{"id":7536,"date":"2025-08-13T21:46:59","date_gmt":"2025-08-13T21:46:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7536"},"modified":"2025-08-13T21:46:59","modified_gmt":"2025-08-13T21:46:59","slug":"er-ambaga-ad-tala-um-morg-lid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/13\/er-ambaga-ad-tala-um-morg-lid\/","title":{"rendered":"Er ambaga a\u00f0 tala um m\u00f6rg li\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir r\u00famum sj\u00f6t\u00edu \u00e1rum, hausti\u00f0 1954, flutti Sveinbj\u00f6rn Sigurj\u00f3nsson magister \u00fatvarpserindi sem nefndist \u201e\u00cdslenzk tunga \u00ed \u00f6nnum dagsins\u201c. \u00deetta erindi \u201efjallar um efni, sem \u00f6llum \u00cdslendingum er hugst\u00e6tt, en um lei\u00f0 gamalt og n\u00fdtt vandam\u00e1l\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1100408?iabr=on#page\/n4\/mode\/1up\/\">segir<\/a> \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>\u00fear sem erindi\u00f0 var prenta\u00f0, enda segir bla\u00f0i\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi vaki\u00f0 \u201emikla athygli\u201c og bla\u00f0i\u00f0 hafi fengi\u00f0 \u201emargar \u00e1skoranir um a\u00f0 koma \u00fev\u00ed \u00e1 framf\u00e6ri vi\u00f0 lesendur s\u00edna\u201c. Eitt af \u00fev\u00ed sem teki\u00f0 er fyrir \u00ed erindinu eru \u201eamb\u00f6gur\u201c, me\u00f0al \u00feeirra hi\u00f0 s\u00edgilda vi\u00f0fangsefni \u201eeint\u00f6luor\u00f0\u201c svok\u00f6llu\u00f0 \u2013 or\u00f0 sem sumum finnst a\u00f0 a\u00f0eins eigi a\u00f0 nota \u00ed eint\u00f6lu en m\u00e1lnotendur hafa oft r\u00edka tilhneigingu til a\u00f0 nota \u00ed fleirt\u00f6lu. Um \u00feetta tekur Sveinbj\u00f6rn \u00ferj\u00fa \u00e1hugaver\u00f0 d\u00e6mi og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1100424?iabr=on#page\/n4\/mode\/1up\">segir<\/a>:<\/p>\n<p>\u201eStundum eru amb\u00f6gur endurteknar svo oft, a\u00f0 \u00far ver\u00f0ur <strong>m\u00e1lfarsbreyting<\/strong>, sem vonl\u00edti\u00f0 er a\u00f0 berjast gegn. Vil \u00e9g \u00ed \u00fev\u00ed sambandi minnast \u00e1 3 or\u00f0, sem algeng eru \u00ed fr\u00e1s\u00f6gnum og tilkynningum \u00ed\u00fer\u00f3ttamanna. \u00dea\u00f0 eru or\u00f0in <strong>li\u00f0<\/strong>, <strong>keppni<\/strong> og <strong>\u00e1rangur<\/strong>. \u00deessi or\u00f0 eru \u00ed e\u00f0li s\u00ednu <strong>eint\u00f6luor\u00f0<\/strong>, en heildst\u00e6\u00f0 eins og t.d. or\u00f0i\u00f0 <strong>f\u00f3lk<\/strong>. Svo hefur \u00feetta veri\u00f0 fr\u00e1 upphafi vega og \u00feannig voru \u00feau enn, er or\u00f0ab\u00f3k Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndals kom \u00fat 1923. En fyrir svo sem 2-3 \u00e1ratugum t\u00f3ku \u00ed\u00fer\u00f3ttamenn [...] upp \u00e1 \u00fev\u00ed fyrir einhverja handv\u00f6mm a\u00f0 nota umr\u00e6dd or\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu. \u00deetta er n\u00fa or\u00f0i\u00f0 svo algengt, a\u00f0 \u00far or\u00f0alista dagsins hef \u00e9g 3 d\u00e6mi, hvert \u00far s\u00ednu bla\u00f0i, um or\u00f0i\u00f0 <strong>li\u00f0<\/strong> \u00ed ft.: <strong>Li\u00f0in<\/strong>, sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed keppninni \u2013 b\u00e6\u00f0i <strong>li\u00f0in<\/strong> \u2013 hins vegar erfi\u00f0u\u00f0u <strong>leikmenn beggja li\u00f0a<\/strong>.\u201c<\/p>\n<p>Sveinbj\u00f6rn heldur \u00e1fram: \u201eHversu mj\u00f6g sem or\u00f0alag \u00feetta s\u00e6rir m\u00e1ltilfinningu okkar, sem komin erum yfir mi\u00f0jan aldur, og hvernig sem sk\u00f3larnir reyna a\u00f0 berjast gegn \u00fev\u00ed, vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 hafa n\u00e1\u00f0 sl\u00edkri festu \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li s\u00ed\u00f0ari \u00e1ra, a\u00f0 or\u00f0ab\u00f3karh\u00f6fundar n\u00e6stu kynsl\u00f3\u00f0ar ney\u00f0ist til a\u00f0 vi\u00f0urkenna fleirt\u00f6lu umr\u00e6ddra or\u00f0a.\u201c \u00dearna reyndist hann sannsp\u00e1r \u2013 og \u00fe\u00f3 ekki a\u00f0 \u00f6llu leyti. Fleirt\u00f6lubeyging or\u00f0anna <em>li\u00f0 <\/em>og <em>keppni <\/em>er gefin athugasemdalaust \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, sem og \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em> \u00fear sem <em>\u00e1rangur<\/em> er hins vegar a\u00f0eins \u00ed eint\u00f6lu. \u00de\u00f3 eru h\u00e1tt \u00ed tv\u00f6 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um fleirt\u00f6lumyndir or\u00f0sins \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1901, og \u00ed s\u00ed\u00f0ustu \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>er fleirtalan <em>\u00e1rangrar <\/em>reyndar gefin, en \u00fe\u00f3 innan sviga.