{"id":7831,"date":"2025-12-23T22:40:56","date_gmt":"2025-12-23T22:40:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7831"},"modified":"2025-12-23T22:40:56","modified_gmt":"2025-12-23T22:40:56","slug":"frostbit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/23\/frostbit\/","title":{"rendered":"Frostbit"},"content":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>frostbit <\/em>var eitt sinn til umr\u00e6\u00f0u \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c og einnig \u00ed \u00f6\u00f0rum m\u00e1lfarsh\u00f3pum \u00e1 Facebook. Sumum finnst auglj\u00f3st a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 teki\u00f0 hr\u00e1tt \u00far ensku vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear er til or\u00f0i\u00f0 <em>frostbite <\/em>sem merkir 'kal' og \u00feess vegna er stundum amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed. Af uppruna \u00feess fer \u00fe\u00f3 tvennum s\u00f6gum, og auk \u00feess hefur komi\u00f0 fram \u00ed umr\u00e6\u00f0um \u00ed \u00e1\u00f0urnefndum h\u00f3pum a\u00f0 f\u00f3lk er ekki \u00e1 einu m\u00e1li um hva\u00f0 or\u00f0i\u00f0 merki \u2013 hvort \u00fea\u00f0 hafi s\u00f6mu merkingu og <em>kal<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/23330\">sk\u00fdrt<\/a> 's\u00e1r \u00e1 h\u00fa\u00f0 (t.d. \u00e1 fingrum) af v\u00f6ldum frosts' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, e\u00f0a hvort \u00fea\u00f0 hafi v\u00e6gari merkingu og v\u00edsi ekki beinl\u00ednis til skemmda \u00e1 h\u00fa\u00f0 heldur til \u00feess \u00feegar h\u00fa\u00f0in ver\u00f0ur rau\u00f0 e\u00f0a bl\u00e1 af kulda og me\u00f0 fylgir jafnvel s\u00e1rsauki e\u00f0a tilfinningaleysi.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um <em>frostbit <\/em>er \u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1891: \u201eOg vi\u00f0 taugatognun, mari, bruna, frostbiti o. s. frv. \u00e1 h\u00fan engan sinn l\u00edka.\u201c <em>Heimskringla <\/em>var au\u00f0vita\u00f0 gefin \u00fat \u00ed Winnipeg og \u00fev\u00ed l\u00edklegt a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 um ensk \u00e1hrif a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, og \u00f6ll elstu d\u00e6min eru \u00far vesturheimsbl\u00f6\u00f0um. \u00derj\u00fa d\u00e6mi eru \u00far bl\u00f6\u00f0um gefnum \u00fat \u00e1 \u00cdslandi fram til 1950, en tv\u00f6 \u00feeirra eru \u00ed textum \u00fe\u00fdddum \u00far ensku og eitt fr\u00e1 manni sem haf\u00f0i dvali\u00f0 langdv\u00f6lum \u00ed enskum\u00e6landi l\u00f6ndum. En fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1950 og fram yfir 1990 eru margir tugir d\u00e6ma um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, n\u00e6r \u00f6ll \u00far krossg\u00e1tum \u00fear sem \u00fea\u00f0 er sk\u00fdring \u00e1 <em>kal<\/em> \u2013 sem er hentugt or\u00f0 \u00ed krossg\u00e1tum vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er stutt og samsett \u00far algengum b\u00f3kst\u00f6fum. Eftir 1990 hverfa krossg\u00e1tur a\u00f0 mestu \u00far bl\u00f6\u00f0unum og d\u00e6mum f\u00e6kkar.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3 m\u00e1 finna slangur af d\u00e6mum um or\u00f0i\u00f0 og ekki alltaf au\u00f0velt a\u00f0 r\u00e1\u00f0a \u00ed merkinguna. \u00cd <em>DV <\/em>1988 segir: \u201eEr \u00fea\u00f0 gert vegna mikillar h\u00e6ttu \u00e1 kali og frostbiti fyrir sk\u00ed\u00f0amenn.\u201c \u00dearna vir\u00f0ist gert r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 <em>kal<\/em> og <em>frostbit <\/em>s\u00e9 ekki \u00fea\u00f0 sama. En eftir aldam\u00f3tin vir\u00f0ist <em>frostbit <\/em>oft nota\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>kal<\/em>. \u00dea\u00f0 er t.d. auglj\u00f3st \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2001 \u00fear sem segir: \u201e15 \u00e1ra gamall Serpi, sem missti fimm fingur vegna frostbits \u00ed fyrra, er yngsti ma\u00f0ur sem klifi\u00f0 hefur h\u00e6sta tind \u00ed heimi.\u201c Varla er \u00fe\u00f3 \u00e1tt vi\u00f0 <em>kal <\/em>\u00ed d\u00e6mum eins og \u201eFrostbit \u00ed kinnar og \u00fativist er kannski a\u00f0dr\u00e1ttarafl \u00fat af fyrir sig?