{"id":7803,"date":"2025-12-11T21:56:47","date_gmt":"2025-12-11T21:56:47","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7803"},"modified":"2025-12-11T21:56:47","modified_gmt":"2025-12-11T21:56:47","slug":"lattu-vada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/11\/lattu-vada\/","title":{"rendered":"L\u00e1ttu va\u00f0a!"},"content":{"rendered":"<p>\u00dat fr\u00e1 sambandinu <em>l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um <\/em>sem \u00e9g var a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/10\/ad-lata-vada-a-sudum\/\">skrifa<\/a> um \u00ed g\u00e6r f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 sko\u00f0a sambandi\u00f0 <em>l\u00e1ta va\u00f0a <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/44291\">sk\u00fdrt<\/a> 'l\u00e1ta ver\u00f0a af \u00fev\u00ed, framkv\u00e6ma (\u00fea\u00f0)' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00deetta samband er hvorki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 n\u00e9 <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>sem getur bent til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki gamalt \u00fe\u00f3tt vitaskuld komist ekki allt \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur \u2013 en \u00e9g finn ekki heldur nein g\u00f6mul d\u00e6mi um sambandi\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu \u00ed textum. \u00cd eldri d\u00e6mum er auglj\u00f3slega v\u00edsa\u00f0 til tungum\u00e1lsins, \u00fdmist \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>l\u00e1ta <\/em>&lt;<em>\u00feetta<\/em>&gt; <em>va\u00f0a <\/em>sem er gefi\u00f0 \u00a0\u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/44291\">sk\u00fdrt<\/a> '(\u00feora a\u00f0) segja \u00fea\u00f0', e\u00f0a <em>l\u00e1ta allt va\u00f0a <\/em>sem er gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> og sk\u00fdrt 'segja hva\u00f0 sem vera skal, hva\u00f0 eina sem kemur \u00ed hugann'.<\/p>\n<p>\u00cd br\u00e9fi fr\u00e1 1852 birtu \u00ed <em>Akranesi <\/em>1956 segir: \u201e\u00c9g l\u00e6t allt va\u00f0a \u00ed einu, \u00fev\u00ed naumur er t\u00edmi.\u201c \u00cd <em>Speglinum <\/em>1937 segir: \u201ep\u00e1ri\u00f0 \u00fei\u00f0 n\u00fa, str\u00e1kar, me\u00f0an andinn er yfir m\u00e9r og \u00e9g l\u00e6t va\u00f0a.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1953 segir: \u201eDregur Gestur a\u00f0 svo b\u00fanu hverja myndina annarri h\u00e1\u00f0ulegri af \u00feeim f\u00e9l\u00f6gum og l\u00e6tur allt va\u00f0a, hversu sv\u00edvir\u00f0ilegt sem \u00fea\u00f0 er.\u201c \u00cd <em>M\u00e1nudagsbla\u00f0inu <\/em>1956 segir: \u201eS\u00e1 sem er \u00f3feiminn og l\u00e6tur allt va\u00f0a, stendur \u00e1n efa betur a\u00f0 v\u00edgi en s\u00e1, sem er feiminn, hikandi og fullur af vanm\u00e1ttarkennd.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1958 segir: \u201eHitt sm\u00ed\u00f0ar gl\u00f3pa, a\u00f0 l\u00e1ta allt va\u00f0a, sem \u00ed hugann kemur.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1985 segir: \u201e\u00de\u00fa minnir f\u00f3lk \u00e1 a\u00f0 vi\u00f0ra sko\u00f0anir s\u00ednar og skrifa \u00fe\u00e9r e\u00f0a hringja [og \u00fev\u00ed] sest \u00e9g n\u00fa ni\u00f0ur mitt \u00ed sl\u00e1turt\u00ed\u00f0inni og l\u00e6t va\u00f0a.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum d\u00e6mum vir\u00f0ist merkingin vera b\u00fdsna n\u00e1l\u00e6gt merkingunni \u00ed sambandinu <em>l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40362\">sk\u00fdrt<\/a> 'tala miki\u00f0 og l\u00e1ta allt flakka' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og tr\u00falegt a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a styttingu \u00e1 \u00fev\u00ed sambandi. En \u00e1 seinni \u00e1rum hefur merkingin v\u00edkka\u00f0. \u00cd <em>Vikunni <\/em>1962 segir: \u201e\u00e9g gala\u00f0i \u00ed hann \u00e1 m\u00f3ti og sag\u00f0i honum a\u00f0 l\u00e1ta va\u00f0a.