{"id":7594,"date":"2025-08-31T22:58:48","date_gmt":"2025-08-31T22:58:48","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7594"},"modified":"2025-08-31T22:58:48","modified_gmt":"2025-08-31T22:58:48","slug":"ordskripi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/31\/ordskripi\/","title":{"rendered":"Or\u00f0skr\u00edpi"},"content":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra or\u00f0a sem oftast breg\u00f0ur fyrir \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u er <em>or\u00f0skr\u00edpi<\/em>. Um \u00fea\u00f0 eru h\u00e1tt \u00ed fimmt\u00e1n hundru\u00f0 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00fea\u00f0 var algengt alla tuttugustu \u00f6ldina og fram undir \u00feetta. Or\u00f0 kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed form\u00e1la m\u00e1lfr\u00e6\u00f0iritger\u00f0anna \u00ed Ormsb\u00f3k (Codex Wormianus) segir: \u201etil \u00feess a\u00f0 sk\u00e1ldin m\u00e6tti \u00fe\u00e1 mj\u00fakara kve\u00f0a eftir n\u00fdfundinni leturlist, en hafa eigi hvert or\u00f0sskr\u00edpi, \u00fea\u00f0 sem fornsk\u00e1ldin n\u00fdttu, en h\u00e1lfu s\u00ed\u00f0ur auka \u00ed enn verrum or\u00f0um en \u00e1\u00f0ur hafa fundin veri\u00f0.\u201c \u00c1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og lengi framan af \u00feeirri tuttugustu vir\u00f0ist or\u00f0i\u00f0 oftast hafa veri\u00f0 haft um or\u00f0 sem komin eru \u00far d\u00f6nsku, mismiki\u00f0 a\u00f0l\u00f6gu\u00f0 \u00edslensku. \u00dea\u00f0 hefur hins vegar breyst og \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 vir\u00f0ist or\u00f0i\u00f0 helst nota\u00f0 um samsett or\u00f0 myndu\u00f0 \u00far \u00edslensku hr\u00e1efni.<\/p>\n<p>Me\u00f0al \u00feeirra fj\u00f6ldam\u00f6rgu or\u00f0a sem hafa veri\u00f0 \u00fathr\u00f3pu\u00f0 sem <em>or\u00f0skr\u00edpi <\/em>\u00ed bl\u00f6\u00f0um og t\u00edmaritum \u00e1 \u00feessari \u00f6ld eru eftirfarandi samsetningar: <em>afgl\u00e6pav\u00e6\u00f0ing<\/em>, <em>al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ing<\/em>, <em>atvinnut\u00e6kif\u00e6ri<\/em>, <em>\u00e1fengismenning<\/em>, <em>\u00e1kvar\u00f0anataka<\/em>, <em>barnakl\u00e1m<\/em>, <em>birtumagn<\/em>, <em>framkv\u00e6mdast\u00fdra<\/em>, <em>frammist\u00f6\u00f0uvandi<\/em>, <em>gengisa\u00f0l\u00f6gun<\/em>, <em>h\u00e1g\u00e6\u00f0a<\/em>, <em>h\u00e1t\u00e6knisj\u00fakrah\u00fas<\/em>, <em>hlustendav\u00e6nn<\/em>, <em>kostunara\u00f0ili<\/em>, <em>kynskiptingur<\/em>, <em>k\u00f6nnunarvi\u00f0r\u00e6\u00f0ur<\/em>, <em>landsbygg\u00f0<\/em>, <em>laun\u00feegahreyfing<\/em>, <em>l\u00e1gv\u00f6ruver\u00f0sverslun<\/em>, <em>lei\u00f0togi<\/em>, <em>listakona<\/em>, <em>matv\u00e6la\u00f6ryggi<\/em>, <em>n\u00fdb\u00fai<\/em>, <em>orsakavaldur<\/em>, <em>\u00f3\u00e1s\u00e6ttanlegur<\/em>, <em>\u00f3hagna\u00f0ardrifinn<\/em>, <em>peninga\u00fev\u00e6tti<\/em>, <em>ranns\u00f3knarbla\u00f0amennska<\/em>, <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur<\/em>, <em>ristav\u00e9l<\/em>, <em>ritst\u00edfla<\/em>, <em>samkeppnisa\u00f0ili<\/em>, <em>skjalastj\u00f3rnun<\/em>, <em>snj\u00f3stormur<\/em>, <em>st\u00fdrivextir<\/em>, <em>s\u00f6lume\u00f0fer\u00f0<\/em>, <em>teymi<\/em>, <em>tilfinningagreind<\/em>, <em>\u00fe\u00fas\u00f6ld<\/em>.