{"id":7496,"date":"2025-08-04T14:11:39","date_gmt":"2025-08-04T14:11:39","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7496"},"modified":"2025-08-04T14:12:15","modified_gmt":"2025-08-04T14:12:15","slug":"nokkur-fa-og-faeitt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/04\/nokkur-fa-og-faeitt\/","title":{"rendered":"Nokkur f\u00e1 og f\u00e1eitt"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd grein fr\u00e1 1915 um \u00edslenskar m\u00e1ll\u00fdskur sem \u00e9g birti \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c um daginn rakst \u00e9g \u00e1 setninguna \u201eSkulu h\u00e9r gefnar nokkrar f\u00e1ar bendingar\u201c. Fleirtala \u00f3\u00e1kve\u00f0na fornafnsins <em>nokkur <\/em>er yfirleitt ekki nota\u00f0 me\u00f0 fleirt\u00f6lu l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>f\u00e1r <\/em>\u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, en m\u00e9r datt \u00ed hug a\u00f0 athuga hvort \u00feetta v\u00e6ri einsd\u00e6mi. \u00cd lj\u00f3s kom a\u00f0 \u00feetta samband t\u00ed\u00f0ka\u00f0ist nokku\u00f0 \u00e1\u00f0ur fyrr. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g fann er \u00ed <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum <\/em>1850: \u201e\u00fe\u00e1 er \u00e6tla\u00f0 til a\u00f0 leigurnar ver\u00f0i haf\u00f0ar [\u2026] til a\u00f0 b\u00e6ta kj\u00f6r nokkurra f\u00e1rra presta.\u201c \u00cd <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum <\/em>1852 segir: \u201eH\u00fan [\u2026] drepur ein\u00fangis nokkrar f\u00e1ar kindur \u00e1 sumum b\u00e6jum.\u201c \u00cd<em> \u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1875 segir: \u201e\u00cd \u00fej\u00f3\u00f0\u00feinginu var l\u00edtill flokkur, e\u00f0a heldur nokkrir f\u00e1ir menn.\u201c \u00cd <em>Skuld <\/em>1878 segir: \u201eV\u00e9r h\u00f6fum nokkur f\u00e1 kv\u00e6\u00f0i eftir \u00deorstein.\u201c<\/p>\n<p>\u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru alls yfir tv\u00f6 hundru\u00f0 d\u00e6mi um \u00feetta samband, flest fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ari hluta n\u00edtj\u00e1ndu aldar og fyrstu \u00e1ratugum \u00feeirrar tuttugustu. Um 1960 vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 a\u00f0 mestu horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu \u00fe\u00f3tt \u00fev\u00ed breg\u00f0i fyrir st\u00f6ku sinnum eftir \u00fea\u00f0, t.d. \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1995: \u201eM\u00e9r er lj\u00faft a\u00f0 minnast me\u00f0 nokkrum f\u00e1um or\u00f0um m\u00edns k\u00e6ra br\u00f3\u00f0ur.\u201c \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru a\u00f0eins um tuttugu d\u00e6mi um sambandi\u00f0 fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. \u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta samband er komi\u00f0 af <em>nogle f\u00e5 <\/em>\u00ed d\u00f6nsku sem er nota\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt. \u00cd \u00edslensku h\u00f6fum vi\u00f0 hins vegar or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00e1einir <\/em>til a\u00f0 nota \u00ed \u00feessari merkingu. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er mun eldra \u00ed m\u00e1linu en sambandi\u00f0 <em>nokkrir f\u00e1ir<\/em>, kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li, og hefur n\u00fa a\u00f0 mestu \u00fatr\u00fdmt hinu dansk\u00e6tta\u00f0a sambandi.