{"id":7792,"date":"2025-12-09T16:21:43","date_gmt":"2025-12-09T16:21:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7792"},"modified":"2025-12-09T16:27:14","modified_gmt":"2025-12-09T16:27:14","slug":"thetta-tekur-fljott-af","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/09\/thetta-tekur-fljott-af\/","title":{"rendered":"\u00deetta tekur flj\u00f3tt af"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00e6ri betur a\u00f0 segja <em>\u00feessi hildarleikur tekur flj\u00f3tt af<\/em> e\u00f0a <em>\u00feennan hildarleik tekur flj\u00f3tt af <\/em>\u2013 sem s\u00e9, hvort frumlagi\u00f0 me\u00f0 sambandinu <em>taka flj\u00f3tt af<\/em> sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/41137\">merkir<\/a> 'stendur stutt, er flj\u00f3tt b\u00fai\u00f0' v\u00e6ri haft \u00ed nefnifalli e\u00f0a \u00feolfalli. M\u00e9r vaf\u00f0ist tunga um t\u00f6nn vegna \u00feess a\u00f0 frumlagi\u00f0 me\u00f0 \u00feessu sambandi er langoftast fornafn \u00ed hvorugkyni, anna\u00f0hvort pers\u00f3nufornafni\u00f0 <em>\u00fea\u00f0<\/em> e\u00f0a \u00e1bendingarfornafni\u00f0 <em>\u00feetta<\/em>, og \u00feau eru eins \u00ed nefnifalli og \u00feolfalli. \u00deegar sagt er <em>\u00feetta tekur flj\u00f3tt af<\/em> er \u00fev\u00ed \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 segja hvort fall frumlagsins er nefnifall e\u00f0a \u00feolfall. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er frumlagi\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/41137\">sagt<\/a> vera \u00ed \u00feolfalli en eina d\u00e6mi\u00f0 sem er gefi\u00f0 er <em>\u00fea\u00f0 var s\u00e1rt hj\u00e1 tannl\u00e6kninum en \u00fea\u00f0 t\u00f3k flj\u00f3tt af<\/em> \u2013 sem sker ekki \u00far um falli\u00f0.<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>taka af<\/em> tekur vissulega \u00feolfallsfrumlag \u00ed merkingunni 'fara af, hverfa', eins og <em>h\u00f6ndina t\u00f3k af um \u00falnli\u00f0 <\/em>\u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1977. En \u00ed \u00f6llum eldri d\u00e6mum tekur sambandi\u00f0 <em>taka flj\u00f3tt af <\/em>nefnifall. \u00cd <em>\u00cdslendingi <\/em>1864 segir: \u201efer\u00f0al\u00f6gin ver\u00f0a \u00fe\u00e6gileg, kostna\u00f0arl\u00edtil, og taka flj\u00f3tt af.\u201c Fleirt\u00f6lumyndin <em>taka <\/em>s\u00fdnir h\u00e9r a\u00f0 <em>fer\u00f0al\u00f6gin <\/em>er nefnifall. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1895 segir: \u201eh\u00fd\u00f0ingin tekur flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>D\u00fdraverndaranum <\/em>1950 segir: \u201eFer\u00f0in t\u00f3k flj\u00f3tt af yfir hei\u00f0ina.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1956 segir: \u201e\u00fear sem s\u00fa refsing tekur flj\u00f3tt af er h\u00fan miskunnsamari en a\u00f0 str\u00fdkja menn \u00ed hel.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1961 segir: \u201eH\u00fan t\u00e6ki flj\u00f3tt af ef f\u00f3lk g\u00e6tti \u00feess a\u00f0 fara vel me\u00f0 sig.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1970 segir: \u201e\u00e9g haf\u00f0i einmitt b\u00faizt vi\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00feessi fram\u00farakstur t\u00e6ki flj\u00f3tt af.\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g finn ekki nema \u00feessi sex \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0u nefnifallsd\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> fram til 1970 \u2013 en ekkert \u00f3tv\u00edr\u00e6tt \u00feolfallsd\u00e6mi. D\u00e6mi um sambandi\u00f0 eru samtals r\u00famlega hundra\u00f0, en \u00ed \u00f6llum hinum g\u00e6ti frumlagi\u00f0 veri\u00f0 hvort heldur er \u00ed nefnifalli e\u00f0a \u00feolfalli. Fyrsta \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a \u00feolfallsd\u00e6mi\u00f0 kemur \u00ed <em>T\u00edmariti M\u00e1ls og menningar <\/em>1970: \u201eSamdrykkjuna t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1975 segir: \u201eFyrstu hrinuna t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1978 segir: \u201e\u00deann \u00f3tta t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>Degi <\/em>1982 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er skemmst af \u00fev\u00ed a\u00f0 segja, a\u00f0 fegur\u00f0ina t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1983 segir: \u201ehana t\u00f3k flj\u00f3tar af.\u201c \u00cd <em>Vestfirska fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>1984 segir: \u201eN\u00fa, s\u00f6guna tekur flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>NT <\/em>1985 segir: \u201eatbur\u00f0inn t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1988 segir: \u201eSkj\u00e1lftann t\u00f3k flj\u00f3tt af.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 ekki \u00feannig a\u00f0 \u00feolfalli\u00f0 \u00fatr\u00fdmi nefnifallinu me\u00f0 <em>taka flj\u00f3tt af<\/em>. Allt fr\u00e1 1970 hafa f\u00f6llin veri\u00f0 notu\u00f0 hli\u00f0 vi\u00f0 hli\u00f0, og eru enn \u2013 hlutfalli\u00f0 vir\u00f0ist vera n\u00e1l\u00e6gt \u00feremur nefnifallsd\u00e6mum \u00e1 m\u00f3ti tveimur \u00feolfallsd\u00e6mum, b\u00e6\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. \u00ddmis d\u00e6mi eru um hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar setningar hvora me\u00f0 s\u00ednu falli. \u00cd <em>bla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201eAftaka me\u00f0 eitursprautu tekur flj\u00f3tt af\u201c en \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2008 segir: \u201eHv\u00edtabj\u00f6rninn var reyndar svo l\u00e1nsamur a\u00f0 aft\u00f6kuna t\u00f3k flj\u00f3tt af\u201c. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1978 segir: \u201eH\u00fan t\u00f3k flj\u00f3tt af bi\u00f0sk\u00e1kin hj\u00e1 \u00feeim Kortsnoj og Karpov\u201c en \u00ed <em>Sk\u00e1k <\/em>sama \u00e1r segir: \u201eBi\u00f0sk\u00e1kina t\u00f3k flj\u00f3tt af\u201c. \u00de\u00f3tt nefnifalli\u00f0 s\u00e9 auglj\u00f3slega eldra me\u00f0 \u00feessu sambandi hl\u00fdtur b\u00e6\u00f0i nefnifalls- og \u00feolfallsfrumlag a\u00f0 teljast r\u00e9tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00e6ri betur a\u00f0 segja \u00feessi hildarleikur tekur flj\u00f3tt af e\u00f0a \u00feennan hildarleik tekur flj\u00f3tt af \u2013 sem s\u00e9, hvort frumlagi\u00f0 me\u00f0 sambandinu taka flj\u00f3tt af sem merkir 'stendur stutt, er flj\u00f3tt b\u00fai\u00f0' v\u00e6ri haft \u00ed nefnifalli e\u00f0a \u00feolfalli. M\u00e9r vaf\u00f0ist tunga um t\u00f6nn vegna \u00feess a\u00f0 frumlagi\u00f0 me\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7792","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7792"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7795,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7792\/revisions\/7795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}