<\/p>\n<p>Vissulega eru m\u00f6rg \u00feessi or\u00f0 nokku\u00f0 l\u00f6ng og ekki s\u00e9rlega lipur en \u00fe\u00f3 hvorki lengri n\u00e9 stir\u00f0ari en fj\u00f6ldi annarra sem \u00feykja g\u00f3\u00f0 og gild. Eins og sj\u00e1 m\u00e1 eru h\u00e9r engin or\u00f0 \u00far d\u00f6nsku enda danska l\u00f6ngu h\u00e6tt a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 \u00edslensku, en h\u00e9r eru ekki heldur nein or\u00f0 sem beri sk\u00fdr merki um enskan uppruna \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 helsta sem f\u00f3lk hefur \u00e1 m\u00f3ti or\u00f0um eins og <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/03\/23\/vedurfarsord\/\">snj\u00f3stormur<\/a> <\/em>og <em>teymi<\/em> s\u00e9 a\u00f0 \u00feau eigi s\u00e9r enskar fyrirmyndir (<em>snowstorm<\/em> og <em>team<\/em>). Stundum hefur f\u00f3lk \u00fea\u00f0 \u00e1 m\u00f3ti or\u00f0unum a\u00f0 \u00feau s\u00e9u \u00f3\u00fe\u00f6rf vegna \u00feess a\u00f0 fyrir s\u00e9 \u00ed m\u00e1linu or\u00f0 s\u00f6mu merkingar (<em>brau\u00f0rist <\/em>ekki <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/03\/ristavel\/\">ristav\u00e9l<\/a><\/em>), og stundum finnst f\u00f3lki \u00feau \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/19\/lagvoruverdsverslun-lagvoruverslun-lagverdsverslun\/\">l\u00e1gv\u00f6ruver\u00f0sverslun<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/21\/ohagnadardrifin-fyrirtaeki\/\">\u00f3hagna\u00f0ardrifinn<\/a><\/em>). En m\u00f6rg \u00feessara or\u00f0a eru n\u00fa komin \u00ed mikla notkun og or\u00f0in hversdagsleg og hafa veri\u00f0 tekin \u00ed s\u00e1tt.<\/p>\n<p>Oftast vir\u00f0ist \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir andst\u00f6\u00f0unni nefnilega einfaldlega vera s\u00fa a\u00f0 f\u00f3lki finnst or\u00f0in lj\u00f3t vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki vant \u00feeim. Oft er vitna\u00f0 \u00ed \u00fea\u00f0 sem Halld\u00f3r Laxness <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6270872?iabr=on#page\/n19\/mode\/2up\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed <em>T\u00edmariti M\u00e1ls og menningar <\/em>1941: \u201e\u00dea\u00f0 sem m\u00e1li skiptir er \u00feetta: \u00ed augum rith\u00f6fundar eru ekki til \u00f6nnur or\u00f0skr\u00edpi en \u00feau, sem fara illa \u00ed tilteknu sambandi \u2013 og \u00fea\u00f0 er yfirleitt ekki h\u00e6gt a\u00f0 ver\u00f0a rith\u00f6fundur, fyrr en ma\u00f0ur er vaxinn upp \u00far \u00feeirri hugmynd, a\u00f0 til s\u00e9u or\u00f0skr\u00edpi. Ekkert or\u00f0 er skr\u00edpi, ef \u00fea\u00f0 stendur \u00e1 r\u00e9ttum sta\u00f0.\u201c Og Halld\u00f3r heldur \u00e1fram: \u201eS\u00e9 byrja\u00f0 \u00e1 a\u00f0 skipta m\u00e1linu \u00ed or\u00f0 og or\u00f0skr\u00edpi, leggja \u00e1 or\u00f0 einhvers konar si\u00f0fer\u00f0ilega d\u00f3ma, lenda menn flj\u00f3tt \u00ed \u00f3f\u00e6rum.\u201c \u00deetta er kjarni m\u00e1lsins. S\u00e9 eitthvert or\u00f0 \u00ed m\u00e1linu \u00f3\u00fearft skr\u00edpi er \u00fea\u00f0 <em>or\u00f0skr\u00edpi<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra or\u00f0a sem oftast breg\u00f0ur fyrir \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u er or\u00f0skr\u00edpi. Um \u00fea\u00f0 eru h\u00e1tt \u00ed fimmt\u00e1n hundru\u00f0 d\u00e6mi \u00e1 t\u00edmarit.is og \u00fea\u00f0 var algengt alla tuttugustu \u00f6ldina og fram undir \u00feetta. Or\u00f0 kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed form\u00e1la m\u00e1lfr\u00e6\u00f0iritger\u00f0anna \u00ed Ormsb\u00f3k (Codex Wormianus) segir: \u201etil \u00feess a\u00f0 sk\u00e1ldin m\u00e6tti \u00fe\u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7594","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7594"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7595,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594\/revisions\/7595"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}