{"id":7801,"date":"2025-12-10T23:51:49","date_gmt":"2025-12-10T23:51:49","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7801"},"modified":"2025-12-10T23:51:49","modified_gmt":"2025-12-10T23:51:49","slug":"ad-lata-vada-a-sudum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/10\/ad-lata-vada-a-sudum\/","title":{"rendered":"A\u00f0 (l\u00e1ta) va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 <em>mbl.is <\/em>\u00ed dag <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2025\/12\/10\/ossur_od_a_sudum\/\">segir<\/a> \u201e\u00d6ssur \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um\u201c. Sambandi\u00f0 <em>l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um <\/em>er vitanlega vel \u00feekkt og sk\u00fdrt 'tala miki\u00f0 og l\u00e1ta allt flakka' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, og s\u00fa er merkingin auglj\u00f3slega \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt. En eins og or\u00f0ab\u00f3kard\u00e6mi\u00f0 s\u00fdnir er sambandi\u00f0 venjulega haft me\u00f0 s\u00f6gninni <em>l\u00e1ta<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>s\u00fa\u00f0 <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40362\">merkir<\/a> h\u00e9r 'ytra byr\u00f0i skipshli\u00f0ar' og \u00ed b\u00f3kinni <em>Mergur m\u00e1lsins <\/em>segir J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson: \u201eL\u00edkingin er dregin af mikilli siglingu \u00fear sem ekki er skeytt um \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00f6ldurnar skelli \u00e1 byr\u00f0ingnum, s\u00fa\u00f0unum.\u201c Eins og J\u00f3n nefnir er eldri mynd sambandsins <em>l\u00e1ta va\u00f0a <strong>me\u00f0<\/strong> s\u00fa\u00f0um <\/em>en elsta d\u00e6mi um hana er \u00far br\u00e9fi fr\u00e1 1831: \u201eeg l\u00e6t allt va\u00f0a me\u00f0 s\u00fa\u00f0um.\u201c A\u00f0eins \u00e1tta d\u00e6mi eru um \u00feessa mynd \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og h\u00fan er l\u00f6ngu horfin \u00far m\u00e1linu.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem J\u00f3n nefnir um <em>l\u00e1ta va\u00f0a <strong>\u00e1<\/strong> s\u00fa\u00f0um <\/em>er litlu yngra \u2013 \u00far fr\u00e1s\u00f6gn fr\u00e1 \u00fev\u00ed um mi\u00f0ja n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld sem birtist \u00ed <em>Bl\u00f6ndu <\/em>1924-1927: \u201eJ\u00f3n t\u00edkargj\u00f3la var sau\u00f0heimskur, b\u00farm\u00e6ltur og drafandi \u00ed m\u00e1li, en var\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1, sem flestum heimskum a\u00f0 tala flj\u00f3tt og l\u00e1ta munninn va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um, sem menn segja.\u201c \u00dearna tekur s\u00f6gnin <em>l\u00e1ta <\/em>andlag, <em>munninn<\/em>, en oftast er andlagi sleppt og <em>va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um <\/em>kemur strax \u00e1 eftir <em>l\u00e1ta<\/em>. \u00deannig segir t.d. \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1890: \u201eEins er meira, miklu meira, vari\u00f0 \u00ed a\u00f0 for\u00f0a efnatj\u00f3ni fyrir almenning, heldur en a\u00f0 l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um og allt eiga sig afskiptalaust, \u00feanga\u00f0 til \u00ed \u00f3efni er komi\u00f0.\u201c Ef andlag fylgir er \u00fea\u00f0 oftast <em>allt <\/em>\u2013 \u00ed <em>T\u00edmariti Hins \u00edslenzka b\u00f3kmentaf\u00e9lags <\/em>1891 segir: \u201eHann l\u00e6tur allt va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um, sem honum dettur \u00ed hug.\u201c<\/p>\n<p>Stundum er \u00fe\u00f3 <em>va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um <\/em>nota\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 <em>l\u00e1ta <\/em>fari \u00e1 undan, og \u00fe\u00e1 er <em>va\u00f0a <\/em>\u00ed frams\u00f6guh\u00e6tti \u00ed sta\u00f0 nafnh\u00e1ttar en tekur \u00fe\u00e1 yfirleitt ekki me\u00f0 s\u00e9r geranda heldur i\u00f0ulega \u00f3\u00e1kve\u00f0na fornafni\u00f0 <em>allt<\/em>. \u201eAllt ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um me\u00f0 s\u00f6ndunum\u201c segir \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1927. \u00cd <em>DV <\/em>1990 segir: \u201e\u00e1\u00f0ur en varir hafa lofor\u00f0in g\u00f3\u00f0u gleymst og allt ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c Einnig er sambandi\u00f0 stundum nota\u00f0 \u00e1n frumlags. \u00cd <em>Vinnan og verkal\u00fd\u00f0urinn <\/em>1954 segir: \u201eN\u00fa ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1982 segir: \u201e\u00fear ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1968 segir: \u201eSiglingin var g\u00f3\u00f0 og \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c \u00cd sta\u00f0 geranda er stundum forsetningarli\u00f0ur me\u00f0 <em>hj\u00e1<\/em>. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1891 segir: \u201eSvo ve\u00f0ur allt \u00e1 s\u00fa\u00f0um hj\u00e1 honum.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2016 segir: \u201e\u00de\u00e1 \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um hj\u00e1 se\u00f0labankastj\u00f3ranum.\u201c<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um mannlegan geranda me\u00f0 <em>va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um<\/em> er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1970: \u201eKr\u00fasjeff haf\u00f0i va\u00f0i\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c \u00cd <em>Dagbla\u00f0inu <\/em>1978 segir: \u201eHann \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1985 segir: \u201eForma\u00f0urinn ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um \u00ed atvinnurekendap\u00f3lit\u00edk sinni.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1989 segir: \u201e\u00d6ssur Skarph\u00e9\u00f0insson, doktor \u00ed fiskeldisfr\u00e6\u00f0i og fyrrum ritstj\u00f3ri \u00dej\u00f3\u00f0viljans ve\u00f0ur \u00e1 s\u00fa\u00f0um \u00ed vi\u00f0tali vi\u00f0 n\u00fdjasta t\u00f6lubla\u00f0 af \u00dej\u00f3\u00f0l\u00edfi.\u201c Upp \u00far 1990 fj\u00f6lgar d\u00e6mum af \u00feessu tagi \u00fe\u00f3tt enn s\u00e9 langsamlega algengast a\u00f0 s\u00f6gnin <em>l\u00e1ta <\/em>s\u00e9 h\u00f6f\u00f0 me\u00f0. N\u00fdleg d\u00e6mi eru \u201eF\u00e1mennur en h\u00e1v\u00e6r h\u00f3pur \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um vikum saman \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2022 og \u201e\u00deeir voru reknir \u00far Flokki f\u00f3lksins eftir kv\u00f6ldi\u00f0 alr\u00e6mda \u00e1 Klaustri, \u00fear sem \u00feingmenn \u00f3\u00f0u \u00e1 s\u00fa\u00f0um\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2019.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 lj\u00f3st a\u00f0 notkun sambandsins hefur breyst \u2013 s\u00f6gnin <em>l\u00e1ta <\/em>fylgir ekki alltaf me\u00f0 \u00fev\u00ed n\u00faor\u00f0i\u00f0 og \u00fea\u00f0 f\u00e6r oft geranda. Um lei\u00f0 m\u00e1 vitanlega segja a\u00f0 upphaflega l\u00edkingin vi\u00f0 skip sem bo\u00f0af\u00f6ll ganga yfir dofni e\u00f0a tapist. \u00c1 \u00feetta var bent \u00ed d\u00e1lknum \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2019 og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7124542?iabr=on#page\/n54\/mode\/1up\/\">sagt<\/a>: \u201e\u00cd grein einni var reitt h\u00e1tt til h\u00f6ggs og h\u00f6fundur s\u00e1st ekki fyrir. Var \u00fe\u00e1 sagt a\u00f0 hann hef\u00f0i \u201eva\u00f0i\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um\u201c. \u00deannig getur enginn va\u00f0i\u00f0. <strong>S\u00fa\u00f0<\/strong> er byr\u00f0ingur \u00e1 skipi. Siglt er djarflega og ekki fengist um \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00f6ldurnar skelli \u00e1 s\u00fa\u00f0inni. Ma\u00f0ur <strong>l\u00e6tur<\/strong> va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um.\u201c En \u00feessi breytta notkun sambandsins er or\u00f0in meira en \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1ra g\u00f6mul og spurning hvort h\u00fan hefur unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 e\u00f0a hvort \u00e1st\u00e6\u00f0a s\u00e9 til a\u00f0 amast vi\u00f0 henni. \u00dev\u00ed ver\u00f0a m\u00e1lnotendur a\u00f0 svara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 mbl.is \u00ed dag segir \u201e\u00d6ssur \u00f3\u00f0 \u00e1 s\u00fa\u00f0um\u201c. Sambandi\u00f0 l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um er vitanlega vel \u00feekkt og sk\u00fdrt 'tala miki\u00f0 og l\u00e1ta allt flakka' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k, og s\u00fa er merkingin auglj\u00f3slega \u00ed umr\u00e6ddri fr\u00e9tt. En eins og or\u00f0ab\u00f3kard\u00e6mi\u00f0 s\u00fdnir er sambandi\u00f0 venjulega haft me\u00f0 s\u00f6gninni l\u00e1ta. Or\u00f0i\u00f0 s\u00fa\u00f0 merkir h\u00e9r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7801","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7801"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7801\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7802,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7801\/revisions\/7802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}