\u201c \u00ed <em>Akureyri <\/em>2012, e\u00f0a \u201eKuldakrem ver h\u00fa\u00f0ina fyrir frostbiti\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2016, e\u00f0a \u201e\u00c9g s\u00e9 frostbiti\u00f0 f\u00f3lk bisa vi\u00f0 a\u00f0 hl\u00fd\u00f0a V\u00ed\u00f0i\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2020.<\/p>\n<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>frostbit <\/em>er ekki a\u00f0 finna \u00ed helstu or\u00f0ab\u00f3kum en \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir um l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>frostbitinn <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/51572\">sk\u00fdrt<\/a> 'rau\u00f0ur e\u00f0a bl\u00e1r (\u00ed andliti e\u00f0a \u00e1 h\u00f6ndum) af v\u00f6ldum frosts' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er l\u00edka eldra en nafnor\u00f0i\u00f0 og ekki a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 megi rekja til ensku \u2013 kemur fyrst fyrir \u00ed kv\u00e6\u00f0i eftir Matth\u00edas Jochumsson \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1874: \u201eS\u00e1 n\u00e1kaldi veturinn, Nor\u00f0urlandsbyg\u00f0 \/ hefir n\u00e6tt um \u00fe\u00edn frostbitnu s\u00e1r.\u201c Alls eru um 250 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> \u2013 allnokkur hluti \u00far vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum, hugsanlega fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 <em>frostbitten<\/em> sem merkir 'kalinn'. Sambandi\u00f0 <em>frosti\u00f0 b\u00edtur <\/em>er l\u00edka vel \u00feekkt. \u00cd <em>Skeggja <\/em>1919 segir: \u201eFrosti\u00f0 b\u00edtur heljuhart.\u201c \u00cd <em>19. j\u00fan\u00ed <\/em>1920 segir: \u201eBj\u00f3\u00f0ist geisli, er bl\u00e6s hann kalt \/ og b\u00edti frost og hr\u00ed\u00f0ar.\u201c<\/p>\n<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>frostbit <\/em>er r\u00e9tt mynda\u00f0 \u00edslenskt or\u00f0 og enda \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 kunni a\u00f0 vera mynda\u00f0 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af <em>frostbite <\/em>\u00ed ensku \u00e1 \u00fea\u00f0 s\u00e9r l\u00edka sk\u00fdrar ramm\u00edslenskar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>frostbitinn <\/em>og sambandi\u00f0 <em>frosti\u00f0 b\u00edtur<\/em>. \u00dat fr\u00e1 \u00feeim samb\u00f6ndum v\u00e6ri e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 merkti \u201arau\u00f0 e\u00f0a bl\u00e1 h\u00fa\u00f0 af v\u00f6ldum frosts\u2018 e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt, fremur en \u201as\u00e1r \u00e1 h\u00fa\u00f0 af v\u00f6ldum frosts\u2018 eins og <em>kal<\/em>, og \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist oftast vera raunin, t.d. \u00ed n\u00fdlegum d\u00e6mum \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. En \u00fe\u00e1 er l\u00edka r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 \u00ed daglegu m\u00e1li er <em>kal<\/em> a.m.k. stundum nota\u00f0 \u00ed v\u00e6gari merkingu en or\u00f0ab\u00f3karmerkingunni sem tilgreind er h\u00e9r a\u00f0 framan. M\u00e9r finnst sem s\u00e9 ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um <em>frostbit<\/em> en vitanlega mikilv\u00e6gt a\u00f0 muna eftir or\u00f0inu <em>kal <\/em>og nota \u00fea\u00f0 \u00fear sem vi\u00f0 \u00e1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 frostbit var eitt sinn til umr\u00e6\u00f0u \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c og einnig \u00ed \u00f6\u00f0rum m\u00e1lfarsh\u00f3pum \u00e1 Facebook. Sumum finnst auglj\u00f3st a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 teki\u00f0 hr\u00e1tt \u00far ensku vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear er til or\u00f0i\u00f0 frostbite sem merkir 'kal' og \u00feess vegna er stundum amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed. Af uppruna \u00feess fer \u00fe\u00f3 tvennum s\u00f6gum, og auk \u00feess [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7831","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7832,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7831\/revisions\/7832"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}