{"id":7604,"date":"2025-09-03T15:39:47","date_gmt":"2025-09-03T15:39:47","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7604"},"modified":"2025-09-03T16:15:49","modified_gmt":"2025-09-03T16:15:49","slug":"bara-si-svona-eda-sisona-eda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/09\/03\/bara-si-svona-eda-sisona-eda\/","title":{"rendered":"Bara si svona \u2013 e\u00f0a sisona, e\u00f0a . . ."},"content":{"rendered":"<p>\u00cd pistli \u00ed g\u00e6r nota\u00f0i \u00e9g or\u00f0i\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asambandi\u00f0 <em>si svona <\/em>sem er m\u00e9r tamt \u00ed tali, en eftir \u00e1 f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 hugsa a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i l\u00edklega aldrei nota\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li og vissi ekki hvernig \u00e6tti a\u00f0 skrifa \u00fea\u00f0 \u2013 e\u00f0a hvort einhverjar reglur v\u00e6ru um \u00fea\u00f0. \u00c9g f\u00f3r l\u00edka a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r hva\u00f0 \u00feetta <em>si <\/em>v\u00e6ri. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er \u00feetta sagt fr\u00e1 17. \u00f6ld, haft \u00ed einu or\u00f0i og gefnar myndirnar <em>sisona <\/em>og <em>sisvona <\/em>(og reyndar einnig <em>sem-svona<\/em> sem tali\u00f0 er vafasamt a\u00f0 s\u00e9 upprunalegt) og <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/16450\">sagt<\/a> a\u00f0 <em>si- <\/em>s\u00e9 \u201ee.t.v. [...] einsk[onar] bendior\u00f0, sbr. <em>-si <\/em>\u00ed <em>\u00feessi<\/em>\u201c. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00feetta haft \u00ed <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/35379\">einu or\u00f0i<\/a>, <em>sisona<\/em>, og sk\u00fdrt '\u00e1n s\u00e9rstakrar \u00e1st\u00e6\u00f0u' en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er sk\u00fdringin 'einmitt, \u00feannig'. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 eru b\u00e1\u00f0ar \u00feessar <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/247474\/merkja\/sisona\">sk\u00fdringar<\/a> tilf\u00e6r\u00f0ar.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u201e= <em>til svona<\/em>\u201c sett \u00e1 eftir uppflettimyndinni <em>sisona<\/em>, og undir <em>sisona <\/em>er \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/20620\">v\u00edsa\u00f0 \u00e1<\/a> <em>ti-sona<\/em> sem sagt er fr\u00e1 19. \u00f6ld, me\u00f0 v\u00edxlmyndinni <em>til-sona<\/em>, \u201esbr. v\u00edxlan <em>-ti<\/em> og -<em>til<\/em> \u00ed <em>helsti<\/em>, <em>helst til<\/em>\u201c. Undir <em>helsti <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/6189\">kemur svo fram<\/a> a\u00f0 tengingin vi\u00f0 forsetninguna <em>til <\/em>s\u00e9 ekki upphafleg heldur s\u00ed\u00f0ari alda \u00fer\u00f3un \u00ed \u00edslensku \u2013 m\u00e1lnotendur hafa ekki skili\u00f0 <em>ti <\/em>og tengt \u00fea\u00f0 vi\u00f0 <em>til<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>tisona <\/em>er gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00ed merkingunni 'netop paa denne Maade' og merkt \u201eSkaft.\u201c. Engin d\u00e6mi finnast um <em>tisona <\/em>en<em> ti sona <\/em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4649541?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\/\">kemur fyrir<\/a> \u00ed br\u00e9fi fr\u00e1 J\u00f3nasi Hallgr\u00edmssyni til Konr\u00e1\u00f0s G\u00edslasonar 1841: \u201eEn mosatekjan m\u00edn [...] f\u00f3r ti sona.