{"id":7609,"date":"2025-09-05T09:42:01","date_gmt":"2025-09-05T09:42:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7609"},"modified":"2025-09-05T11:22:52","modified_gmt":"2025-09-05T11:22:52","slug":"thoggun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/09\/05\/thoggun\/","title":{"rendered":"\u00de\u00f6ggun"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun <\/em>er sk\u00fdrt '\u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feagga (e-\u00f0) ni\u00f0ur' og '\u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feagga\u00f0 s\u00e9 ni\u00f0ur \u00ed e-m' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1832: \u201e\u00ed raun r\u00e9ttri var\u00f0 uppreistinn \u00fear eigi almennt framkv\u00e6md. \u00de\u00f3 taf\u00f0i \u00fe\u00f6ggun hennar mj\u00f6g fyrir R\u00fassum.\u201c \u00dearna v\u00edsar or\u00f0i\u00f0 ekki til tungum\u00e1lsins, heldur merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 kve\u00f0a ni\u00f0ur'. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/258750\">tilf\u00e6rt<\/a> \u00ed \u00feeirri merkingu, 'Neddysning', me\u00f0 v\u00edsun til \u00feessa d\u00e6mis. \u00d6nnur d\u00e6mi eru ekki um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>fram til 1990 fyrir utan \u00ferj\u00fa d\u00e6mi \u00ed krossg\u00e1tum \u00ed <em>Vikunni <\/em>fr\u00e1 fimmta \u00e1ratugnum \u00fear sem \u00fea\u00f0 er nota\u00f0 sem sk\u00fdring \u00e1 <em>uss<\/em>. Auk \u00feess eru \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi um samsetninguna <em>ni\u00f0ur\u00fe\u00f6ggun<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed merkingunni 'kve\u00f0a ni\u00f0ur' en \u00f6nnur \u00ed merkingunni '\u00feagga ni\u00f0ur \u00ed'.<\/p>\n<p>En um 1990 f\u00f3r Helga Kress b\u00f3kmenntafr\u00e6\u00f0ingur og s\u00ed\u00f0ar pr\u00f3fessor a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun<\/em>, og \u00ed upphafi l\u00edka stundum <em>ni\u00f0ur\u00fe\u00f6ggun<\/em>, \u00ed s\u00e9rt\u00e6kri merkingu eins og h\u00fan sk\u00fdrir \u00ed b\u00f3kinni <em>M\u00e1ttugar meyjar <\/em>fr\u00e1 1993: \u00a0\u201eHugtaki\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun<\/em> felur ekki \u00ed s\u00e9r a\u00f0 hinn \u00feagga\u00f0i h\u00f3pur \u00feegi, heldur a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 eing\u00f6ngu r\u00edkjandi talsh\u00e1ttur sem <em>heyrist<\/em>, e\u00f0a \u00f6llu heldur <em>er hlusta\u00f0 \u00e1<\/em>. \u00deessa <em>\u00fe\u00f6ggun<\/em> \u00feagga\u00f0a h\u00f3psins er \u00fev\u00ed h\u00e6gt a\u00f0 skilgreina sem \u00e1kve\u00f0i\u00f0 <em>heyrnarleysi<\/em> hj\u00e1 r\u00edkjandi h\u00f3pnum, \u00e1 sama h\u00e1tt og l\u00edta m\u00e1 \u00e1 <em>\u00f3s\u00fdnileika<\/em> \u00feagga\u00f0a h\u00f3psins sem \u00e1kve\u00f0na <em>blindu<\/em> hj\u00e1 r\u00edkjandi h\u00f3pnum. Ef \u00feagga\u00f0i h\u00f3purinn vill gera sig skiljanlegan ver\u00f0ur hann a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed tungum\u00e1li sem r\u00edkjandi h\u00f3purinn heyrir, \u00ed sta\u00f0 \u00feess tungum\u00e1ls sem hann hef\u00f0i geta\u00f0 mynda\u00f0 og \u00fer\u00f3a\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6tt.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessi notkun or\u00f0sins hefur or\u00f0i\u00f0 ofan \u00e1 sem endurspeglast \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 b\u00f3kstaflegrar sk\u00fdringar <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>sem vitna\u00f0 var til \u00ed upphafi er <em>\u00fe\u00f6ggun <\/em><a href=\"\u201a\u00fea\u00f0%20a\u00f0%20\u00feagga%20(e-\u00f0)%20ni\u00f0ur\u2018%20og%20\u201a\u00fea\u00f0%20a\u00f0%20\u00feagga\u00f0%20s\u00e9%20ni\u00f0ur%20\u00ed%20e-m\u2018.\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'kerfisbundin a\u00f0fer\u00f0 til a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 f\u00f3lk tj\u00e1i sko\u00f0anir s\u00ednar' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00cd \u00feeirri merkingu hefur notkun or\u00f0sins aukist g\u00edfurlega \u00ed hvers kyns p\u00f3lit\u00edskri umr\u00e6\u00f0u \u00e1 undanf\u00f6rnum tveimur \u00e1ratugum \u2013 fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vera r\u00fam tuttugu d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>\u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug tuttugustu aldar upp \u00ed r\u00fam \u00ferett\u00e1n hundru\u00f0 d\u00e6mi \u00e1 \u00f6\u00f0rum \u00e1ratug \u00feessarar aldar. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru meira en \u00e1tta \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0, \u00f6ll fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. \u00deetta er sannkalla\u00f0 t\u00edskuor\u00f0 og m\u00e1 alveg halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 stundum nota\u00f0 af litlu tilefni og jafnvel or\u00f0i\u00f0 merkingarl\u00edti\u00f0 vegna ofnotkunar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 \u00fe\u00f6ggun er sk\u00fdrt '\u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feagga (e-\u00f0) ni\u00f0ur' og '\u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feagga\u00f0 s\u00e9 ni\u00f0ur \u00ed e-m' \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed Sk\u00edrni 1832: \u201e\u00ed raun r\u00e9ttri var\u00f0 uppreistinn \u00fear eigi almennt framkv\u00e6md. \u00de\u00f3 taf\u00f0i \u00fe\u00f6ggun hennar mj\u00f6g fyrir R\u00fassum.\u201c \u00dearna v\u00edsar or\u00f0i\u00f0 ekki til tungum\u00e1lsins, heldur merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 kve\u00f0a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7609","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7609"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7611,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609\/revisions\/7611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}