{"id":7827,"date":"2025-12-21T17:57:23","date_gmt":"2025-12-21T17:57:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7827"},"modified":"2025-12-21T17:57:23","modified_gmt":"2025-12-21T17:57:23","slug":"ad-taka-sturtu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/21\/ad-taka-sturtu\/","title":{"rendered":"A\u00f0 taka sturtu"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var spurt \u00ed dag hvort \u00fea\u00f0 \u00f3gna\u00f0i \u00edslenskunni a\u00f0 <em>taka sturtu<\/em>. \u00deetta or\u00f0alag er n\u00fdlegt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>DV <\/em>2004: \u201eVakna\u00f0i fyrir alv\u00f6ru, t\u00f3k sturtu.\u201c \u00dea\u00f0 hefur oft veri\u00f0 gagnr\u00fdnt. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2018 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6990262?iabr=on#page\/n33\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> Helgi Sn\u00e6r Sigur\u00f0sson: \u201e\u00e6 oftar ver\u00f0ur ma\u00f0ur var vi\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lk gerir ekki greinarmun \u00e1 ensku or\u00f0alagi og \u00edslensku. F\u00f3lk \u201etekur\u201c sturtu, svo d\u00e6mi s\u00e9 teki\u00f0.\u201c \u00cd <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>2020 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7324292?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> Inga Birna Ragnarsd\u00f3ttir: \u201eLendi oft \u00ed a\u00f0 lei\u00f0r\u00e9tta ellefu \u00e1ra stj\u00fapson minn sem notar enska setningaruppbyggingu. Til d\u00e6mis: [\u2026] \u201e\u00e9g \u00e6tla a\u00f0 taka sturtu\u201c \u00ed sta\u00f0inn fyrir \u201e\u00e9g \u00e6tla a\u00f0 fara \u00ed sturtu\u201c.\u201c R\u00fam fimmt\u00edu d\u00e6mi eru um \u00feetta or\u00f0alag \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00f6ll af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, en \u00ed m\u00f6rgum \u00feeirra er veri\u00f0 a\u00f0 gagnr\u00fdna \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt <em>taka sturtu <\/em>s\u00e9 ekki gamalt \u00ed m\u00e1linu, og tr\u00falega komi\u00f0 \u00far ensku, m\u00e1 finna eldri d\u00e6mi um or\u00f0alagi\u00f0 <em>taka steypiba\u00f0<\/em> en or\u00f0i\u00f0 <em>steypiba\u00f0 <\/em>er samheiti vi\u00f0 <em>sturta <\/em>og \u00fe\u00f3tti betra m\u00e1l \u2013 \u00ed or\u00f0alista me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eVandi\u00f0 m\u00e1li\u00f0! Varist m\u00e1ll\u00fdti!\u201c \u00ed <em>Hl\u00edn <\/em>1942 er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4991430?iabr=on#page\/n128\/mode\/1up\/\">l\u00ednan<\/a> \u201eSturta = steypiba\u00f0.\u201c \u00cd <em>Heilbrig\u00f0issk\u00fdrslum <\/em>1931 segir: \u201eEnginn f\u00e6r a\u00f0 fara \u00ed laugina \u00e1n \u00feess a\u00f0 taka steypiba\u00f0 a\u00f0 loknu sundi.\u201c \u00cd <em>Br\u00e6\u00f0rabandinu <\/em>1945 segir: \u201eAllir ur\u00f0u a\u00f0 taka steypiba\u00f0 einu sinni \u00ed viku.\u201c \u00cd <em>Heilsuvernd <\/em>1956 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er alltaf n\u00f3g a\u00f0 taka steypiba\u00f0.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1959 segir: \u201e\u00de\u00e1 var hann spur\u00f0ur hvernig hann hef\u00f0i teki\u00f0 steypiba\u00f0 og haldi\u00f0 s\u00e9r \u00feurrum fyrir \u00fev\u00ed.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1967 segir: \u201eKerlaug er \u00e1g\u00e6t \u00ed 7-8 m\u00e1nu\u00f0i, en s\u00ed\u00f0asta m\u00e1nu\u00f0inn er \u00f6ruggara a\u00f0 taka steypiba\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Mun eldri d\u00e6mi m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna um sambandi\u00f0 <em>taka ba\u00f0<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Almanaki \u00d3lafs S. Thorgeirssonar <\/em>1899: \u201eHinum [\u2026] var leyft a\u00f0 fara tafarlaust, eptir a\u00f0 hafa teki\u00f0 ba\u00f0.\u201c Almanaki\u00f0 var a\u00f0 v\u00edsu gefi\u00f0 \u00fat \u00ed Winnipeg \u00feannig a\u00f0 \u00fearna g\u00e6ti veri\u00f0 um ensk \u00e1hrif a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, en sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar fer \u00feetta a\u00f0 sj\u00e1st \u00ed bl\u00f6\u00f0um \u00e1 \u00cdslandi. