{"id":7566,"date":"2025-08-20T14:28:43","date_gmt":"2025-08-20T14:28:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7566"},"modified":"2025-08-20T14:28:43","modified_gmt":"2025-08-20T14:28:43","slug":"eg-vinn-i-leikskola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/20\/eg-vinn-i-leikskola\/","title":{"rendered":"\u00c9g vinn \u00ed leiksk\u00f3la"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hefur oft veri\u00f0 fjalla\u00f0 um verkaskiptingu forsetninganna <em>\u00e1 <\/em>og <em>\u00ed <\/em>sem er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einf\u00f6ld og getur veri\u00f0 breytileg eftir or\u00f0um sem \u00fe\u00e6r st\u00fdra, landshlutum, aldursh\u00f3pum, t\u00edmabilum, og einstaklingsbundinni m\u00e1ltilfinningu. Me\u00f0al \u00feeirra or\u00f0a \u00fear sem \u00feetta er \u00e1 reiki er or\u00f0i\u00f0 <em>sk\u00f3li <\/em>og samsetningar af \u00fev\u00ed \u2013 <em>h\u00e1sk\u00f3li<\/em>, <em>framhaldssk\u00f3li<\/em>, <em>menntask\u00f3li<\/em>, <em>grunnsk\u00f3li<\/em> o.s.frv. \u00cd \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c var n\u00fdlega bent \u00e1 a\u00f0 vi\u00f0 notum yfirleitt <em>\u00ed<\/em> me\u00f0 \u00feessum nafnor\u00f0um og \u00fev\u00ed \u00e6tti einnig a\u00f0 segja <em>\u00ed leiksk\u00f3la <\/em>\u00fear sem leiksk\u00f3linn v\u00e6ri \u201evi\u00f0urkenndur sem fyrsta sk\u00f3lastig barnanna okkar\u201c. \u00c9g hef oft rekist \u00e1 svipa\u00f0ar \u00e1bendingar \u00e1\u00f0ur, og \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00feeim er vitanlega s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 er algengt a\u00f0 nota forsetninguna <em>\u00e1 <\/em>og segja <em>\u00e1 leiksk\u00f3la<\/em>. Er \u00fea\u00f0 rangt?<\/p>\n<p>Forsetningin <em>\u00e1 <\/em>var mun oftar notu\u00f0 me\u00f0 <em>sk\u00f3li<\/em> og samsetningum af \u00fev\u00ed \u00e1\u00f0ur fyrr en n\u00fa er. \u00c1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og fyrstu \u00e1ratugum \u00feeirrar tuttugustu vir\u00f0ist \u00e1l\u00edka oft hafa veri\u00f0 tala\u00f0 um a\u00f0 <em>ganga \u00e1 sk\u00f3la <\/em>og <em>ganga \u00ed sk\u00f3la <\/em>en s\u00ed\u00f0an f\u00f3r <em>ganga \u00ed sk\u00f3la <\/em>a\u00f0 s\u00edga fram \u00far og <em>ganga \u00e1 sk\u00f3la <\/em>er mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft eftir 1970. Sama gildir um samsetningar af <em>-sk\u00f3li<\/em>, nema <em>leiksk\u00f3li<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ast t.d. ekki vera nein d\u00e6mi um <em>\u00e1 grunnsk\u00f3la <\/em>enda var heiti\u00f0 <em>grunnsk\u00f3li<\/em> ekki teki\u00f0 upp (\u00ed sta\u00f0 <em>barnask\u00f3li <\/em>og <em>gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3li<\/em>) fyrr en um 1970. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist l\u00edka skipta m\u00e1li hva\u00f0a s\u00f6gn er notu\u00f0 me\u00f0 <em>\u00e1<\/em>\/<em>\u00ed sk\u00f3la<\/em> \u2013 <em>\u00e1 <\/em>vir\u00f0ist a\u00f0allega hafa veri\u00f0 nota\u00f0 me\u00f0 hreyfingars\u00f6gnum eins og <em>ganga <\/em>og <em>fara <\/em>en me\u00f0 s\u00f6gninni <em>vera <\/em>var alla t\u00ed\u00f0 oftast nota\u00f0 <em>\u00ed <\/em>\u00fe\u00f3tt vissulega s\u00e9u einnig d\u00e6mi um <em>\u00e1<\/em>.