{"id":7668,"date":"2025-10-10T10:26:23","date_gmt":"2025-10-10T10:26:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7668"},"modified":"2025-10-10T10:26:23","modified_gmt":"2025-10-10T10:26:23","slug":"laxness-a-utleid-eda-hvad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/10\/10\/laxness-a-utleid-eda-hvad\/","title":{"rendered":"Laxness \u00e1 \u00fatlei\u00f0 \u2013 e\u00f0a hva\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>var \u00ed g\u00e6r <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2025\/10\/09\/laxness_hverfur_ur_skolum_landsins\/\">fr\u00e9tt<\/a> me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eLaxness hverfur \u00far sk\u00f3lum landsins\u201c. Samkv\u00e6mt fr\u00e9ttinni \u201evir\u00f0ast b\u00e6kur sk\u00e1ldsins vera \u00e1 nokku\u00f0 hra\u00f0ri \u00fatlei\u00f0 af leslistum framhaldssk\u00f3la\u201c. \u00deessi fr\u00e9tt hefur leitt af s\u00e9r <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20252786897d\/lax-ness-leysid-skandall-eda-stormur-i-vatns-glasi-\">hneykslunar\u00f6ldu<\/a> \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum, \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u2013 og jafnvel \u00e1 Al\u00feingi \u00fear sem <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/raeda\/157\/rad20251009T134910.html\">\u00fev\u00ed var l\u00fdst yfir<\/a> a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201en\u00e1tt\u00farulega skandall [\u2026] a\u00f0 f\u00f3lk geti almennt \u00fatskrifast me\u00f0 st\u00fadentspr\u00f3f \u00e1n \u00feess a\u00f0 lesa b\u00f3k eftir Halld\u00f3r Laxness\u201c. \u00cd fr\u00e9ttinni sag\u00f0i nefnilega: \u201eInnan vi\u00f0 \u00feri\u00f0jungur framhaldssk\u00f3lanema les n\u00fa sk\u00e1lds\u00f6gu eftir Laxness sem hluta af skyldun\u00e1mi s\u00ednu \u00ed \u00edslensku\u201c og vir\u00f0ist hlutfalli\u00f0 \u201ehafa l\u00e6kka\u00f0 miki\u00f0 \u00e1 allra s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum.\u201c En lj\u00f3st er a\u00f0 \u00feessi \u00fer\u00f3un er ekki n\u00fd \u2013 hefur ekki bara or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u201eallra s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum\u201c.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 eru nefnilega t\u00edu \u00e1r s\u00ed\u00f0an J\u00f3hann P\u00e1ll Valdimarsson sem \u00fe\u00e1 var framkv\u00e6mdastj\u00f3ri Forlagsins sem gefur \u00fat verk Halld\u00f3rs Laxness <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/photo\/?fbid=10205363338381878&amp;set=a.3299011793076\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed \u00fer\u00e6\u00f0i \u00e1 Facebook: \u201eLestur \u00e1 verkum hans \u00ed sk\u00f3lum hefur skroppi\u00f0 miki\u00f0 saman og vi\u00f0 h\u00f6fum gert k\u00f6nnun me\u00f0al kennara. Eitt af \u00fev\u00ed sem \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 velta fyrir s\u00e9r er hvort gefa eigi verk hans \u00fat me\u00f0 n\u00fat\u00edmastafsetningu fyrir sk\u00f3lana. S\u00fa hugmynd f\u00e9kk a\u00f0 v\u00edsu ekki mikinn stu\u00f0ning me\u00f0al kennara og \u00e9g efast ekki um a\u00f0 m\u00f6rgum \u00feyki \u00fea\u00f0 helgispj\u00f6ll en m\u00edn sko\u00f0un er s\u00fa a\u00f0 Laxness muni ekki lifa me\u00f0 n\u00fdjum kynsl\u00f3\u00f0um nema stafsetning s\u00e9 f\u00e6r\u00f0 til n\u00fat\u00edmahorfs. \u00dea\u00f0 hr\u00f6kkva svo margir fr\u00e1 b\u00f3kum hans vegna hennar.\u201c Fleiri hafa teki\u00f0 undir a\u00f0 stafsetningin geti veri\u00f0 talsver\u00f0ur \u00fer\u00f6skuldur.