\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6527685?iabr=on#page\/n97\/mode\/1up\/\">Anna\u00f0 d\u00e6mi<\/a> er \u00far lj\u00f3\u00f0abr\u00e9fi J\u00f3nasar til Fj\u00f6lnisf\u00e9laga sinna: \u201e\u00fea\u00f0 kom ti sona yfir mig.\u201c<\/p>\n<p>Einhver n\u00edtj\u00e1ndu aldar <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/474799\">d\u00e6mi<\/a> m\u00e1 finna um b\u00e6\u00f0i <em>til sona <\/em>og <em>til svona<\/em> \u2013 sem er vitanlega sama sambandi\u00f0, a\u00f0eins me\u00f0 mismunandi stafsetningu. \u00cd <em>Nor\u00f0lingi <\/em>1877 segir: \u201e\u00fea\u00f0 var til sona fyrir m\u00e9r, a\u00f0 eg kunni ekki a\u00f0 vita \u00fea\u00f0 fyrir.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1856 segir: \u00dea\u00f0 er n\u00fa til svona me\u00f0 flest sem hann segir.\u201c \u00cd kv\u00e6\u00f0i eftir Gr\u00edm Thomsen segir: \u201ehefir huldukona \/ heilla\u00f0 mig til svona.\u201c Einst\u00f6ku yngri d\u00e6mi m\u00e1 finna. \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1952 segir: \u201eJ\u00e1, \u00fea\u00f0 f\u00f3r n\u00fa til svona; og ekkert vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 gera.\u201c \u00cd minningum Stein\u00fe\u00f3rs \u00de\u00f3r\u00f0arsonar \u00e1 Hala fr\u00e1 1970, <em>N\u00fa-N\u00fa, b\u00f3kin sem aldrei var skrifu\u00f0<\/em>, segir: \u201e\u00dev\u00ed l\u00e6tur\u00f0u til svona.\u201c Sennilega er sambandi\u00f0 alveg horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu en erfitt er a\u00f0 leita af s\u00e9r allan grun \u00ed textas\u00f6fnum \u2013 <em>til <\/em>og <em>svona <\/em>standa oft saman \u00ed \u00f6\u00f0ru samhengi.<\/p>\n<p>En aftur a\u00f0 <em>si svona <\/em>\u2013 e\u00f0a <em>sisvona<\/em>, e\u00f0a <em>si sona<\/em>, e\u00f0a <em>sisona<\/em>. Vitanlega er <em>sona <\/em>bara <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/38324\">frambur\u00f0arstafsetning<\/a> af <em>svona <\/em>og kannski e\u00f0lilegast a\u00f0 halda sig vi\u00f0 a\u00f0 skrifa <em>v <\/em>\u2013 nema vi\u00f0 viljum l\u00edta svo \u00e1 a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 \u2013 e\u00f0a or\u00f0asamband \u2013 hafi sliti\u00f0 sig alveg fr\u00e1 upprunanum. Spurningin er \u00fe\u00e1 hvort eigi a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00feetta sem eitt or\u00f0 e\u00f0a tv\u00f6 \u2013 <em>sis<\/em>(<em>v<\/em>)<em>ona <\/em>e\u00f0a <em>si s<\/em>(<em>v<\/em>)<em>ona<\/em>. \u00c9g held a\u00f0 \u00e1herslan \u00e1 seinni hlutanum s\u00e9 yfirleitt a.m.k. jafnsterk og \u00e1 \u00feeim fyrri, e\u00f0a sterkari, sem bendir til \u00feess a\u00f0 m\u00e1lnotendur skynji \u00feetta sem tv\u00f6 or\u00f0. Svo m\u00e1 benda \u00e1 d\u00e6mi um a\u00f0 <em>si <\/em>komi ekki n\u00e6st \u00e1 undan <em>svona<\/em>, \u00ed kv\u00e6\u00f0inu \u201e\u00c9g labba\u00f0i inn \u00e1 Laugaveg\u201c eftir Ingimund (Kristj\u00e1n Linnet): \u201e\u00c9g heilsa\u00f0i henni r\u00e9tt si svo sem svona\u201c (e\u00f0a <em>si sosum<\/em>, e\u00f0a <em>sisosum<\/em>).<\/p>\n<p>Fj\u00f6ldi d\u00e6ma er um alla fj\u00f3ra rith\u00e6ttina, b\u00e6\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. \u00c1 fyrrnefnda sta\u00f0num er <em>si svona <\/em>langalgengast, en <em>sisona <\/em>og <em>si sona <\/em>r\u00famlega h\u00e1lfdr\u00e6ttingar \u00e1 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed t\u00ed\u00f0ni \u2013 <em>sisvona <\/em>heldur sjaldg\u00e6fara. Elstu d\u00e6min um \u00ferj\u00fa tilbrig\u00f0anna eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed um mi\u00f0ja n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld en <em>sisona <\/em>heldur yngra, fr\u00e1 1887. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er <em>sisvona <\/em>algengast en <em>si svona <\/em>n\u00e6st \u00e1 eftir \u2013 myndin <em>sisona <\/em>sem er uppflettimynd \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eins og \u00e1\u00f0ur segir er langt undan. <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/498506\">B\u00e6\u00f0i<\/a> <em>sisona <\/em><a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/sisvona\">og<\/a> <em>sisvona <\/em>er \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>en or\u00f0i\u00f0 \u2013 e\u00f0a sambandi\u00f0 \u2013 er ekki gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k<\/em>. En svo er l\u00edka fj\u00f6ldi d\u00e6ma um <em>\u00ed <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>i <\/em>\u2013 \u00ed \u00f6llum fj\u00f3rum afbrig\u00f0unum. \u00deann rith\u00e1tt er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum.<\/p>\n<p>Rith\u00e1ttur me\u00f0 <em>\u00ed <\/em>er greinilega yngri \u2013 elsta d\u00e6mi\u00f0 er fr\u00e1 1915. \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir uppkomu hans er hugsanlega s\u00fa a\u00f0 m\u00e1lnotendur tengi \u00feetta vi\u00f0 atviksor\u00f0i\u00f0 <em>s\u00ed<\/em>, sbr. <em>s\u00ed og \u00e6<\/em>, en <em>si <\/em>er ekki h\u00e6gt a\u00f0 tengja vi\u00f0 neitt. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru d\u00e6mi me\u00f0 <em>i <\/em>meira en \u00ferisvar sinnum fleiri en d\u00e6mi me\u00f0 <em>\u00ed<\/em>, en \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er hlutfall d\u00e6ma um <em>\u00ed <\/em>\u00e1 m\u00f3ti <em>i <\/em>um \u00fea\u00f0 bil fimm \u00e1 m\u00f3ti sex. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed greinilegt a\u00f0 rith\u00e1ttur me\u00f0 <em>\u00ed <\/em>s\u00e6kir \u00e1, og <em>s\u00ed svona <\/em>er algengasti rith\u00e1tturinn \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>\u2013 algengari en allir rith\u00e6ttir me\u00f0 <em>i<\/em>. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0, og \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 <em>sisona <\/em>s\u00e9 myndin sem gefin er \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, hallast \u00e9g a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skrifa \u00feetta eins og \u00e9g ger\u00f0i upphaflega, <em>si svona<\/em> \u2013 me\u00f0 <em>i <\/em>\u00ed <em>si <\/em>og <em>v <\/em>\u00ed <em>svona <\/em>me\u00f0 v\u00edsan til uppruna, og \u00ed tveimur or\u00f0um vegna \u00e1herslu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd pistli \u00ed g\u00e6r nota\u00f0i \u00e9g or\u00f0i\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asambandi\u00f0 si svona sem er m\u00e9r tamt \u00ed tali, en eftir \u00e1 f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 hugsa a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i l\u00edklega aldrei nota\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li og vissi ekki hvernig \u00e6tti a\u00f0 skrifa \u00fea\u00f0 \u2013 e\u00f0a hvort einhverjar reglur v\u00e6ru um \u00fea\u00f0. \u00c9g f\u00f3r l\u00edka a\u00f0 velta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7604","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7604","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7604"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7604\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7606,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7604\/revisions\/7606"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}