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1909 segir: \u201e\u00dev\u00ed n\u00e6st dr\u00f3 h\u00fan st\u00f3rt ba\u00f0ker yfir hlemminn [\u2026] og t\u00f3k a\u00f0 afkl\u00e6\u00f0a sig, eins og h\u00fan \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 taka ba\u00f0.\u201c \u00cd <em>Syrpu <\/em>1915 segir: \u201eH\u00fan t\u00f3k ba\u00f0 og f\u00e9kk n\u00fdjan kl\u00e6\u00f0na\u00f0 fr\u00e1 hvirfli til ilja.\u201c \u00cd <em>\u00cdslendingi <\/em>1920 segir: \u201eEru tveir klefar \u00ed hvorri; fara ba\u00f0gestir \u00far f\u00f6tum og kl\u00e6\u00f0a sig \u00ed \u00f6\u00f0rum, en taka ba\u00f0 \u00ed hinum.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1929 segir: \u201eF\u00f3lki skal bent \u00e1, a\u00f0 best er a\u00f0 taka ba\u00f0 kl. 10-12 \u00e1rdegis.\u201c<\/p>\n<p>Sum \u00feessara d\u00e6ma um sambandi\u00f0 <em>taka ba\u00f0<\/em> eru vissulega \u00far \u00fe\u00fd\u00f0ingum og \u00fev\u00ed hugsanlega undir \u00e1hrifum fr\u00e1 ensku or\u00f0alagi, en \u00fdmis d\u00e6mi um sambandi\u00f0 m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna \u00ed textum frums\u00f6mdum \u00e1 \u00edslensku \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, enda er h\u00e6gt a\u00f0 finna mun eldri <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o6542\">d\u00e6mi<\/a> um \u00feetta samband. \u00cd <em>\u00deorl\u00e1ks s\u00f6gu helga<\/em> segir: \u201eOrmur brei\u00f0b\u00e6lingur [\u2026] t\u00f3k ba\u00f0 \u00ed Sk\u00e1lholti.\u201c \u00cd <em>G\u00edsls \u00fe\u00e6tti Illugasonar <\/em>segir: \u201eEftir \u00fea\u00f0 t\u00f3ku \u00feeir ba\u00f0.\u201c \u00cd <em>\u00dei\u00f0riks s\u00f6gu af Bern <\/em>segir: \u201eHann hefir teki\u00f0 ba\u00f0 \u00ed \u00feeim sta\u00f0 er n\u00fa er kalla\u00f0 \u00dei\u00f0reks ba\u00f0.\u201c Einnig eru allm\u00f6rg <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o48149\">d\u00e6mi<\/a> \u00ed fornu m\u00e1li um sambandi\u00f0 <em>taka laugar <\/em>\u00ed s\u00f6mu merkingu, t.d. \u201eFlosi t\u00f3k laugar og li\u00f0 hans\u201c \u00ed <em>Brennu-Nj\u00e1ls s\u00f6gu<\/em>, \u201eGakk n\u00fa \u00fear til er Magn\u00fas konungur hefir teki\u00f0 laugar\u201c \u00ed <em>Morkinskinnu <\/em>og \u201e\u00fe\u00e1 t\u00f3k konungur \u00fear laugar\u201c \u00ed <em>Heimskringlu<\/em>.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00fev\u00ed d\u00e6mi um fj\u00f6gur hli\u00f0st\u00e6\u00f0 or\u00f0asamb\u00f6nd \u2013 <em>taka sturtu<\/em>, <em>taka steypiba\u00f0<\/em>, <em>taka ba\u00f0<\/em> og <em>taka laugar<\/em>. Tv\u00f6 \u00feau s\u00ed\u00f0astnefndu koma fyrir \u00ed fornu m\u00e1li, <em>taka steypiba\u00f0 <\/em>er h\u00e1tt \u00ed hundra\u00f0 \u00e1ra gamalt, en elstu d\u00e6mi um <em>taka sturtu <\/em>eru fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. Vitanlega g\u00e6ti \u00fea\u00f0 samband hafa or\u00f0i\u00f0 til \u00fat fr\u00e1 eldri samb\u00f6ndum en \u00fe\u00f3 er miklu l\u00edklegra a\u00f0 notkun \u00feess \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li megi rekja til enska sambandsins <em>take a shower<\/em>. Og \u00fe\u00e1 er spurningin: Eigum vi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta sambandi\u00f0 gjalda (sennilegs) ensks \u00e6tternis s\u00edns og amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed, e\u00f0a eigum vi\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekkert athugavert vi\u00f0 \u00fea\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 algerlega hli\u00f0st\u00e6\u00f0 samb\u00f6nd hafi t\u00ed\u00f0kast allt fr\u00e1 fornu m\u00e1li? \u00c9g hef tilhneigingu til a\u00f0 l\u00e1ta sambandi\u00f0 nj\u00f3ta vafans og segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var spurt \u00ed dag hvort \u00fea\u00f0 \u00f3gna\u00f0i \u00edslenskunni a\u00f0 taka sturtu. \u00deetta or\u00f0alag er n\u00fdlegt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed DV 2004: \u201eVakna\u00f0i fyrir alv\u00f6ru, t\u00f3k sturtu.\u201c \u00dea\u00f0 hefur oft veri\u00f0 gagnr\u00fdnt. \u00cd Morgunbla\u00f0inu 2018 sag\u00f0i Helgi Sn\u00e6r Sigur\u00f0sson: \u201e\u00e6 oftar ver\u00f0ur ma\u00f0ur var vi\u00f0 a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7827","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7827"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7828,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7827\/revisions\/7828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}