00ed einu bla\u00f0i heldur \u00f6llum a\u00f0 \u00fev\u00ed er best ver\u00f0ur s\u00e9\u00f0 \u2013 \u00fe\u00f3tt a\u00f0eins \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>og <em>DV <\/em>s\u00e9u d\u00e6mi svo m\u00f6rg a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 \u00e1 \u00feeim byggjandi. Einnig var nefnt \u00ed umr\u00e6\u00f0um a\u00f0 sumir kennarar um og upp \u00far mi\u00f0ri \u00f6ldinni hef\u00f0u tali\u00f0 <em>\u00ed sp\u00edtala <\/em>r\u00e9tt en <em>\u00e1 sp\u00edtala <\/em>m\u00e1lvillu, og \u00fev\u00ed kann a\u00f0 vera a\u00f0 <em>\u00ed sp\u00edtala <\/em>hafi lengi veri\u00f0 mun t\u00ed\u00f0ara \u00ed ritm\u00e1li en talm\u00e1li. En jafnframt kom \u00fear fram a\u00f0 <em>Morgunbla\u00f0i\u00f0 <\/em>hef\u00f0i lei\u00f0r\u00e9tt <em>\u00ed <\/em>\u00ed <em>\u00e1 <\/em>undir lok s\u00ed\u00f0ustu aldar. \u00d3tr\u00falegt er samt a\u00f0 lei\u00f0r\u00e9ttingar e\u00f0a breytingar \u00e1 \u00feeim hafi valdi\u00f0 svo sn\u00f6ggri breytingu. Ef einhverjum dettur einhver sk\u00fdring \u00ed hug, e\u00f0a veit um sk\u00fdringu, v\u00e6ri gaman a\u00f0 heyra af \u00fev\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 forsetningarnar \u00ed og \u00e1 eru mj\u00f6g oft nota\u00f0ar me\u00f0 sta\u00f0aheitum e\u00f0a or\u00f0um sem t\u00e1kna einhvers konar sta\u00f0setningu \u2013 \u00f6rnefnum, heitum e\u00f0a n\u00famerum h\u00fasa, stofnanaheitum o.s.frv. Oft er erfitt a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 hvers vegna \u00f6nnur forsetningin er notu\u00f0 fremur en hin og i\u00f0ulega eru mismunandi forsetningar nota\u00f0ar me\u00f0 or\u00f0um sem vir\u00f0ast [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7433","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7433"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7434,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7433\/revisions\/7434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}