<\/p>\n<p>En tegund sk\u00f3la vir\u00f0ist l\u00edka hafa skipt m\u00e1li \u2013 <em>\u00e1 <\/em>var frekar nota\u00f0 me\u00f0 s\u00e9rsk\u00f3lum eins og <em>b\u00e6ndask\u00f3li<\/em>, <em>h\u00fasm\u00e6\u00f0rask\u00f3li<\/em>, <em>kvennask\u00f3li<\/em> o.fl. en me\u00f0 or\u00f0um eins og <em>barnask\u00f3li<\/em>, <em>menntask\u00f3li<\/em> og <em>h\u00e1sk\u00f3li<\/em>. \u00deegar or\u00f0i\u00f0 <em>leiksk\u00f3li <\/em>er sko\u00f0a\u00f0 s\u00e9rstaklega ver\u00f0ur a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 lengi vel, a.m.k. fram um mi\u00f0ja tuttugustu \u00f6ld, haf\u00f0i \u00fea\u00f0 mun oftar merkinguna 'sk\u00f3li fyrir leikara' en <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/26099\">n\u00fat\u00edmamerkinguna<\/a> 'uppeldis- og menntastofnun fyrir b\u00f6rn'. \u00dea\u00f0 s\u00e9st t.d. \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1922: \u201e\u00cd Tyrklandi koma konur aldrei fram \u00e1 leiksvi\u00f0i en [\u2026] n\u00fa eru st\u00falkur farnar a\u00f0 s\u00e6kja leiksk\u00f3lana.\u201c N\u00fat\u00edmamerkingin kemur \u00fe\u00f3 fram um svipa\u00f0 leiti \u2013 \u00ed <em>Sunnudagsbla\u00f0inu <\/em>1923 segir: \u201e\u00deau eru b\u00f6rn systur minnar. [\u2026] \u00deau ganga \u00e1 leiksk\u00f3la. Og \u00fea\u00f0 er d\u00fdrt.\u201c<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 forsetningin <em>\u00ed <\/em>s\u00e9 n\u00e6stum horfin me\u00f0 flestum samsetningum af <em>-sk\u00f3li<\/em> eins og \u00e1\u00f0ur segir lifir h\u00fan g\u00f3\u00f0u l\u00edfi me\u00f0 or\u00f0inu <em>leiksk\u00f3li <\/em>og vir\u00f0ist jafnvel s\u00e6kja \u00e1. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru t\u00e6p \u00ferj\u00fa \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>vera <strong>\u00e1<\/strong> leiksk\u00f3la <\/em>en t\u00e6p tv\u00f6 \u00fe\u00fasund um <em>vera <strong>\u00ed<\/strong> leiksk\u00f3la<\/em>. Margfalt meiri munur kemur fram me\u00f0 s\u00f6gninni <em>vinna <\/em>\u2013 um <em>vinna <strong>\u00e1<\/strong> leiksk\u00f3la <\/em>eru t\u00e6plega sex \u00fe\u00fasund og fimm hundru\u00f0 d\u00e6mi en t\u00e6plega n\u00edu hundru\u00f0 um <em>vinna <strong>\u00ed<\/strong> leiksk\u00f3la<\/em>. Sennilegasta sk\u00fdringin \u00e1 \u00feessum mun \u00e1 <em>leiksk\u00f3li<\/em> og \u00f6\u00f0rum <em>-sk\u00f3la<\/em>-or\u00f0um er s\u00fa a\u00f0 <em>leiksk\u00f3lar <\/em>\u00ed n\u00faverandi mynd eru arftakar <em>barnaheimila<\/em>,<em> dagheimila <\/em>og <em>dagvistarstofnana <\/em>og me\u00f0 \u00feeim or\u00f0um \u00f6llum er \u00e6vinlega notu\u00f0 forsetningin <em>\u00e1<\/em>. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1 sem <em>leiksk\u00f3linn <\/em>hafi erft forsetninguna fr\u00e1 fyrirrennurunum.<\/p>\n<p>En eins og oft er bent \u00e1 er <em>leiksk\u00f3linn <\/em>allt annars konar fyrirb\u00e6ri en \u00e1\u00f0urnefndir fyrirrennarar \u2013 s\u00ed\u00f0an 1994 hefur hann veri\u00f0 skilgreindur sem fyrsta sk\u00f3lastigi\u00f0 \u00ed samfellu vi\u00f0 grunnsk\u00f3la, framhaldssk\u00f3la og h\u00e1sk\u00f3la. \u00deess vegna m\u00e6tti gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>leiksk\u00f3li <\/em>v\u00e6ri me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og \u00f6nnur <em>sk\u00f3la\u00ad<\/em>-or\u00f0, og sagt <em>\u00ed