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00e1einir <\/em>er or\u00f0i\u00f0 til vi\u00f0 samruna l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>f\u00e1r<\/em> og t\u00f6luor\u00f0sins e\u00f0a \u00f3\u00e1kve\u00f0na fornafnsins <em>einn<\/em>. \u00dea\u00f0 er oft greint sem \u00f3\u00e1kve\u00f0i\u00f0 fornafn en eins og <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/beygingarmynd\/f%C3%A1einir\">bent er \u00e1<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em> er e\u00f0lilegt a\u00f0 greina \u00fea\u00f0 sem l\u00fdsingaror\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veika beygingu, t.d. <em>\u00feessir f\u00e1u menn<\/em>. \u00cd <em>Beygingarl\u00fdsingunni <\/em>og flestum or\u00f0ab\u00f3kum er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0eins gefi\u00f0 upp \u00ed fleirt\u00f6lu sem m\u00e1 teljast e\u00f0lilegt af merkingarlegum \u00e1st\u00e6\u00f0um \u00fe\u00f3tt reyndar v\u00e6ri alveg h\u00e6gt a\u00f0 hugsa s\u00e9r a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri nota\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu \u00ed \u00e1kve\u00f0nu samhengi, r\u00e9tt eins og <em>sumur <\/em>og <em>margur<\/em>. Vi\u00f0 segjum <em>margur ma\u00f0urinn<\/em>, og \u00fev\u00ed ekki *<em>f\u00e1einn ma\u00f0urinn<\/em>? Sl\u00edk d\u00e6mi vir\u00f0ast \u00fe\u00f3 ekki koma fyrir, en hins vegar m\u00e1 finna sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum um hvorugkynsmyndina <em>f\u00e1eitt<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Stefni <\/em>1981 segir: \u201e\u00fea\u00f0 er jafnvel talinn l\u00faxus a\u00f0 tefla, vei\u00f0a, spila bor\u00f0tennis og handknattleik svo f\u00e1eitt s\u00e9 nefnt.\u201c \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1994 segir: \u201eSvo liti\u00f0 s\u00e9 \u00e1 f\u00e1eitt \u00fea\u00f0 sem magnar hlj\u00f3m kv\u00e6\u00f0isins.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1994 segir: \u201e\u00de\u00f3 m\u00e1 nefna f\u00e1eitt.\u201c \u00cd <em>mbl.is <\/em>2019 segir: \u201eMe\u00f0al \u00feess sem fylgir me\u00f0 \u00ed kaupunum er a\u00f0gangur a\u00f0 [\u2026] l\u00edkamsr\u00e6kt svo f\u00e1eitt s\u00e9 nefnt.\u201c \u00c1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>2019 segir: \u201e\u00deetta er bara f\u00e1eitt af m\u00f6rgu sem \u00e9g g\u00e6ti nefnt.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2020 segir: \u201eAuk \u00feess er gufuba\u00f0, leikjaherbergi og \u00ed\u00fer\u00f3ttaa\u00f0sta\u00f0a svo f\u00e1eitt s\u00e9 nefnt.\u201c \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru 25 d\u00e6mi um <em>f\u00e1eitt<\/em>, n\u00e6r \u00f6ll \u00ed sambandinu <em>svo f\u00e1eitt s\u00e9 nefnt <\/em>\u00fear sem venja er a\u00f0 hafa tv\u00f6 or\u00f0 \u2013 <em>svo f\u00e1tt eitt s\u00e9 nefnt<\/em>. En \u00e9g s\u00e9 ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota \u00feessa mynd og finnst h\u00fan hlj\u00f3ma alveg e\u00f0lilega.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd grein fr\u00e1 1915 um \u00edslenskar m\u00e1ll\u00fdskur sem \u00e9g birti \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c um daginn rakst \u00e9g \u00e1 setninguna \u201eSkulu h\u00e9r gefnar nokkrar f\u00e1ar bendingar\u201c. Fleirtala \u00f3\u00e1kve\u00f0na fornafnsins nokkur er yfirleitt ekki nota\u00f0 me\u00f0 fleirt\u00f6lu l\u00fdsingaror\u00f0sins f\u00e1r \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, en m\u00e9r datt \u00ed hug a\u00f0 athuga hvort \u00feetta v\u00e6ri einsd\u00e6mi. \u00cd lj\u00f3s kom a\u00f0 \u00feetta samband [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7496","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7496","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7496"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7496\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7498,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7496\/revisions\/7498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}