{"id":7526,"date":"2025-08-12T09:08:10","date_gmt":"2025-08-12T09:08:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7526"},"modified":"2025-08-12T09:12:50","modified_gmt":"2025-08-12T09:12:50","slug":"thad-dimmadi-af-nott","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/12\/thad-dimmadi-af-nott\/","title":{"rendered":"\u00deegar dimma\u00f0i af n\u00f3tt"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum \u00ed g\u00e6rkv\u00f6ldi af sk\u00f3gareldum \u00e1 N\u00fdfundnalandi var tala\u00f0 vi\u00f0 \u00edslenskan sl\u00f6kkvili\u00f0smann sem <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/sjonvarp\/spila\/frettir\/30762\/b0j8lf\/skogareldar-loga-vida\">sag\u00f0i<\/a> m.a.: \u201eum kv\u00f6ldi\u00f0 og \u00feegar \u00fea\u00f0 dimma\u00f0i og \u00ed morguns\u00e1ri\u00f0 \u00fe\u00e1 brann um \u00fe\u00fasund hektarar\u201c \u2013 nota\u00f0i sem s\u00e9 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina <em>dimma\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 hinnar venjulegu \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar <em>dimmdi<\/em>. \u00dea\u00f0 er eina myndin\u00a0 sem <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/434588\">gefin<\/a> er \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>og \u00ed uppskrift vi\u00f0talsins \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>var \u00feessu breytt \u00feannig a\u00f0 \u00fear <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2025-08-11-islenskur-adstodarslokkvistjori-berst-vid-skogarelda-450682\">stendur<\/a> <em>dimmdi<\/em>. \u00c9g hef aldrei \u00e1\u00f0ur rekist \u00e1 myndina <em>dimma\u00f0i<\/em>, en \u00fear sem m\u00e6landinn hefur b\u00fai\u00f0 erlendis \u00ed h\u00e1tt \u00ed \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r h\u00e9lt \u00e9g kannski fyrst a\u00f0 \u00feessa \u00f3venjulegu beygingu m\u00e6tti rekja til \u00feess a\u00f0 hann v\u00e6ri a\u00f0eins farinn a\u00f0 ry\u00f0ga \u00ed m\u00f3\u00f0urm\u00e1linu. En anna\u00f0 kom \u00ed lj\u00f3s \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 kanna m\u00e1li\u00f0 n\u00e1nar.<\/p>\n<p>Vissulega er \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0in <em>dimma\u00f0i <\/em>og l\u00fdsingarh\u00e1tturinn <em>dimma\u00f0 <\/em>sjaldg\u00e6ft, en \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru tv\u00f6 d\u00e6mi um <em>dimma\u00f0<\/em> og t\u00e6p \u00ferj\u00e1t\u00edu um <em>dimma\u00f0i<\/em>. \u00dea\u00f0 elsta er \u00ed <em>Austra <\/em>1898: \u201eum kv\u00f6ldi\u00f0 dimma\u00f0i yfir me\u00f0 \u00feoku.\u201c \u00a0\u00cd <em>Lj\u00f3svakanum <\/em>1924 segir: \u201eKv\u00f6ldskuggarnir f\u00e9llu n\u00fa yfir hana, og \u00f3\u00f0um dimma\u00f0i \u00ed herberginu hennar.\u201c \u00cd <em>Baldursbr\u00e1 <\/em>1940 segir: \u201e\u00dea\u00f0 dimma\u00f0i \u2013 kveld var komi\u00f0, og k\u00f3lna\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Ritm\u00e1lssafni<\/em> Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans eru <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/72605\/ordmynd\/dimma%C3%B0i\">sex d\u00e6mi<\/a> um <em>dimma\u00f0i<\/em>, \u00f6ll fr\u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld, \u00fe. \u00e1 m. \u201eN\u00fa dimma\u00f0i og h\u00f6f\u00f0u \u00feeir or\u00f0i\u00f0 \u00e1ttavilltir\u201c \u00far <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar<\/em>, og <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/72605\/ordmynd\/dimma%C3%B0\">tv\u00f6<\/a> um <em>dimma\u00f0<\/em>, b\u00e6\u00f0i \u00far verkum Halld\u00f3rs Laxness \u2013 anna\u00f0 er \u201e\u00dea\u00f0 gat ekki dimma\u00f0 meira \u00e1, minstakosti ekki um h\u00e1vori\u00f0\u201c \u00far <em>Innansveitarkroniku<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd venjulegri beygingu er <em>a <\/em>\u00ed <em>dimma <\/em>nafnh\u00e1ttarending og kemur \u00fev\u00ed a\u00f0eins fram \u00ed nafnh\u00e6ttinum en \u00ed \u00feessum d\u00e6mum er s\u00f6gnin hins vegar beyg\u00f0 eins og <em>a<\/em> s\u00e9 hluti stofns og eigi \u00fev\u00ed a\u00f0 haldast \u00ed \u00f6llum beygingarmyndum, eins og \u00fea\u00f0 gerir t.d. \u00ed <em>kalla<\/em>. \u00dev\u00ed m\u00e1 b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 finna einnig d\u00e6mi um n\u00fat\u00ed\u00f0armyndina <em>dimmar <\/em>(sbr. <em>kallar<\/em>) \u00ed sta\u00f0 <em>dimmir<\/em> \u00ed \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu eint\u00f6lu \u2013 vegna merkingar sagnarinnar kemur h\u00fan <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/434588\">varla fyrir<\/a> \u00ed \u00f6\u00f0rum pers\u00f3num. Sl\u00edk d\u00e6mi eru til. <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/72605\/ordmynd\/dimmar\">Tv\u00f6<\/a> eru \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni<\/em>, \u00fea\u00f0 eldra \u00far s\u00e1lmi fr\u00e1 sautj\u00e1ndu \u00f6ld eignu\u00f0um s\u00e9ra Stef\u00e1ni \u00d3lafssyni \u00ed Vallanesi: \u201eDimmar \u00ed heimi, Drottinn minn.\u201c F\u00e1ein d\u00e6mi eru l\u00edka \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, t.d. \u201e\u00deegar dimmar af n\u00f3tt m\u00f3tl\u00e6tisins\u201c \u00ed <em>Sameiningunni <\/em>1886 og \u201e\u00dea\u00f0 dimmar \u00ed lofti\u201c \u00ed <em>Aldam\u00f3tum <\/em>1891.<\/p>\n<p>En mun eldri d\u00e6mi m\u00e1 finna um \u00feessa beygingu sagnarinnar <em>dimma<\/em>. \u00cd se\u00f0lasafni <em>Ordbog over det norr\u00f8ne prosasprog<\/em> er samtals tuttugu og eitt <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o14526\">d\u00e6mi<\/a> um s\u00f6gnina \u2013 t\u00edu \u00feeirra eru \u00ed nafnh\u00e6tti \u00fear sem ekki s\u00e9st hvort <em>a<\/em> er hluti stofns e\u00f0a nafnh\u00e1ttarending, en \u00ed hinum \u00f6llum er <em>a <\/em>greinilega hluti stofns. \u00cd <em>Gu\u00f0mundar s\u00f6gu biskups<\/em>, handriti fr\u00e1 mi\u00f0ri fj\u00f3rt\u00e1ndu \u00f6ld, segir: \u201esj\u00e1 \u00feau hvorki jakann n\u00e9 barni\u00f0, enda dimma\u00f0i \u00fe\u00e1 af n\u00f3tt.\u201c \u00cd <em>\u00d3lafs s\u00f6gu Tryggvasonar<\/em>, handriti fr\u00e1 lokum fj\u00f3rt\u00e1ndu aldar, segir: \u201eEn er n\u00f3tt dimma\u00f0ist en dagur skemmdist.\u201c \u00cd <em>M\u00e1gus s\u00f6gu jarls<\/em>, handriti fr\u00e1 upphafi fimmt\u00e1ndu aldar, segir: \u201eN\u00fa ganga \u00feeir \u00fear til er dimmar\u201c (breytt \u00ed <em>dimmir <\/em>\u00ed \u00fatg\u00e1fu) \u00cd <em>H\u00e1var\u00f0ar s\u00f6gu \u00cdsfir\u00f0ings<\/em>, handriti fr\u00e1 sautj\u00e1ndu \u00f6ld, segir: \u201eVar \u00fe\u00e1 mj\u00f6g dimma\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 <em>dimma\u00f0i <\/em>er hin upphaflega \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 sagnarinnar sem vir\u00f0ist hafa lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1linu alla t\u00ed\u00f0, allt fr\u00e1 fornm\u00e1li til n\u00fat\u00edmans \u2013 \u00fear af g\u00f3\u00f0u l\u00edfi a.m.k. fram til loka n\u00edtj\u00e1ndu