leiksk\u00f3la<\/em> \u2013 en \u00fea\u00f0 er greinilega ekki algilt. \u00dea\u00f0 getur vissulega veri\u00f0 a\u00f0 einfaldlega s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a erf\u00f0a m\u00e1lvenju sem hafi ekkert me\u00f0 merkingu e\u00f0a tilfinningu m\u00e1lnotenda fyrir e\u00f0li leiksk\u00f3la a\u00f0 gera, frekar en \u00fdmis \u00f6nnur d\u00e6mi um samspil <em>\u00e1 <\/em>og <em>\u00ed<\/em>, en notkun <em>\u00e1 <\/em>g\u00e6ti l\u00edka tengst \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lnotendur hafi a\u00f0ra tilfinningu fyrir e\u00f0li leiksk\u00f3la en annarra sk\u00f3la og finnist <em>\u00e1 <\/em>eiga betur vi\u00f0 \u2013 forsetninganotkun me\u00f0 s\u00f6gninni <em>vinna<\/em> bendir til \u00feess.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 benda \u00e1 \u00fdmsan mun \u00e1 notkun forsetninganna <em>\u00e1 <\/em>og <em>\u00ed <\/em>me\u00f0 <em>sk\u00f3la<\/em>-or\u00f0um er sjaldnast h\u00e6gt a\u00f0 negla \u00feann mun fast vi\u00f0 tiltekinn merkingarmun eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram \u2013 \u00ed mj\u00f6g m\u00f6rgum tilvikum er (e\u00f0a a.m.k. var) h\u00e6gt a\u00f0 nota hvora forsetninguna sem er. \u00dea\u00f0 er l\u00f6ng og r\u00edk hef\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 segja <em>\u00e1 leiksk\u00f3la <\/em>og \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 rangt. Hins vegar er vel h\u00e6gt a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 sj\u00f3narmi\u00f0 a\u00f0 sl\u00edk forsetninganotkun setji leiksk\u00f3lann \u00f3me\u00f0vita\u00f0 sk\u00f6r l\u00e6gra en \u00f6nnur sk\u00f3lastig \u00ed huga f\u00f3lks og tengi hann fremur vi\u00f0 stofnanir og heimili \u00fear sem f\u00f3lk er vista\u00f0, \u00fe\u00f3tt vitanlega s\u00e9 \u00fea\u00f0 ekki \u00e6tlunin hj\u00e1 \u00feeim sem segja <em>\u00e1 leiksk\u00f3la<\/em>. \u00c9g m\u00e6li \u00feess vegna me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota forsetninguna <em>\u00ed <\/em>eins og me\u00f0 \u00f6\u00f0rum <em>sk\u00f3lum<\/em> og segja <em>\u00ed leiksk\u00f3la<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hefur oft veri\u00f0 fjalla\u00f0 um verkaskiptingu forsetninganna \u00e1 og \u00ed sem er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einf\u00f6ld og getur veri\u00f0 breytileg eftir or\u00f0um sem \u00fe\u00e6r st\u00fdra, landshlutum, aldursh\u00f3pum, t\u00edmabilum, og einstaklingsbundinni m\u00e1ltilfinningu. Me\u00f0al \u00feeirra or\u00f0a \u00fear sem \u00feetta er \u00e1 reiki er or\u00f0i\u00f0 sk\u00f3li og samsetningar af \u00fev\u00ed \u2013 h\u00e1sk\u00f3li, framhaldssk\u00f3li, menntask\u00f3li, grunnsk\u00f3li [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7566","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7566","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7566"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7566\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7567,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7566\/revisions\/7567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7566"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7566"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7566"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}