<\/p>\n<p>En \u00fdmsar sk\u00e1lds\u00f6gur Laxness hafa samt veri\u00f0 gefnar \u00fat me\u00f0 hef\u00f0bundinni n\u00fat\u00edmastafsetningu \u00e1 seinustu \u00e1rum og stafsetningin er \u00f6rugglega ekki eina \u00e1st\u00e6\u00f0a minnkandi lestrar \u00e1 s\u00f6gunum. \u00cd \u00e1\u00f0urnefndri fr\u00e9tt segja kennarar ors\u00f6kina vera \u201eminnkandi lesskilning, dv\u00ednandi or\u00f0afor\u00f0a sem og breyttan t\u00ed\u00f0aranda\u201c. Engin \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 efast um \u00feetta \u2013 en hva\u00f0 liggur a\u00f0 baki?\u00a0 Eins og venjulega er sk\u00f3lakerfi\u00f0 gert a\u00f0 bl\u00f3rab\u00f6ggli \u2013 \u201e\u00fea\u00f0 er eitthva\u00f0 miki\u00f0 a\u00f0 \u00e1 ne\u00f0ri stigum\u201c s\u00e1 \u00e9g \u00ed athugasemd. \u00d6rugglega m\u00e1 b\u00e6ta \u00fdmislegt \u00ed \u00edslenskukennslunni \u00e1 \u00f6llum stigum en \u00fea\u00f0 hefur ekki veri\u00f0 dregi\u00f0 \u00far henni. A\u00f0 \u00fev\u00ed marki sem lesskilningur og or\u00f0afor\u00f0i hefur minnka\u00f0 er \u00fea\u00f0 fyrst og fremst vegna breytinga \u00e1 samf\u00e9laginu, einkum minnkandi b\u00f3klestrar.<\/p>\n<p>\u00c9g hef s\u00e9\u00f0 hneykslast \u00e1 og h\u00e6\u00f0st a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sk\u00f3lar s\u00e9u h\u00e6ttir a\u00f0 l\u00e1ta nemendur lesa sk\u00e1lds\u00f6gur Laxness vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u of erfi\u00f0ar. \u201eSvona \u00e1 a\u00f0 gera \u00feetta, give up on the krefjandi things\u201c er sagt og \u00feetta tali\u00f0 \u201esvipa\u00f0 og sk\u00f3lar h\u00e6tti a\u00f0 kenna st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i af \u00fev\u00ed nemendur kunna ekki margf\u00f6ldunart\u00f6fluna og geti t\u00e6plega lesi\u00f0 \u00far t\u00f6lum\u201c. En hvorki nemendunum, s\u00f6gunum, n\u00e9 \u00edslenskri menningu er grei\u00f0i ger\u00f0ur me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta nemendur lesa texta sem \u00feau r\u00e1\u00f0a ekki vi\u00f0 og \u00fea\u00f0 er grundvallarskekkja \u00ed \u00feessum samanbur\u00f0i: St\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i l\u00e6ra nemendur \u00ed sk\u00f3la og \u00fea\u00f0 er \u00fev\u00ed \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 sk\u00f3lans ef grundv\u00f6llinn skortir, en m\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0 l\u00e6ra b\u00f6rn a\u00f0 minnstu leyti \u00ed sk\u00f3la \u2013 minnkandi or\u00f0afor\u00f0i og lesskilningur er ekki s\u00edst \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 foreldra og samf\u00e9lagsins.<\/p>\n<p>\u00deegar skuldinni er skellt \u00e1 sk\u00f3lakerfi\u00f0 gleymist l\u00edka oft a\u00f0 nemendur, kennarar og sk\u00f3lar eru misjafnir \u2013 og b\u00faa vi\u00f0 misjafnar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur. \u00dea\u00f0 er d\u00e1l\u00edtill munur \u00e1 a\u00f0st\u00e6\u00f0um og starfsskilyr\u00f0um \u00ed st\u00f3rum b\u00f3kn\u00e1mssk\u00f3la sem getur vali\u00f0 inn nemendur og \u00fear sem fimm til t\u00edu \u00edslenskukennarar starfa og hafa stu\u00f0ning hver af \u00f6\u00f0rum, og svo litlum verkn\u00e1mssk\u00f3la \u00fear sem eru nemendur me\u00f0 \u00fdmis \u00e1hugasvi\u00f0 og kannski bara einn e\u00f0a tveir \u00edslenskukennarar sem \u00feurfa a\u00f0 kenna \u00f3tal \u00e1fanga. \u00dea\u00f0 m\u00e1 heldur ekki gleyma \u00fev\u00ed a\u00f0 til skamms t\u00edma voru \u00edslenskir framhaldssk\u00f3lar, \u00fe.e. \u00feeir sem \u00fatskrifu\u00f0u st\u00fadenta, eing\u00f6ngu b\u00f3kn\u00e1mssk\u00f3lar og \u00ed \u00fe\u00e1 sk\u00f3la f\u00f3r a\u00f0eins brot af hverjum \u00e1rgangi. \u00c1 \u00feeim t\u00edma haf\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0eins l\u00edtill hluti hvers \u00e1rgangs lesi\u00f0 Laxness \u00ed sk\u00f3la.