\u201c \u00cd <em>Austurlandi <\/em>1964 segir: \u201eLoka bara augunum og l\u00e1ta va\u00f0a\u201c. \u00cd \u00ed\u00fer\u00f3ttafr\u00e9tt \u00ed <em>DV <\/em>1975 segir: \u201e\u00e9g l\u00e9t va\u00f0a en framhj\u00e1.\u201c \u00cd augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1981 segir: \u201eSj\u00f3arinn eldhressi \u2013 me\u00f0 leppinn \u2013 l\u00e6tur va\u00f0a.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1982 segir: \u201e\u00de\u00e1 fyrst f\u00f3r a\u00f0 skyggja \u00feegar st\u00fadentar sem kenna sig vi\u00f0 umb\u00e6tur l\u00e9tu va\u00f0a.\u201c \u00cd \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 myndas\u00f6gu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1985 segir \u201e\u00c9g l\u00e6t va\u00f0a!\u201c (\u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 \u201eHere I go!\u201c).<\/p>\n<p>D\u00e6mum um \u00feessa merkingu \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>fer svo \u00f6rt fj\u00f6lgandi \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug tuttugustu aldar og einkum eftir aldam\u00f3t \u2013 eru h\u00e1tt \u00ed n\u00edu hundru\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. \u00dea\u00f0 er nokku\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 merkingarbreytingin stafar af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 skilja setningar eins og <em>\u00e9g l\u00e6t va\u00f0a <\/em>sem '\u00e9g hika ekki vi\u00f0 a\u00f0 <strong>segja<\/strong> \u00fea\u00f0 mig langar til' hafa m\u00e1lnotendur fari\u00f0 a\u00f0 skilja \u00fe\u00e6r almennari skilningi sem '\u00e9g hika ekki vi\u00f0 a\u00f0 <strong>framkv\u00e6ma<\/strong> \u00fea\u00f0 sem mig langar til'. S\u00fa v\u00edkkun er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r mj\u00f6g skiljanleg og e\u00f0lileg. \u00der\u00f3unin vir\u00f0ist sem s\u00e9 vera <em>l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um <\/em>&gt; <em>l\u00e1ta <\/em>&lt;<em>\u00feetta<\/em>, <em>allt<\/em>&gt; <em>va\u00f0a <\/em>&gt; <em>l\u00e1ta va\u00f0a<\/em>. \u00deetta er skemmtilegt d\u00e6mi um hvernig m\u00e1li\u00f0 er alltaf a\u00f0 breytast \u2013 n\u00fd or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd ver\u00f0a til, oft \u00e1n \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 veitum \u00fev\u00ed athygli. \u00deannig helst m\u00e1li\u00f0 lifandi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dat fr\u00e1 sambandinu l\u00e1ta va\u00f0a \u00e1 s\u00fa\u00f0um sem \u00e9g var a\u00f0 skrifa um \u00ed g\u00e6r f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 sko\u00f0a sambandi\u00f0 l\u00e1ta va\u00f0a sem er sk\u00fdrt 'l\u00e1ta ver\u00f0a af \u00fev\u00ed, framkv\u00e6ma (\u00fea\u00f0)' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. \u00deetta samband er hvorki a\u00f0 finna \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924 n\u00e9 \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k sem getur bent til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7803","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7803","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7803"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7803\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7804,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7803\/revisions\/7804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7803"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7803"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7803"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}