{"id":7820,"date":"2025-12-20T10:59:09","date_gmt":"2025-12-20T10:59:09","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7820"},"modified":"2025-12-20T11:06:47","modified_gmt":"2025-12-20T11:06:47","slug":"meinlausar-malbreytingar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/20\/meinlausar-malbreytingar\/","title":{"rendered":"Meinlausar m\u00e1lbreytingar"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed e\u00f0li tungum\u00e1la a\u00f0 breytast \u2013 \u00fea\u00f0 er \u00f3hj\u00e1kv\u00e6mileg aflei\u00f0ing af hlutverki \u00feeirra og flutningi milli kynsl\u00f3\u00f0a. Okkur finnst samt flestum a\u00f0 \u00edslenskan eigi a\u00f0 vera eins og h\u00fan var \u2013 e\u00f0a eins og okkur var kennt a\u00f0 h\u00fan \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 \u00feegar vi\u00f0 vorum a\u00f0 alast upp. Vi\u00f0 getum a\u00f0 v\u00edsu s\u00e6tt okkur vi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfi n\u00fd or\u00f0 fyrir n\u00fdjungar af \u00fdmsu tagi, \u00fe\u00f3tt okkur finnist \u00feau oft \u00f3\u00fej\u00e1l og framandi \u00ed fyrstu, en a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti viljum vi\u00f0 a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 haldist \u00f3breytt \u2013 frambur\u00f0ur, beygingar, setningager\u00f0, merking or\u00f0a og or\u00f0asambanda og anna\u00f0 s\u00e9 eins og vi\u00f0 erum v\u00f6n. Ef \u00fat af \u00fev\u00ed breg\u00f0ur finnst okkur i\u00f0ulega a\u00f0 um rangt m\u00e1l s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a sem nau\u00f0syn s\u00e9 a\u00f0 lei\u00f0r\u00e9tta. M\u00e9r s\u00fdnist a\u00f0 algengustu umkv\u00f6rtunarefnum af \u00feessu tagi megi skipta \u00ed t\u00edu flokka.<\/p>\n<p>(1) R\u00f6ng fallmynd notu\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/14\/eignarfall-ing-orda\/\">byggingu<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>byggingar<\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/21\/einkanir\/\">einkanir<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>einkunnir<\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/06\/26\/hun-skaut-i-slanna\/\">tr\u00fanna<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>tr\u00fana<\/em>); (2) rangt fall nota\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/12\/thad-er-ekkert-til-sem-heitir-thagufallssyki\/\">m\u00e9r langar<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>mig langar<\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/09\/spaid-i-thessu\/\">sp\u00e1 \u00ed \u00feessu<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>sp\u00e1 \u00ed \u00feetta<\/em>); (3) eint\u00f6luor\u00f0 nota\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/01\/28\/hatt-verd-ha-verd\/\">ver\u00f0<\/a><\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/02\/margir-ordromar\/\">or\u00f0r\u00f3mar<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/03\/ottar-hraedslur-faelnir-og-fiknir\/\">f\u00e6lnir<\/a><\/em>); (4) rangt or\u00f0 nota\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/03\/ristavel\/\">ristav\u00e9l<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>brau\u00f0rist<\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/08\/er-thjodin-ad-breytast-ur-monnum-i-folk\/\">f\u00f3lk<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>ma\u00f0ur<\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/15\/opna-og-loka-hurd-eda-dyrum\/\">opna hur\u00f0<\/a> <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>opna dyr<\/em>); (5) or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamband nota\u00f0 \u00ed rangri merkingu (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/16\/erlendis\/\">erlendis<\/a><\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/20\/ad-nota-og-notast-vid\/\">notast vi\u00f0<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/07\/14\/ad-avarpa-vandamalid\/\">\u00e1varpa m\u00e1li\u00f0<\/a><\/em>); (6) or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamband ofnota\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/10\/30\/ad-eiga-samtal-og-taka-samtalid\/\">taka samtali\u00f0<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/10\/heldur-betur-algengt-ordasamband\/\">heldur betur<\/a><\/em>); (7) \u00f3\u00fearft or\u00f0 nota\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/11\/fornafnid-han\/\">h\u00e1n<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/07\/04\/leghafar-og-adrir-hafar\/\">leghafi<\/a><\/em>); (8) eftir\u00f6pun erlends or\u00f0s e\u00f0a or\u00f0asambands notu\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/15\/advara-advorun-vara-vid-vidvorun-og-vidvara\/\">a\u00f0v\u00f6run<\/a><\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/03\/23\/vedurfarsord\/\">snj\u00f3stormur<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/19\/ad-renna-ut-a-tima\/\">renna \u00fat \u00e1 t\u00edma<\/a><\/em>); (9) \u00f3a\u00f0laga\u00f0 erlent or\u00f0 nota\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/05\/26\/er-okei-okei\/\">\u00f3kei<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/11\/12\/sorri-med-mig-stina\/\">sorr\u00ed<\/a><\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/10\/naes\/\">n\u00e6s<\/a><\/em>); (10) r\u00f6ng setningager\u00f0 notu\u00f0 (<em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/29\/nyja-tholmyndin\/\">\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 hana<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/05\/16\/nylenska\/\">\u00f6ll eru velkomin<\/a><\/em>,<em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/18\/vid-holdum-ad-thetta-byrjadi-tharna\/\">\u00e9g vona a\u00f0 hann kemur<\/a><\/em>).