<\/p>\n<p>En jafnvel \u00e1 \u00feeim t\u00edma var ekki eins og Laxness v\u00e6ri endilega miki\u00f0 lesinn \u00ed grunn- og framhaldssk\u00f3lum \u2013 ekki einu sinni hj\u00e1 \u201eg\u00f3\u00f0u\u201c nemendunum \u00ed \u201eg\u00f3\u00f0u\u201c sk\u00f3lunum. \u00deegar \u00e9g var \u00ed landspr\u00f3fi (samsvarandi n\u00faverandi 10. bekk) fyrir 55 \u00e1rum var engin sk\u00e1ldsaga hans lesin \u2013 og \u00fea\u00f0 gilti um alla sk\u00f3la landsins \u00fev\u00ed a\u00f0 n\u00e1msefni til landspr\u00f3fs var samr\u00e6mt. \u00c9g las enga sk\u00e1lds\u00f6gu eftir Laxness fyrr en vi\u00f0 l\u00e1sum <em>Brekkukotsann\u00e1l <\/em>\u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri \u00ed menntask\u00f3la. M\u00e9r fannst h\u00fan mj\u00f6g skemmtileg, en vi\u00f0 vorum l\u00edka me\u00f0 s\u00e9rlega g\u00f3\u00f0an og vins\u00e6lan kennara sem hef\u00f0i geta\u00f0 fengi\u00f0 okkur til a\u00f0 lesa n\u00e1nast hva\u00f0 sem er me\u00f0 \u00e1n\u00e6gju \u2013 \u00e9g by\u00f0i ekki \u00ed a\u00f0 hafa lesi\u00f0 <em>Brekkukotsann\u00e1l<\/em> hj\u00e1 sumum \u00f6\u00f0rum \u00edslenskukennurum sem \u00e9g haf\u00f0i \u00e1 \u00feessum \u00e1rum.<\/p>\n<p>\u00deessi kennsla leiddi til \u00feess a\u00f0 upp \u00far tv\u00edtugu las \u00e9g margar sk\u00e1lds\u00f6gur Laxness af f\u00fasum og frj\u00e1lsum vilja \u2013 \u00fear \u00e1 me\u00f0al <em>Sj\u00e1lfst\u00e6tt f\u00f3lk <\/em>sem aldrei var skylda \u00ed n\u00e1mi m\u00ednu, ekki heldur \u00ed BA-n\u00e1mi \u00ed \u00edslensku. Laxness er st\u00f3rkostlegur h\u00f6fundur og m\u00e9r finnst a\u00f0 vi\u00f0 \u00e6ttum \u00f6ll a\u00f0 lesa sem mest eftir hann \u2013 \u00fea\u00f0 eykur mannskilning og skilning \u00e1 samf\u00e9laginu auk \u00feess a\u00f0 vera endalaus uppspretta or\u00f0afor\u00f0a og st\u00edlsnilldar. En til a\u00f0 nj\u00f3ta alls \u00feessa \u00fearf a\u00f0 hafa r\u00e9ttar forsendur. \u00dea\u00f0 er \u00e1kaflega yfirbor\u00f0skennt a\u00f0 gagnr\u00fdna minnkandi lestur \u00e1 Laxness \u00ed sk\u00f3lum \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 r\u00e6\u00f0a grundvallaratri\u00f0i\u00f0: Hvernig f\u00e1um vi\u00f0 b\u00f6rnin okkar til a\u00f0 lesa meira \u00e1 \u00edslensku allt fr\u00e1 byrjun til \u00feess a\u00f0 \u00feau ver\u00f0i f\u00e6r um a\u00f0 nj\u00f3ta snilldar Laxness \u00feegar \u00feau hafa aldur til?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd Morgunbla\u00f0inu var \u00ed g\u00e6r fr\u00e9tt me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eLaxness hverfur \u00far sk\u00f3lum landsins\u201c. Samkv\u00e6mt fr\u00e9ttinni \u201evir\u00f0ast b\u00e6kur sk\u00e1ldsins vera \u00e1 nokku\u00f0 hra\u00f0ri \u00fatlei\u00f0 af leslistum framhaldssk\u00f3la\u201c. \u00deessi fr\u00e9tt hefur leitt af s\u00e9r hneykslunar\u00f6ldu \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum, \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u2013 og jafnvel \u00e1 Al\u00feingi \u00fear sem \u00fev\u00ed var l\u00fdst yfir a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201en\u00e1tt\u00farulega skandall [\u2026] a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7668","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7669,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7668\/revisions\/7669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}