{"id":7818,"date":"2025-12-18T11:35:09","date_gmt":"2025-12-18T11:35:09","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7818"},"modified":"2025-12-18T11:35:09","modified_gmt":"2025-12-18T11:35:09","slug":"malvilla-getur-haett-ad-vera-villa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/18\/malvilla-getur-haett-ad-vera-villa\/","title":{"rendered":"\u201eM\u00e1lvilla\u201c getur h\u00e6tt a\u00f0 vera \u201evilla\u201c"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g var \u00ed g\u00e6r a\u00f0 skrifa um \u00fea\u00f0 hversu erfitt er a\u00f0 \u00fevo m\u00e1lvillustimpilinn af tilbrig\u00f0um sem hafa einu sinni fengi\u00f0 hann \u00e1 sig \u2013 \u00ed sumum tilvikum algerlega a\u00f0 \u00f3sekju alla t\u00ed\u00f0, eins og sambandi\u00f0 <em>for\u00f0a slysi<\/em>. \u00cd \u00f6\u00f0rum tilvikum hefur stimpillinn vissulega \u00e1tt r\u00e9tt \u00e1 s\u00e9r \u00ed upphafi vegna \u00feess a\u00f0 tilbrig\u00f0i\u00f0 sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a var fr\u00e1vik fr\u00e1 m\u00e1lhef\u00f0 \u00e1 \u00feeim t\u00edma. En ef \u00fea\u00f0 hefur samt sem \u00e1\u00f0ur brei\u00f0st \u00fat og er n\u00fa or\u00f0i\u00f0 m\u00e1lvenja og e\u00f0lilegt m\u00e1l fj\u00f6lda f\u00f3lks, jafnvel verulegs hluta m\u00e1lnotenda, \u00fe\u00e1 er vitanlega engin skynsemi \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem \u201efr\u00e1vik\u201c e\u00f0a \u201em\u00e1lvillu\u201c. M\u00e1li\u00f0 hefur alltaf veri\u00f0 a\u00f0 breytast, er enn a\u00f0 breytast, og mun halda \u00e1fram a\u00f0 breytast, alveg sama hva\u00f0 vi\u00f0 berjumst gegn breytingum og berjum hausnum vi\u00f0 steininn.<\/p>\n<p>\u00cd fj\u00f6rut\u00edu \u00e1r hefur legi\u00f0 fyrir almennt vi\u00f0urkennd skilgreining \u00e1 \u201er\u00e9ttu\u201c m\u00e1li og \u201er\u00f6ngu\u201c sem sett var fram \u00ed \u00e1litsger\u00f0 nefndar um m\u00e1lv\u00f6ndun og frambur\u00f0arkennslu \u00ed grunnsk\u00f3lum 1986 \u2013 \u201er\u00e9tt m\u00e1l er \u00fea\u00f0 sem er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lvenju, rangt er \u00fea\u00f0 sem br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 m\u00e1lvenju\u201c. Skilgreiningin er <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=2148\">or\u00f0u\u00f0<\/a> svo \u00e1 <em>V\u00edsindavefnum<\/em>: \u201eR\u00e9tt \u00edslenskt m\u00e1l er m\u00e1lnotkun sem samr\u00e6mist (einhverri) \u00edslenskri m\u00e1lvenju en rangt \u00edslenskt m\u00e1l samr\u00fdmist engri \u00edslenskri m\u00e1lvenju.\u201c \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 fj\u00f6ldi \u00feeirra tilbrig\u00f0a sem venja er a\u00f0 kalla \u201em\u00e1lvillur\u201c hlj\u00f3ta a\u00f0 teljast \u201er\u00e9tt m\u00e1l\u201c samkv\u00e6mt \u00feessari skilgreiningu, svo sem hin svokalla\u00f0a \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c sem sannanlega er m\u00e1lvenja talsver\u00f0s hluta m\u00e1lnotenda. En \u00fea\u00f0 er samt enn barist gegn henni og h\u00fan talin r\u00f6ng.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem liggur \u00e1 bak vi\u00f0 treg\u00f0u kennslub\u00f3ka, kennara og m\u00e1lsamf\u00e9lagsins til a\u00f0 breyta vi\u00f0horfi til \u00fatbreiddra tilbrig\u00f0a \u00ed m\u00e1li og h\u00e6tta a\u00f0 telja \u00feau \u201evillur\u201c er ekki s\u00edst s\u00fa tv\u00edhyggja sem okkur hefur veri\u00f0 innr\u00e6tt, me\u00f0vita\u00f0 og \u00f3me\u00f0vita\u00f0 \u2013 a\u00f0 \u00f6ll tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li s\u00e9u anna\u00f0hvort \u201er\u00e9tt\u201c e\u00f0a \u201er\u00f6ng\u201c, og \u00ed hverju tilviki s\u00e9 a\u00f0eins eitt \u201er\u00e9tt\u201c en \u00f6ll hin \u201er\u00f6ng\u201c. Okkur finnst a\u00f0 ef vi\u00f0 breytum vi\u00f0horfi til einstaks tilbrig\u00f0is, f\u00f6rum a\u00f0 telja eitthva\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c sem \u00e1\u00f0ur haf\u00f0i veri\u00f0 tali\u00f0 \u201erangt\u201c, \u00fe\u00e1 lei\u00f0i \u00fea\u00f0 jafnframt til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem haf\u00f0i veri\u00f0 tali\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c ver\u00f0i n\u00fana \u201erangt\u201c. En au\u00f0vita\u00f0 er \u00fea\u00f0 ekki \u00feannig \u2013 \u00fea\u00f0 tilbrig\u00f0i sem \u00e1\u00f0ur var tali\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c heldur \u00e1fram a\u00f0 vera \u00fea\u00f0 svo lengi sem \u00fea\u00f0 er eitthva\u00f0 nota\u00f0. \u00dea\u00f0 hafa alltaf veri\u00f0 tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1linu og m\u00e1li\u00f0 \u00feolir \u00fea\u00f0 alveg.