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt Sveinbj\u00f6rn s\u00e9 andv\u00edgur m\u00e1lbreytingum er hann rauns\u00e6r a\u00f0 vissu marki \u2013 vi\u00f0urkennir a\u00f0 s\u00e9u \u201eamb\u00f6gur\u201c endurteknar n\u00f3gu oft ver\u00f0i \u00far \u00fev\u00ed m\u00e1lbreyting \u201esem vonl\u00edti\u00f0 er a\u00f0 berjast gegn\u201c. \u00deannig ver\u00f0a m\u00e1lbreytingar einmitt \u2013 hefjast sem fr\u00e1vik fr\u00e1 hef\u00f0bundnu m\u00e1li en ef \u00fe\u00e6r n\u00e1 festu \u00ed m\u00e1linu ver\u00f0ur ni\u00f0ursta\u00f0an \u00e1 endanum \u201er\u00e9tt m\u00e1l\u201c \u2013 m\u00e1lbreytingar sem ver\u00f0ur a\u00f0 vi\u00f0urkenna, enda \u00fe\u00f3tt \u00feessar n\u00fdjungar s\u00e6ri m\u00e1ltilfinningu \u00feeirra sem komin eru yfir mi\u00f0jan aldur. Svona hefur \u00feetta alltaf gengi\u00f0 \u2013 eldri kynsl\u00f3\u00f0in er s\u00edfellt a\u00f0 amast vi\u00f0 n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li yngri kynsl\u00f3\u00f0a en gleymir, e\u00f0a \u00e1ttar sig ekki \u00e1, a\u00f0 h\u00fan var sj\u00e1lf einu sinni yngri kynsl\u00f3\u00f0in sem t\u00f3k upp \u00fdmsar n\u00fdjungar sem kynsl\u00f3\u00f0 foreldra hennar kalla\u00f0i \u201eamb\u00f6gur\u201c og s\u00e6r\u00f0i m\u00e1ltilfinningu hennar.<\/p>\n<p>Hve m\u00f6rg ykkar vissu til d\u00e6mis a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 talin \u201eambaga\u201c a\u00f0 tala um <em>b\u00e6\u00f0i li\u00f0in<\/em> og <em>m\u00f6rg li\u00f0<\/em> \u2013 og hverjum dettur \u00ed hug a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9u einhver m\u00e1lspj\u00f6ll a\u00f0 \u00fev\u00ed? \u00c9g er or\u00f0inn sj\u00f6tugur og hef lagt mig eftir a\u00f0 lesa skrif um m\u00e1lfar og m\u00e1lv\u00f6ndun en aldrei rekist \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur a\u00f0 amast s\u00e9 vi\u00f0 \u00feessari fleirt\u00f6lu. Hins vegar hef \u00e9g \u00f3tal sinnum s\u00e9\u00f0 og heyrt amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um <em>keppnir<\/em> en \u00e9g efast um a\u00f0 f\u00f3lk sem er f\u00e6tt \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu fj\u00f6rut\u00edu \u00e1rum kannist vi\u00f0 \u00fea\u00f0. Svona breytist m\u00e1li\u00f0 \u2013 vi\u00f0 ergjum okkur yfir breytingum sem vi\u00f0 ver\u00f0um vitni a\u00f0 en \u00fe\u00e6r breytingar sem vi\u00f0 h\u00f6fum ekki hugmynd um a\u00f0 hafi or\u00f0i\u00f0 eru margfalt fleiri og trufla okkur ekkert. \u00cdslenskan hefur lifa\u00f0 \u00fe\u00e6r af \u2013 og mun l\u00edka lifa af \u00fe\u00e6r sem n\u00fa eru \u00ed gangi. \u00dea\u00f0 er anna\u00f0 sem \u00f3gnar m\u00e1linu n\u00fa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir r\u00famum sj\u00f6t\u00edu \u00e1rum, hausti\u00f0 1954, flutti Sveinbj\u00f6rn Sigurj\u00f3nsson magister \u00fatvarpserindi sem nefndist \u201e\u00cdslenzk tunga \u00ed \u00f6nnum dagsins\u201c. \u00deetta erindi \u201efjallar um efni, sem \u00f6llum \u00cdslendingum er hugst\u00e6tt, en um lei\u00f0 gamalt og n\u00fdtt vandam\u00e1l\u201c segir \u00ed Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu \u00fear sem erindi\u00f0 var prenta\u00f0, enda segir bla\u00f0i\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi vaki\u00f0 \u201emikla athygli\u201c og bla\u00f0i\u00f0 hafi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7536","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7536","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7536"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7536\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7537,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7536\/revisions\/7537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7536"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7536"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7536"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}