<\/p>\n<p>\u00c9g hef skrifa\u00f0 um \u00f6ll \u00feau d\u00e6mi sem h\u00e9r eru nefnd, og fj\u00f6lm\u00f6rg \u00f6nnur \u00far flestum \u00feessum flokkum. En \u00e9g er or\u00f0inn sj\u00f6tugur og alinn upp \u00ed sveit \u00feannig a\u00f0 s\u00fa \u00edslenska sem \u00e9g tileinka\u00f0i m\u00e9r endurspeglar m\u00e1li\u00f0 eins og \u00fea\u00f0 var um mi\u00f0ja tuttugustu \u00f6ld, og \u00fe\u00f3tt \u00e9g hafi teki\u00f0 upp sumar \u00feeirra n\u00fdjunga sem nefndar eru h\u00e9r a\u00f0 framan samr\u00e6mast \u00fe\u00e6r \u00ed f\u00e6stum tilvikum m\u00ednu upphaflega m\u00e1li. En \u00fe\u00f3tt \u00e9g kunni misjafnlega vel vi\u00f0 \u00feessar breytingar s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast s\u00e9rstaklega vi\u00f0 \u00feeim, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur af \u00feeim e\u00f0a \u00e1hrifum \u00feeirra \u00e1 tungum\u00e1li\u00f0 og framt\u00ed\u00f0 \u00feess, enda er engin \u00feeirra l\u00edkleg til a\u00f0 valda breytingu \u00e1 grunnsto\u00f0um m\u00e1lkerfisins e\u00f0a torvelda svo a\u00f0 heiti\u00f0 geti skilning komandi kynsl\u00f3\u00f0a \u00e1 m\u00e1lfari fyrri t\u00edma.<\/p>\n<p>Vissulega er samt \u00fdmislegt \u00fearna sem r\u00e9tt er a\u00f0 gefa g\u00e6tur. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri t.d. mikil eftirsj\u00e1 a\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e6ttinum \u00fe\u00f3tt breytingar \u00e1 notkun hans \u00feurfi ekki endilega a\u00f0 t\u00e1kna a\u00f0 hann s\u00e9 a\u00f0 hverfa. \u00dea\u00f0 er l\u00edka r\u00e9tt a\u00f0 gjalda varhug vi\u00f0 mikilli aukningu \u00e1 eftir\u00f6pun enskra sambanda eins og <em>renna \u00fat \u00e1 t\u00edma <\/em>\u2013 ekki vegna \u00feess a\u00f0 sl\u00edk samb\u00f6nd s\u00e9u \u00f3\u00e6skileg \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r, heldur vegna \u00feess a\u00f0 hugsunarlaus upptaka \u00feeirra getur bent til \u00feekkingarskorts \u00e1 \u00edslenskri m\u00e1lhef\u00f0. Mikil fj\u00f6lgun \u00e1 \u00f3a\u00f0l\u00f6gu\u00f0um erlendum or\u00f0um g\u00e6ti l\u00edka til lengri t\u00edma haft \u00e1hrif \u00e1 hlj\u00f3\u00f0skipunarreglur m\u00e1lsins og veikt beygingakerfi\u00f0. En engin \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur af breytingum \u00e1 f\u00f6llum og fallmyndum, fleirt\u00f6lu or\u00f0a sem \u00e1\u00f0ur voru talin eint\u00f6luor\u00f0, e\u00f0a breyttri merkingu st\u00f6ku or\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00cdslenskunni stafar engin \u00f3gn af \u00fev\u00ed a\u00f0 breytast. H\u00fan hefur alltaf veri\u00f0 a\u00f0 breytast, er a\u00f0 breytast, og mun halda \u00e1fram a\u00f0 breytast hvort sem okkur l\u00edkar betur e\u00f0a verr og hversu miki\u00f0 sem vi\u00f0 berjumst gegn tilteknum breytingum \u2013 og h\u00fan \u00fearf s\u00edfellt a\u00f0 vera a\u00f0 breytast til a\u00f0 \u00fej\u00f3na samf\u00e9laginu \u00e1 hverjum t\u00edma. \u00dea\u00f0 er hins vegar fullkomlega e\u00f0lilegt og mannlegt a\u00f0 \u00fdmsar breytingar fari \u00ed taugarnar \u00e1 okkur vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 viljum hafa m\u00e1li\u00f0 eins og vi\u00f0 erum v\u00f6n. En vi\u00f0 megum alls ekki l\u00e1ta pirring okkar bitna \u00e1 \u00feeim sem nota m\u00e1li\u00f0 \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en vi\u00f0, heldur ver\u00f0um a\u00f0 s\u00fdna m\u00e1li annarra \u2013 l\u00edka \u00feeirra sem eru a\u00f0 l\u00e6ra \u00edslensku \u2013 vir\u00f0ingu og tillitssemi. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 noth\u00e6f \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um og notu\u00f0 ef \u00feess er nokkur kostur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed e\u00f0li tungum\u00e1la a\u00f0 breytast \u2013 \u00fea\u00f0 er \u00f3hj\u00e1kv\u00e6mileg aflei\u00f0ing af hlutverki \u00feeirra og flutningi milli kynsl\u00f3\u00f0a. Okkur finnst samt flestum a\u00f0 \u00edslenskan eigi a\u00f0 vera eins og h\u00fan var \u2013 e\u00f0a eins og okkur var kennt a\u00f0 h\u00fan \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 \u00feegar vi\u00f0 vorum a\u00f0 alast upp. Vi\u00f0 getum a\u00f0 v\u00edsu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7820","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7820"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7822,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7820\/revisions\/7822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}