<\/p>\n<p>Auk \u00feessa finnst m\u00f6rgum a\u00f0 ef h\u00e6tt er a\u00f0 berjast gegn tilteknu tilbrig\u00f0i sem hefur veri\u00f0 tali\u00f0 \u201erangt\u201c s\u00e9 me\u00f0 \u00fev\u00ed veri\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 starf kennara og foreldra vi\u00f0 a\u00f0 kenna b\u00f6rnum \u201er\u00e9tta\u201c tilbrig\u00f0i\u00f0 og lei\u00f0r\u00e9tta \u00feau \u00feegar \u00feau notu\u00f0u \u00fea\u00f0 \u201eranga\u201c hafi veri\u00f0 tilgangslaust, unni\u00f0 fyrir g\u00fdg \u2013 \u00fearna s\u00e9 \u00ed raun veri\u00f0 a\u00f0 henda blautri tusku \u00ed andlit \u00feeirra sem hafi lagt l\u00edf og s\u00e1l \u00ed \u00feessa bar\u00e1ttu fyrir r\u00e9ttu og v\u00f6ndu\u00f0u m\u00e1li. M\u00e9r finnst stundum a\u00f0 \u00feegar kemur a\u00f0 tilvikum af \u00feessu tagi liggi \u00e1 bak vi\u00f0 andst\u00f6\u00f0u gegn breytingum hugmynd sem m\u00e6tti or\u00f0a svo: <strong>\u00deetta er rangt af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 kennt svo lengi a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 rangt.<\/strong> \u00deess vegna s\u00e9 ekki h\u00e6gt a\u00f0 bakka \u2013 \u00fea\u00f0 s\u00e9 undanhald, eftirgj\u00f6f e\u00f0a uppgj\u00f6f, vi\u00f0urkenning \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum veri\u00f0 \u00e1 rangri lei\u00f0.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 breyta \u00feessu hugarfari og \u00e1tta okkur \u00e1 \u2013 og vi\u00f0urkenna \u2013 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er engin minnkun a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skipta um sko\u00f0un og breyta um vi\u00f0horf til einstakra tilbrig\u00f0a \u00ed m\u00e1li. M\u00e1li\u00f0 breytist hvort sem okkur l\u00edkar betur e\u00f0a verr, og \u00feekking \u00e1 \u00fev\u00ed breytist l\u00edka og eykst. \u00dea\u00f0 er \u00feess vegna fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 breytist hva\u00f0a tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1linu eru talin \u201er\u00e9tt\u201c. \u00dea\u00f0 er hins vegar fullkomlega \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 halda dau\u00f0ahaldi \u00ed allar reglur sem okkur voru innr\u00e6ttar, oft fyrir m\u00f6rgum \u00e1ratugum, um \u00fea\u00f0 hva\u00f0 s\u00e9 \u201er\u00e9tt\u201c og hva\u00f0 \u201erangt\u201c \u2013 ef \u00feessar reglur eru \u00ed andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 n\u00fat\u00edma \u00feekkingu e\u00f0a m\u00e1li\u00f0 eins og \u00fea\u00f0 er nota\u00f0 \u00ed dag. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 neita a\u00f0 horfast \u00ed augu vi\u00f0 breytingar \u2013 og vi\u00f0urkenna \u00fe\u00e6r \u2013 gerum vi\u00f0 m\u00e1linu margfalt meiri ska\u00f0a en gagn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g var \u00ed g\u00e6r a\u00f0 skrifa um \u00fea\u00f0 hversu erfitt er a\u00f0 \u00fevo m\u00e1lvillustimpilinn af tilbrig\u00f0um sem hafa einu sinni fengi\u00f0 hann \u00e1 sig \u2013 \u00ed sumum tilvikum algerlega a\u00f0 \u00f3sekju alla t\u00ed\u00f0, eins og sambandi\u00f0 for\u00f0a slysi. \u00cd \u00f6\u00f0rum tilvikum hefur stimpillinn vissulega \u00e1tt r\u00e9tt \u00e1 s\u00e9r \u00ed upphafi vegna \u00feess a\u00f0 tilbrig\u00f0i\u00f0 sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7818","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7818"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7819,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7818\/revisions\/7819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}