aldar. D\u00e6mi fr\u00e1 tuttugustu \u00f6ld eru vissulega f\u00e1, en dreifast nokku\u00f0 jafnt \u00e1 \u00f6ldina \u00feannig a\u00f0 varla er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 efast um a\u00f0 \u00feetta s\u00e9u \u00ed raun leifar af eldri beygingu frekar en tilviljanakennd fr\u00e1vik e\u00f0a villur \u00fe\u00f3tt vissulega s\u00e9 hugsanlegt a\u00f0 s\u00fa s\u00e9 raunin \u00ed einhverjum tilvikum. N\u00fdleg d\u00e6mi m\u00e1 l\u00edka finna um \u00feessa beygingu <em>dimma<\/em> \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er \u00e1 annan tug d\u00e6ma um hana, en \u00ed \u00feeim flestum er reyndar um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a n\u00fdja pers\u00f3nulega notkun sagnarinnar: \u201eA\u00f0 auki er gott a\u00f0 geta dimma\u00f0 \u00fe\u00e6r\u201c \u00e1 <em>mbl.is <\/em>2014; \u201eEinnig hvar vi\u00f0 viljum geta dimma\u00f0 l\u00fdsinguna\u201c \u00ed <em>Mannl\u00edfi <\/em>2018.<\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1944 f\u00e9kk svard\u00e1lkurinn \u201eP\u00f3sturinn\u201c \u00ed <em>Vikunni <\/em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4527285?iabr=on#page\/n1\/mode\/up\/\">spurninguna<\/a> \u201eViltu segja m\u00e9r, hvort s\u00e9 r\u00e9ttara a\u00f0 segja: \u201eMiki\u00f0 hefir dimma\u00f0 s\u00ed\u00f0an \u00e1\u00f0an,\u201c e\u00f0a \u201eMiki\u00f0 hefir dimmt s\u00ed\u00f0an \u00e1\u00f0an\u201c.\u201c P\u00f3sturinn svara\u00f0i: \u201eHi\u00f0 fyrra h\u00f6fum vi\u00f0 aldrei heyrt og \u00feykir \u00fev\u00ed \u00f3tr\u00falegt, a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti veri\u00f0 r\u00e9tt!\u201c En \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00feetta er upphafleg beyging sagnarinnar sem vir\u00f0ist hafa lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1linu \u00f3sliti\u00f0 fr\u00e1 fornm\u00e1li finnst m\u00e9r engin lei\u00f0 a\u00f0 segja anna\u00f0 en <em>dimma\u00f0i<\/em> s\u00e9r r\u00e9tt m\u00e1l. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 var kannski e\u00f0lilegt a\u00f0 breyta \u00fev\u00ed \u00ed <em>dimmdi <\/em>\u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 flestir lesendur hef\u00f0u v\u00e6ntanlega tali\u00f0 a\u00f0 um villu v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En \u00feetta er skemmtilegt d\u00e6mi um hvernig gamlar beygingarmyndir geta lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1linu \u00f6ldum saman vi\u00f0 hli\u00f0 n\u00fdrri mynda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum \u00ed g\u00e6rkv\u00f6ldi af sk\u00f3gareldum \u00e1 N\u00fdfundnalandi var tala\u00f0 vi\u00f0 \u00edslenskan sl\u00f6kkvili\u00f0smann sem sag\u00f0i m.a.: \u201eum kv\u00f6ldi\u00f0 og \u00feegar \u00fea\u00f0 dimma\u00f0i og \u00ed morguns\u00e1ri\u00f0 \u00fe\u00e1 brann um \u00fe\u00fasund hektarar\u201c \u2013 nota\u00f0i sem s\u00e9 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina dimma\u00f0i \u00ed sta\u00f0 hinnar venjulegu \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar dimmdi. \u00dea\u00f0 er eina myndin\u00a0 sem gefin er \u00ed Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls og \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7526","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7526"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7529,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7526\/revisions\/7529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}